Ngân hàng địa phương Hàn Quốc tính mở rộng nghiệp vụ phi tài chính theo mô hình Nhật Bản

Viện Nghiên cứu Tài chính Hàn Quốc (KIF) trong báo cáo KIF Issue Report tháng 8/2026 mang tên “Cải cách thể chế nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng địa phương Nhật Bản và hàm ý chính sách” đã đề xuất ngân hàng địa phương Hàn Quốc mở rộng nghiệp vụ phi tài chính và cùng xây dựng hạ tầng dùng chung. Báo cáo nhận định nền tảng kinh doanh của các ngân hàng này đang suy yếu do tỷ lệ sinh thấp, dân số giảm, dân cư dồn về vùng thủ đô và ngành công nghiệp địa phương sa sút, nên cần tham khảo kinh nghiệm cải cách thể chế của Nhật Bản để bù đắp.

Báo cáo dài 100 trang, do các nhà nghiên cứu Lee Byung-yoon, Kim Seok-ki và Park Hae-sik biên soạn. Nhóm tác giả phân tích việc Nhật Bản sửa đổi Luật Ngân hàng năm 2021 và luật đặc lệ về chống độc quyền, từ đó đề xuất hướng cải cách thể chế cho ngân hàng địa phương Hàn Quốc.

Nhật Bản sửa Luật Ngân hàng năm 2021, mở rộng phạm vi nghiệp vụ phụ trợ của ngân hàng và nghiệp vụ của công ty con sang các lĩnh vực liên quan đến phát triển vùng và phát triển bền vững. Nhờ đó, ngân hàng địa phương Nhật Bản có thể xây dựng mô hình kinh doanh mới ngoài nghiệp vụ huy động - cho vay truyền thống, như thương xã địa phương, năng lượng tái tạo, giới thiệu nhân sự, hỗ trợ chuyển đổi số.

Việc sáp nhập, hợp nhất kinh doanh giữa các ngân hàng địa phương Nhật Bản cũng có quy trình riêng. Luật đặc lệ chống độc quyền của chính phủ Nhật Bản cho phép các ngân hàng vùng sáp nhập nếu có nguy cơ khó duy trì dịch vụ tài chính cơ bản trong khu vực do dân số giảm, miễn đáp ứng điều kiện cải thiện kinh doanh và không gây bất lợi cho người dùng. Ngay cả khi có lo ngại hạn chế cạnh tranh, yếu tố công ích về duy trì dịch vụ tài chính địa phương vẫn được xem xét song song.

Ngân hàng địa phương Hàn Quốc cũng đang chịu áp lực tương tự. Trước đó, Viện Nghiên cứu Tài chính Hàn Quốc từng phân tích rằng ngân hàng địa phương đảm nhận vai trò cung cấp vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại địa phương, phục vụ người tiêu dùng tài chính địa phương và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế vùng. Tuy nhiên, viện này cũng nhận định hiệu quả đóng góp vào tăng trưởng kinh tế địa phương không rõ rệt sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, trong khi giới hạn về khả năng sinh lời và tăng trưởng ngày càng lớn kể từ giữa những năm 2010.

Báo cáo đề xuất định hướng cải cách thể chế trong nước cần xem xét cho phép ngân hàng thực hiện các nghiệp vụ phi tài chính như △tư vấn quản trị kinh doanh △chuyển đổi số △hỗ trợ trung hòa carbon △thương xã địa phương △giải pháp năng lượng, dưới hình thức nghiệp vụ phụ trợ của ngân hàng hoặc công ty con. Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý mô hình công ty con vẫn phải giải quyết bài toán hài hòa với nguyên tắc tách biệt sở hữu giữa ngân hàng và tư bản công nghiệp.

Nếu việc sáp nhập ngân hàng địa phương trong cùng tập đoàn tài chính chưa thể thực hiện ngay, báo cáo cũng nêu phương án ưu tiên hợp nhất hệ thống công nghệ thông tin trước. Việc dùng chung hệ thống và nghiệp vụ hậu cần được cho là giúp giảm chi phí cố định và hạn chế đầu tư trùng lặp.

Một phương án khác là liên kết hợp tác mà không thay đổi cơ cấu sở hữu. Báo cáo gợi ý có thể tham khảo mô hình hợp tác kiểu “Liên minh Tsubasa” (Tsubasa Alliance) của Nhật Bản, trong đó mỗi ngân hàng vẫn giữ pháp nhân và thương hiệu riêng, đồng thời cùng sử dụng hệ thống chung, nghiệp vụ hậu cần (back office), phòng chống rửa tiền, phát hiện giao dịch tài chính bất thường và tổ chức chuyên trách chuyển đổi số.

Việc áp dụng tại Hàn Quốc còn cần thêm đánh giá về mặt thể chế. Mở rộng nghiệp vụ phi tài chính có thể giúp tăng cường hỗ trợ kinh tế địa phương, nhưng có nguy cơ va chạm với nguyên tắc hạn chế ngân hàng bị tư bản công nghiệp chi phối. Việc sáp nhập hay xây dựng hạ tầng dùng chung cũng cần cân nhắc đồng thời hiệu quả tiết giảm chi phí và quyền lựa chọn của người tiêu dùng tài chính địa phương.

Báo cáo kết luận năng lực cạnh tranh của ngân hàng địa phương không chỉ là vấn đề lợi nhuận ngân hàng, mà còn gắn với khả năng tiếp cận tài chính của địa phương và nguồn cung vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại địa phương. Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh kinh nghiệm của Nhật Bản có thể dùng làm tham khảo chính sách trong nước, nhưng tác động cụ thể của việc cải cách thể chế vẫn cần được xem xét thêm.