28,5 tỷ USD nợ DeFi: Morpho, Jupiter, Kamino đua giải bài toán lãi suất cố định

Thị trường cho vay DeFi đang mở rộng từ cấu trúc lãi suất thả nổi sang các sản phẩm lãi suất và kỳ hạn cố định. Morpho (MORPHO), Jupiter (JUP) và Kamino (KMNO) lần lượt giới thiệu những cơ chế cho phép người vay xác định trước chi phí vay và thời hạn, nhằm giải quyết tình trạng thiếu thanh khoản và khó quản lý kỳ hạn vốn tồn tại lâu nay trong DeFi.

Theo Odaily, quy mô khoản vay đang hoạt động trên toàn thị trường được ghi nhận ở mức khoảng 28,5 tỷ USD, phần lớn vẫn là sản phẩm lãi suất thả nổi. Hãng tin này cho biết khi thị trường biến động mạnh, đường cong tỷ lệ sử dụng vốn tăng lên khiến lãi suất vay tăng vọt, buộc một số người vay phải thu hẹp vị thế hoặc trả nợ trước hạn.

Vay lãi suất thả nổi có lợi thế là có thể giải ngân ngay lập tức, nhưng người vay khó biết trước tổng chi phí lãi phải trả cho đến khi khoản vay kết thúc. Ngược lại, sản phẩm lãi suất cố định khóa mức lãi trong suốt thời gian vay, mang lại khả năng dự đoán cho các quỹ, kho tài sản (vault) hay đơn vị phát hành tài sản thực gắn với blockchain (RWA) — những đối tượng cần khớp kỳ hạn giữa tài sản và nợ.

Ở giai đoạn đầu, thị trường lãi suất cố định đối mặt ba thách thức: thanh khoản bị phân mảnh, dòng vốn rút trước hạn và chi phí vốn chờ khớp lệnh. Khi thị trường bị chia nhỏ theo từng kỳ hạn, mức lãi suất và loại tài sản thế chấp, việc tìm đối tác giao dịch trở nên khó khăn hơn, và một khi khoản vay đã được khớp thì việc rút vốn trước kỳ hạn cũng không dễ dàng.

Tháng 7 năm 2026, Morpho ra mắt giao thức cho vay lãi suất và kỳ hạn cố định mang tên Midnight. Cơ chế hoạt động dựa trên việc người vay và bên cho vay đặt lệnh thể hiện ý định về thị trường, mức lãi suất, kỳ hạn và tài sản thế chấp cụ thể; vốn chỉ thực sự di chuyển khi lệnh được khớp.

Điểm đáng chú ý của Midnight là vốn chờ khớp lệnh không bị khóa cứng ngay khi đặt lệnh. Một khoản vốn có thể được dùng để đặt lệnh đồng thời trên nhiều thị trường và nhiều kỳ hạn khác nhau, đồng thời vẫn có thể sinh lời trên các thị trường lãi suất thả nổi hiện có trong lúc chờ khớp lệnh.

Midnight còn cho phép giao dịch chính vị thế khoản vay, tạo thêm lối thoát cho người dùng muốn rút trước hạn. Morpho cũng đưa ra phương án kết nối vốn chờ khớp lệnh lãi suất cố định với lợi suất từ thị trường lãi suất thả nổi.

Tenor Finance, giao thức được xây dựng trên nền Midnight, giới thiệu tính năng tự động gia hạn và chuyển đổi sang lãi suất thả nổi. Nếu không tìm được đối tác lãi suất cố định phù hợp, hệ thống sẽ chuyển khoản vay về nhóm lãi suất thả nổi của Morpho Blue, đồng thời cung cấp tài khoản dành cho tổ chức và giao dịch phi tập trung theo yêu cầu riêng để giảm gánh nặng quản lý.

Jupiter chọn hướng đi khác với sản phẩm Offerbook. Thời hạn vay được giới hạn từ 1 đến 30 ngày; nếu đến hạn mà người vay chưa trả nợ, bên cho vay sẽ nhận lại tài sản thế chấp thay vì phải trải qua quy trình thanh lý giữa chừng theo biến động giá.

Cấu trúc này có lợi thế là có thể nhận thế chấp bằng những tài sản khó xác định giá như token không thể thay thế (NFT) hay tài sản thực gắn blockchain (RWA). Tuy nhiên, vì bên cho vay phải tự thẩm định và sẵn sàng tiếp nhận tài sản thế chấp, khả năng mở rộng của mô hình này có thể bị giới hạn khi tài sản thế chấp có thanh khoản thấp và khó định giá.

Quy mô khoản vay đang hoạt động trên Offerbook của Jupiter được ghi nhận ở mức khoảng 450.000 USD. Việc cơ chế chuyển giao tài sản thế chấp này có mở rộng được thị trường về lâu dài hay không phụ thuộc vào nhu cầu trực tiếp tiếp nhận tài sản của bên cho vay.

Thay vì lập một thị trường lãi suất cố định riêng biệt, Kamino chọn cách bổ sung các quỹ dự trữ lãi suất cố định vào nền tảng Kamino Lend hiện có. Các quỹ dự trữ được tạo theo từng tổ hợp tài sản, kỳ hạn và mức lãi suất, để người vay và bên cho vay tự chọn điều kiện phù hợp.

Trong cấu trúc của Kamino, các tổ hợp lãi suất và kỳ hạn được sắp xếp giống như một dạng lưới. Người vay đưa ra tài sản thế chấp, quy mô khoản vay, mức lãi suất tối đa và kỳ hạn mong muốn, trong khi bên cho vay công bố thanh khoản theo từng mức lãi suất, kỳ hạn và số tiền cụ thể để hai bên khớp điều kiện.

Sau khi khoản vay kết thúc, hệ thống có thể tự động gia hạn sang kỳ tiếp theo với cùng điều kiện; nếu thanh khoản cho điều kiện đó không đủ, khoản vay sẽ được chuyển sang nhóm lãi suất thả nổi. Khi bên cho vay muốn rút vốn sớm, yêu cầu sẽ được xếp vào hàng đợi rút vốn và được hoàn trả tuần tự theo lịch đáo hạn của quỹ dự trữ tương ứng.

Điểm chung giữa ba giao thức là đều thiết kế để dòng vốn không bị “nằm im” trong lúc chờ giao dịch lãi suất cố định được khớp. Morpho tận dụng cơ chế đặt lệnh trên nhiều thị trường cùng lúc và vị thế có thể giao dịch được, Jupiter dùng cơ chế chuyển giao tài sản thế chấp khi đáo hạn, còn Kamino xây dựng các quỹ dự trữ theo lãi suất và kỳ hạn gắn liền với nhóm thanh khoản hiện có.

Các sản phẩm lãi suất cố định chưa đạt đến mức có thể thay thế hoàn toàn cho vay lãi suất thả nổi. Tuy nhiên, khi số lượng tổ chức và người dùng áp dụng chiến lược phức tạp ngày càng tăng, cạnh tranh trong lĩnh vực cho vay DeFi đang dịch chuyển từ việc chỉ so kè mức lãi suất sang cạnh tranh toàn diện về cấu trúc sản phẩm, bao gồm kỳ hạn, cách đánh giá tài sản thế chấp, khả năng rút vốn giữa chừng và cơ chế tự động gia hạn.