42% doanh nghiệp chế tạo Canada đã hoặc đang cân nhắc chuyển sang Mỹ

Chuỗi cung ứng chế tạo Bắc Mỹ đang nghiêng rõ hơn về hướng mở rộng sản xuất tại Mỹ thay vì chuyển về Canada. Khi việc tiết giảm chi phí sản xuất không còn đủ để quyết định địa điểm đặt nhà máy, thuế quan, trách nhiệm thông quan và thị trường tiêu thụ cuối cùng trở thành những yếu tố định hình quyết định đầu tư của doanh nghiệp.

KPMG Canada cho biết trong khảo sát ngành chế tạo năm 2026 rằng 42% trong số 275 doanh nghiệp chế tạo Canada được hỏi đã chuyển một phần hoặc toàn bộ sản xuất sang Mỹ, hoặc đang có kế hoạch làm vậy. Trong đó, 29% đã hoàn tất việc chuyển dịch, còn 13% dự kiến thực hiện trong thời gian tới.

Xu hướng cắt giảm đầu tư cũng xuất hiện song song. Cùng khảo sát này, 57% doanh nghiệp cho biết đã giảm, tạm hoãn hoặc hủy chi tiêu vốn, trong khi 42% cắt giảm hoặc dừng chi cho nghiên cứu và phát triển. Điều này cho thấy quyết định chọn địa điểm sản xuất không còn đơn thuần là so sánh chi phí nhân công, mà đã trở thành bài toán về chi phí chính sách và khả năng tiếp cận thị trường.

Canada vẫn có lợi thế về tỷ giá, sự ổn định chính trị và nguồn lao động tay nghề cao. Tuy nhiên, quy mô thị trường nội địa nhỏ, sự khác biệt về quy định giữa các tỉnh bang và chi phí vận chuyển vẫn là những điểm yếu thường được nhắc tới.

Với các doanh nghiệp coi Mỹ là thị trường tiêu thụ cuối cùng, thuế quan và yêu cầu thông quan có thể xóa nhòa lợi thế chi phí. Dù chi phí sản xuất ở một số khâu thấp hơn, khi cộng thêm quy tắc xuất xứ, chủ thể khai báo nhập khẩu và chi phí bảo hành, tổng chi phí thực tế sẽ thay đổi đáng kể.

Joy Nott (Joy Nott), đối tác phụ trách thương mại và thuế quan tại KPMG Canada, cho biết: “Thuế quan rõ ràng là một yếu tố, nhưng các nhà sản xuất Canada đang nhìn rộng hơn để xác định nơi có khả năng đem lại lợi thế cạnh tranh khi đưa ra quyết định vị trí sản xuất dài hạn.” Phát biểu này cho thấy thuế quan không phải lý do duy nhất, nhưng là biến số cốt lõi làm thay đổi cách doanh nghiệp bố trí đầu tư.

Nhà Trắng đã ban hành sắc lệnh hành pháp siết chặt thực thi thuế quan vào ngày 3 tháng 6, bắt đầu quy trình tăng cường yêu cầu đăng ký nhà nhập khẩu, tài sản bảo đảm và thẩm định. Doanh nghiệp nước ngoài muốn duy trì tư cách nhà nhập khẩu tại Mỹ có thể bị yêu cầu cung cấp tài sản hữu hình hoặc bảo lãnh.

Nhà nhập khẩu là bên chịu trách nhiệm khai báo thông quan và các nghĩa vụ liên quan. Doanh nghiệp phụ thuộc vào cơ sở sản xuất ngoài nước Mỹ không chỉ cần tính toán nơi sản xuất, mà còn phải xác định ai sẽ chịu trách nhiệm thông quan và cung cấp loại bảo đảm nào.

Chính phủ Canada cũng nâng mức đối phó. Bộ Tài chính Canada cho biết từ ngày 8, nước này sẽ áp thuế trả đũa với quy mô tương đương lên hàng hóa Mỹ, sau khi Mỹ áp thuế 50% đối với 27,6 tỷ đô la Canada hàng hóa Canada kể từ ngày 22 tháng 8.

Danh mục bị ảnh hưởng gồm △thép và nhôm △sản phẩm sữa △đồ gia dụng △thiết bị nông nghiệp △bột giấy và giấy △nhựa △thiết bị điện tử. Trong bối cảnh hàng rào thuế quan đã ở mức cao, việc chuyển sản xuất về Canada có thể mang lại hiệu quả rất khác nhau tùy vào thị trường tiêu thụ cuối cùng.

Ngành công nghiệp ô tô cũng đang chịu áp lực tái bố trí sản xuất. Theo dữ liệu của Bộ Công nghiệp Canada, Stellantis (STLA) đã công bố kế hoạch mở rộng sản xuất tại Mỹ vào ngày 14 tháng 10 năm 2025, trong đó có việc khôi phục sản xuất mẫu Jeep Compass tại nhà máy Belvidere, bang Illinois.

Honda (HMC) hiện vẫn sản xuất CR-V và Civic tại Alliston, bang Ontario, cho thấy cơ sở sản xuất của hãng tại Canada chưa biến mất. Chuỗi cung ứng ô tô Bắc Mỹ vẫn tận dụng cả Canada và Mỹ, nhưng liên tục điều chỉnh vị trí sản xuất theo thuế quan, trợ cấp, chính sách thuế và khả năng tiếp cận nhu cầu thị trường.

Câu hỏi tương tự cũng đặt ra với doanh nghiệp Hàn Quốc. Doanh nghiệp càng phụ thuộc vào thị trường Mỹ càng cần tính toán đồng thời địa điểm sản xuất, quy tắc xuất xứ, chủ thể khai báo nhập khẩu và chi phí bảo hành. TokenPost từng đưa tin về quá trình Canada lùi thời điểm áp thuế 50% sang chiều ngày 22.

Trong khảo sát của KPMG, 61% doanh nghiệp chế tạo cho biết khó duy trì hoạt động nếu không tiếp cận được thị trường Mỹ. Ngược lại, 80% cho biết vẫn có kế hoạch giữ trụ sở chính tại Canada. Dù một phần sản xuất chuyển sang Mỹ, đây gần như là một cuộc tái cơ cấu phức hợp, khi trụ sở và một số chức năng vẫn được giữ lại tại Canada.

Xu hướng hiện tại của ngành chế tạo Bắc Mỹ khó có thể gọi đơn giản là “rời Canada” hay “quay về Canada”. Điều dữ liệu công khai cho thấy không phải câu chuyện tiết kiệm 30% chi phí sản xuất, mà là bài toán tái tính toán chuỗi cung ứng, nơi thuế quan, thông quan và việc tạm hoãn đầu tư cùng vận hành song song. Thuế trả đũa của Canada dự kiến áp dụng từ ngày 8 tháng 9.