26,8 TxkB/giây: Testnet Leios của Cardano(ADA) lập kỷ lục, bài toán thưởng ADA vẫn còn

Cardano(ADA) vừa ghi nhận thông số ấn tượng trên testnet công khai đầu tiên của công nghệ mở rộng quy mô Leios: thông lượng tối đa đạt 26,8 TxkB/giây, cao gấp khoảng 6 lần mức trần hiện tại của mainnet. Tuy nhiên, thông lượng tăng không đồng nghĩa cơ chế thưởng ADA sẽ ổn định ngay lập tức, bởi bài toán thực sự vẫn là làm sao tạo ra đủ nhu cầu giao dịch trả phí.

Input Output Global (IOG) công bố giai đoạn testnet công khai đầu tiên của Leios mang tên "Earth" đã chạy trong 41 ngày, tạo ra hơn 127.000 khối cùng 30.000 khối endorser (endorser block). Tổng cộng 63 nhà vận hành stake pool đã tham gia đợt thử nghiệm này.

Hiện tại, trần thông lượng của mainnet Cardano vào khoảng 4,51 TxkB/giây. Con số kỷ lục mà Leios đạt được cao gấp khoảng 6 lần mức này, cho thấy kết quả bước đầu trong nỗ lực giảm nghẽn ở khâu xử lý giao dịch của mạng lưới.

Về mặt kỹ thuật, Leios giữ nguyên cơ chế đồng thuận Ouroboros Praos hiện có, nhưng bổ sung khả năng xử lý giao dịch song song. Giữa các khối thông thường, hệ thống chèn thêm các khối endorser chứa nhiều giao dịch hơn, sau đó khối tiếp theo sẽ xác thực chứng chỉ (certificate) để nâng thông lượng tổng thể.

IOG cho biết năng lực xử lý của Leios có thể mở rộng gấp 10 đến 65 lần so với mạng lưới hiện tại. Dù vậy, đây mới là con số thể hiện khả năng kỹ thuật; việc người dùng có liên tục sử dụng hết dung lượng khối đó hay không lại là câu chuyện khác.

Trong cơ chế thưởng của Cardano, phí giao dịch không được trả ngay cho nhà vận hành tạo khối. Phí được gom lại theo từng epoch rồi phân bổ cho các stake pool đã tạo khối trong giai đoạn đó. Nguồn thưởng bao gồm cả phí giao dịch lẫn lượng ADA phát hành mới từ quỹ dự trữ (reserve).

Theo tài liệu chính thức của Cardano, tỷ lệ τ — phần trăm nguồn thưởng trích cho kho bạc (treasury) — hiện ở mức 20%. Sau khi trừ phần kho bạc, số còn lại mới được chia cho stake pool và người ủy quyền (delegator). Vì vậy, khi quỹ dự trữ giảm dần, tỷ trọng phí giao dịch trong tổng nguồn thưởng sẽ tăng lên tương ứng.

Tuy nhiên, khối lượng blockspace tăng không tự động kéo theo doanh thu phí tăng. Thông lượng mở rộng chỉ chuyển hóa thành phần thưởng mạng lưới khi giao dịch thực sự phát sinh và người dùng sẵn sàng trả phí.

Tiêu chuẩn kinh tế này được lượng hóa cụ thể trong tài liệu CIP-0164. Văn bản này ước tính để bù đắp cho việc quỹ dự trữ suy giảm vào năm 2029, mạng lưới cần đạt khoảng 36-50 giao dịch mỗi giây (TPS) tính theo giao dịch có kích thước trung bình. CIP-0164 cũng tính toán rằng để duy trì mức thưởng hiện tại, tổng phí giao dịch thu được năm 2029 cần đạt 20,64 triệu ADA.

Leios đóng vai trò chuẩn bị năng lực kỹ thuật để đáp ứng ngưỡng này. Nhưng nếu khối lượng giao dịch thực tế không duy trì ổn định ở mức tương ứng, thông lượng cao mà Leios đạt được có thể chỉ dừng ở dạng năng lực tiềm năng, chưa chuyển hóa thành doanh thu thực.

Testnet công khai của Leios đã bước từ giai đoạn "Earth" sang giai đoạn tiếp theo mang tên "Water". Ở giai đoạn này, đội ngũ phát triển sẽ tái thiết kế mempool, triển khai đăng ký khóa BLS và kiểm chứng nhiều bộ tham số cấu hình khác nhau.

Trong đợt thử nghiệm đầu tiên, nhóm phát triển cũng phát hiện tình trạng nghẽn mempool và một số lỗi (bug) ở node. IOG giải thích đây là các vấn đề phát sinh từ mã nguồn và quá trình triển khai, chứ không phải lỗi ở tầng giao thức (protocol). Việc tái thiết kế mempool vì vậy trở thành một trong những nội dung kiểm chứng trọng tâm của giai đoạn Water.

Cardano đang phát triển Leios song song với bản hard fork Dijkstra. Theo bài viết trước đó của TokenPost về việc Cardano vừa thử nghiệm Leios vừa hoàn thiện các rào chắn (guardrail) hiến pháp on-chain trước thềm kỷ nguyên Dijkstra, mạng lưới vẫn cần trải qua quy trình quản trị on-chain và điều chỉnh tham số giao thức trước khi Leios được áp dụng trên mainnet.

Input Output Global đặt mục tiêu triển khai Leios trên mainnet vào tháng 12/2026. Dù vậy, theo tài liệu thuật ngữ chính thức của Cardano, mốc thời gian này còn phụ thuộc vào việc hard fork Dijkstra hoàn tất, cộng đồng thông qua quản trị on-chain, và đủ số lượng stake pool đăng ký khóa BLS.

Kết quả thử nghiệm đầu tiên của Leios là một chỉ dấu kỹ thuật cho thấy Cardano có thể xử lý nhiều giao dịch hơn. Còn tính bền vững của cơ chế thưởng ADA lại phụ thuộc vào việc giao dịch trả phí thực tế có bù đắp được đà suy giảm của quỹ dự trữ hay không, hơn là bản thân con số thông lượng. Các đợt thử nghiệm tiếp theo cùng quy trình quản trị dự kiến sẽ còn tiếp diễn.