36 đối tượng bị Mỹ trừng phạt, gồm 27 hãng hàng không Iran

Bộ Tài chính Mỹ đã trừng phạt 36 cá nhân và tổ chức, trong đó có 27 hãng hàng không dân dụng Iran, nhằm vào các tuyến vận chuyển vũ khí, nhân sự và hàng hóa bất hợp pháp qua ngành hàng không Iran cũng như đường dây mua sắm máy bay thông qua nước thứ ba.

Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ (OFAC) ngày 8 (giờ địa phương) cho biết đã đưa 36 đối tượng liên quan ngành hàng không Iran vào danh sách trừng phạt theo khuôn khổ "Chiến dịch Economic Outcast". Bộ Tài chính Mỹ giải thích rằng với đợt này, toàn bộ số hãng hàng không còn hoạt động tại Iran đã bị đưa vào diện trừng phạt.

Trong số các đối tượng bị trừng phạt lần này có 27 hãng hàng không dân dụng Iran, bao gồm △Air Shiraz △ASA Jet Airlines △Iran Aseman Airlines △Kish Air △Qeshm Air △Saha Airlines △Sepehran Airlines △Zagros Airlines. OFAC cáo buộc các hãng này đã tiếp tay cho hoạt động gây bất ổn khu vực của chính quyền Iran.

OFAC cho biết Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã lợi dụng các hãng hàng không mang danh nghĩa dân dụng như Mahan Air để mua sắm vũ khí và vận chuyển nhân sự. Đây cũng là lý do ngành hàng không Iran bị nhắm tới trong đợt trừng phạt lần này, với mục tiêu cắt đứt mạng lưới vận chuyển nói trên.

Danh sách lần này còn bao gồm các doanh nghiệp nước thứ ba từng hỗ trợ Mahan Air, hãng hàng không lớn nhất Iran vốn đã nằm trong diện trừng phạt của Mỹ. Theo Bộ Tài chính Mỹ, các công ty có trụ sở tại Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Malaysia và Kazakhstan đã hỗ trợ Mahan Air về dịch vụ vận tải hàng hóa, mua sắm máy bay và đại lý bán vé.

Bộ Tài chính Mỹ cho biết Mahan Air đã có được ít nhất 3 máy bay Boeing 777 (B-777) vào mùa hè năm 2026 thông qua đường vận chuyển qua UAE và Oman. Theo Bộ này, công ty ECT Aviation Support có trụ sở tại UAE và công ty Sky Phoenix có trụ sở tại Thổ Nhĩ Kỳ đã đóng vai trò trung gian trong các giao dịch nói trên.

Mahan Air từng bị OFAC đưa vào diện trừng phạt năm 2011 và bị Bộ Ngoại giao Mỹ trừng phạt riêng vào năm 2019. Đợt công bố lần này không phải là chỉ định mới đối với bản thân Mahan Air, mà chủ yếu nhắm vào các doanh nghiệp nước thứ ba đã tiếp tay cho mạng lưới vận chuyển và mua sắm của hãng.

OFAC cũng đình chỉ một số giấy phép giao dịch liên quan ngành hàng không Iran, bao gồm giấy phép cho phép các hãng hàng không ngoài Mỹ vận hành máy bay do Mỹ sản xuất hoặc kiểm soát tới Iran, cũng như giấy phép liên quan giao dịch máy bay dân dụng.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính Mỹ cho biết các yêu cầu liên quan an toàn hàng không vẫn có thể được xem xét theo từng trường hợp cụ thể. Như vậy, bên cạnh việc mở rộng trừng phạt, khả năng có ngoại lệ phục vụ vận hành an toàn vẫn được để ngỏ.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent (Scott Bessent) nói: "Chúng tôi đã cam kết sẽ khiến những ai cung cấp huyết mạch tài chính cho chính quyền Iran phải trả giá đắt", đồng thời cho biết "đợt trừng phạt lần này nhắm vào các doanh nghiệp vẫn tiếp tục hỗ trợ Mahan Air là cách chúng tôi thực hiện lời cam kết đó". Đây được xem là lời cảnh báo rằng các doanh nghiệp giao dịch với đối tượng bị trừng phạt có nguy cơ bị loại khỏi hệ thống tài chính Mỹ.

Mạng lưới Thực thi Tội phạm Tài chính thuộc Bộ Tài chính Mỹ (FinCEN) đã đề nghị các định chế tài chính toàn cầu báo cáo về những mạng lưới đang hỗ trợ ngành hàng không Iran. Mục đích là xác minh xem các doanh nghiệp Iran có đang sử dụng công ty bình phong và trung gian tại nước thứ ba để có được máy bay và phụ tùng do Mỹ sản xuất hay không.

Động thái lần này tiếp nối chiến dịch gây sức ép kinh tế mà Bộ Tài chính Mỹ từng triển khai nhắm vào nguồn thu xuất khẩu dầu và mạng lưới tài chính của Iran trước đó. Ở đợt trừng phạt trước, việc cắt đứt các trung gian nước thứ ba và kênh tài chính giao dịch với Iran cũng là trọng tâm được nêu ra.

Bộ Tài chính Mỹ hồi tháng trước từng cho biết phạm vi gây sức ép trừng phạt liên quan Iran sẽ bao gồm cả lĩnh vực hàng không, hàng hải và tài sản số. Tuy nhiên, trong thông báo lần này, cơ quan này không đưa ra biện pháp trừng phạt trực tiếp nào đối với giao dịch tài sản số hay thị trường tiền mã hóa.

Việc các hãng hàng không Iran và doanh nghiệp cung ứng nước ngoài bị hạn chế tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ có thể khiến việc mua sắm máy bay, phụ tùng và vận hành dịch vụ vận tải hàng hóa quốc tế gặp thêm khó khăn. Mức độ ảnh hưởng cụ thể tới hoạt động bay và giao dịch tài chính quốc tế sẽ còn tùy thuộc vào cách các cơ quan thực thi trừng phạt và định chế tài chính phản ứng trong thời gian tới.

Cùng với việc công bố danh sách trừng phạt, Bộ Tài chính Mỹ cũng đề nghị các định chế tài chính báo cáo các giao dịch liên quan. Các yêu cầu liên quan an toàn hàng không sẽ được xem xét theo từng trường hợp, và phạm vi thực thi thực tế của đợt trừng phạt này sẽ được làm rõ hơn qua quá trình rà soát tiếp theo cùng việc kiểm tra giao dịch của các định chế tài chính.