Securitize niêm yết SECZ trên NYSE, đề xuất sổ cổ đông on-chain

Securitize giới thiệu sổ cổ đông dựa trên blockchain như một hạ tầng thị trường chứng khoán giúp doanh nghiệp niêm yết giao tiếp trực tiếp hơn với nhà đầu tư. Thay vì chỉ chuyển đổi cổ phiếu thành token, mô hình này kết nối hồ sơ sở hữu cùng các hoạt động doanh nghiệp như chi trả cổ tức và biểu quyết với hệ thống on-chain.

Carlos Domingo, đồng sáng lập kiêm giám đốc điều hành (CEO) của Securitize, cho biết trong thông báo token hóa cổ phiếu của công ty rằng “cổ phiếu đại chúng đang dịch chuyển lên on-chain”, đồng thời khẳng định mô hình có sự tham gia trực tiếp của tổ chức phát hành chính là hướng đi của quá trình token hóa. Đây là quan điểm cho thấy Securitize muốn đặt tổ chức phát hành vào trung tâm quy trình, thay vì để bên thứ ba tự phát hành token đại diện cổ phiếu. Securitize(SECZ) niêm yết cổ phiếu phổ thông trên Sở giao dịch chứng khoán New York (NYSE) và bắt đầu giao dịch với mã SECZ kể từ ngày 2 tháng 7.

Cùng ngày, Securitize cung cấp phiên bản token hóa của cổ phiếu phổ thông công ty cho các nhà đầu tư Mỹ đủ điều kiện. SECZ dạng token được hỗ trợ trên hai mạng Avalanche(AVAX) và Solana(SOL). Công ty mô tả đây là mô hình “token hóa do tổ chức phát hành dẫn dắt”, đại diện cho chính cổ phiếu phổ thông đang giao dịch trên NYSE, chứ không phải một sản phẩm phái sinh hay tài sản tổng hợp riêng biệt.

Thông báo công bố hôm niêm yết không nêu quy mô phát hành cụ thể của SECZ dạng token. Vì vậy, những con số quy mô được đưa ra từ bên ngoài không thể xem là số liệu chính thức.

Vấn đề then chốt nằm ở cách quản lý sổ cổ đông. Trên thị trường chứng khoán Mỹ truyền thống, chuỗi trung gian gồm tổ chức lưu ký, thanh toán bù trừ, công ty môi giới và đơn vị giám sát tài sản thường khiến tổ chức phát hành khó nắm bắt trực tiếp danh tính nhà đầu tư cuối cùng.

Việc sử dụng dữ liệu on-chain giúp kết nối lịch sử sở hữu và chuyển nhượng cổ phiếu với mạng lưới blockchain. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa hồ sơ on-chain tự động thay thế sổ cổ đông hiện có; cách thức liên kết với hệ thống đăng ký chính thức mới là yếu tố quyết định.

Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) trong tài liệu giải thích về chứng khoán token hóa công bố ngày 28 tháng 1 nêu rằng tổ chức phát hành hoặc đại lý của tổ chức phát hành có thể tích hợp hồ sơ on-chain vào “tệp dữ liệu chủ sở hữu chứng khoán chính thức”. Theo đó, trong mô hình do tổ chức phát hành dẫn dắt, việc chuyển nhượng token có thể dẫn tới việc chuyển nhượng cổ phần trên sổ cổ đông chính thức.

Dù vậy, không phải mọi cổ phiếu token hóa đều có quyền lợi giống nhau. SEC phân biệt rằng khi bên thứ ba không liên quan đến tổ chức phát hành tự token hóa cổ phiếu, token đó có thể không đảm bảo quyền sở hữu hay quyền biểu quyết thực sự đối với cổ phiếu gốc. Như bài viết trước đây của TokenPost về sự khác biệt quyền lợi pháp lý giữa các loại cổ phiếu token hóa từng đề cập, có những sản phẩm bám theo giá cổ phiếu của cùng một doanh nghiệp nhưng không mang lại quyền cổ đông thực sự.

Vì vậy, vị thế pháp lý của token phụ thuộc vào chủ thể phát hành, đơn vị đại lý chuyển nhượng và cách thức liên kết với sổ cổ đông chính thức. Đây cũng là lý do khó có thể khẳng định rằng chỉ cần token hóa là cổ phiếu sẽ có đầy đủ quyền lợi như cổ phiếu thông thường.

Ngày 29 tháng 4, Securitize cùng Computershare giới thiệu lộ trình phát hành “Token do tổ chức phát hành bảo trợ” (Issuer-Sponsored Tokens - ISTs) dành cho các công ty niêm yết tại Mỹ. Theo mô hình này, khi doanh nghiệp phát hành cổ phiếu token hóa song song với cổ phiếu hiện có, Computershare sẽ đảm nhận vai trò đại lý chuyển nhượng và xử lý các hoạt động doanh nghiệp.

Cổ đông có thể nắm giữ cổ phiếu dưới dạng kỹ thuật số qua ví điện tử trong khi vẫn duy trì kết nối với tổ chức phát hành. Trong cấu trúc này, Computershare chịu trách nhiệm liên kết việc chuyển nhượng token cùng các hoạt động doanh nghiệp như chi trả cổ tức, biểu quyết với hạ tầng cổ phiếu truyền thống sẵn có.

Securitize công bố quy mô quản lý tài sản on-chain trong quý II đạt 4,3 tỷ USD. Công ty cũng cho biết tổng tài sản tính đến ngày 30 tháng 6 cũng ở mức 4,3 tỷ USD.

Hai con số tuy trùng nhau về giá trị nhưng là hai chỉ số riêng biệt, một phản ánh quy mô tài sản quản lý on-chain, một phản ánh tổng tài sản công ty. Do đó không thể so sánh đơn giản như cùng một hạng mục, mà cần nhìn nhận đây là hai thước đo khác nhau cho quy mô hoạt động của Securitize.

Computershare cho biết token do tổ chức phát hành bảo trợ được thiết kế để vận hành trong khuôn khổ pháp lý hiện hành cùng hệ thống giám sát của đại lý chuyển nhượng. Ngược lại, một số ý kiến trong cộng đồng công khai cho rằng cần theo dõi thêm mức độ nhất quán giữa cổ phiếu token hóa với sổ cổ đông thực tế, cũng như cách xác định phạm vi thanh khoản và quy định áp dụng.

Điểm cốt lõi trong mô hình Securitize đưa ra là không giới hạn blockchain ở vai trò nền tảng giao dịch, mà mở rộng sang việc đăng ký cổ đông và xử lý các hoạt động doanh nghiệp. Quyền lợi thực tế cũng như hiệu quả vận hành của mô hình này, vì vậy, cần được xác nhận dựa trên cấu trúc phát hành, cách liên kết với sổ cổ đông chính thức và phương thức xử lý của đại lý chuyển nhượng.