Hơn 1 triệu giao dịch/giây: Solana(SOL) thử nghiệm kênh thanh toán cho AI

Solana(SOL) vừa giới thiệu kênh thanh toán (payment channel) dành riêng cho các tác nhân AI (AI agent), nhắm tới những khoản thanh toán nhỏ nhưng có tần suất cực cao như gọi API hay chạy suy luận AI. Thay vì tạo một giao dịch on-chain cho mỗi lần sử dụng, hệ thống chỉ cần phê duyệt hạn mức một lần duy nhất, sau đó quyết toán số tiền thực tế đã dùng vào cuối phiên.

Quỹ Solana (Solana Foundation) cho biết trong thông báo chính thức ngày 3 rằng kênh thanh toán mới hỗ trợ đồng thời hai giao thức x402 và MPP (Machine Payments Protocol). Quỹ này giải thích “AI không chờ đợi trước màn hình thanh toán”, ý nói quy trình thanh toán internet truyền thống - nơi con người phải bấm nút xác nhận mỗi lần - không còn phù hợp với các tác nhân AI hoạt động tự động.

Cơ chế hoạt động như sau: người dùng đặt trước một khoản tiền tối đa mà họ cho phép AI agent sử dụng vào một tài khoản ký quỹ (escrow) on-chain. Mỗi lần AI agent gọi API trả phí hay dùng tài nguyên tính toán, hệ thống không tạo giao dịch blockchain mới mà chỉ cộng dồn mức sử dụng bằng tin nhắn có chữ ký. Khi công việc hoàn tất, chỉ số tiền thực chi mới được quyết toán bằng một giao dịch on-chain duy nhất, phần còn lại được hoàn về ví.

Cách làm này khác với hình thức nạp tiền trước (prepaid credit) vốn phổ biến hiện nay, khi số dư thường được quản lý trong cơ sở dữ liệu của bên cung cấp dịch vụ. Ngược lại, kênh thanh toán của Solana dựa trên cấu trúc phi lưu ký (non-custodial): tiền vẫn nằm trong chương trình on-chain cho đến khi quyết toán, chứ không do một bên trung gian nắm giữ.

Theo Quỹ Solana, trong đợt thử nghiệm, mạng lưới đã kết nối 100.000 ví riêng biệt với proxy của kênh thanh toán và xử lý hơn 1 triệu yêu cầu thanh toán mỗi giây. Quy đổi theo ngày, con số này tương đương khả năng xử lý hơn 80 tỷ giao dịch. Chi phí xử lý mỗi giao dịch mà quỹ đưa ra là 0,000000000776 USD (khoảng 0,000001 KRW).

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng con số trên đạt được trong điều kiện không đưa từng lệnh gọi riêng lẻ lên on-chain, mà nén lại chỉ còn bước mở kênh và quyết toán cuối cùng. Nói cách khác, hiệu năng của kênh thanh toán không đến từ tốc độ xử lý giao dịch on-chain thuần túy, mà từ việc tách yêu cầu thanh toán thành chữ ký off-chain và một lần quyết toán cuối.

Quỹ Solana cũng công bố một trường hợp ứng dụng thực tế: Alibaba Cloud sẽ hỗ trợ điểm cuối API (API endpoint) của kênh thanh toán ngay từ thời điểm ra mắt. Nhờ đó, AI agent có thể sử dụng API nhiều lần trong giới hạn đã được phê duyệt một lần, mà không cần mở tài khoản riêng hay xin phê duyệt cho từng lượt gọi.

x402 là giao thức tận dụng mã trạng thái HTTP “402 Payment Required” để thanh toán tự động cho việc sử dụng API, nội dung hoặc tài nguyên tính toán. Tài liệu dành cho nhà phát triển của Coinbase(COIN) mô tả x402 được thiết kế để cả con người lẫn AI agent có thể truy cập tài nguyên trả phí chỉ bằng chữ ký ví, không cần tạo tài khoản hay phiên đăng nhập.

TokenPost trước đó từng đưa tin rằng x402 hiện được dùng phổ biến cho các khoản thanh toán nhỏ, tần suất cao như gọi API và truy cập dữ liệu, hơn là các giao dịch giá trị lớn. Diễn biến gần đây quanh x402 cho thấy các ứng dụng liên quan đang tích lũy trước hết trong lĩnh vực thanh toán tự động và quyết toán giữa máy với máy, thay vì thanh toán tiêu dùng đại chúng.

Trong khi đó, hệ sinh thái Ethereum(ETH) lại tập trung vào tiêu chuẩn định danh và uy tín bên cạnh thanh toán. Bản dự thảo ERC-8004 đề xuất cấu trúc đăng ký định danh, uy tín và thông tin xác minh on-chain cho AI agent. Tiêu chuẩn này không xử lý thanh toán, nhưng cho biết bằng chứng thanh toán qua x402 có thể được liên kết với dữ liệu uy tín của agent.

Với thông báo lần này, bức tranh cạnh tranh trong hạ tầng thanh toán cho AI agent trở nên rõ nét hơn. Solana tập trung vào tốc độ xử lý thanh toán và cắt giảm chi phí, trong khi phía Ethereum đặt trọng tâm vào việc xác định agent là ai, có uy tín ra sao và kết quả có thể kiểm chứng được hay không.

Xu hướng này cũng liên quan tới hạ tầng thanh toán trong nước. Dunamu và Visa(V) trước đó đã công bố hợp tác trong lĩnh vực thanh toán bằng stablecoin và thanh toán AI. Hạ tầng thanh toán AI không còn là cuộc đua riêng của các blockchain nước ngoài, mà đã trở thành đối tượng nghiên cứu của cả các đơn vị thanh toán, quyết toán trong nước.

Việc kênh thanh toán này có chuyển hóa thành khối lượng giao dịch thương mại thực tế hay không vẫn cần thêm dữ liệu công khai để xác nhận. Điều có thể khẳng định ở thời điểm hiện tại là thanh toán của AI agent đang dịch chuyển từ giai đoạn thử nghiệm đơn thuần sang một cuộc cạnh tranh hạ tầng thực sự, phục vụ việc xử lý chi phí sử dụng API, dữ liệu và năng lực tính toán.