440,9kg uranium Iran: Mỹ và E3 muốn đưa hồ sơ lên Hội đồng Bảo an

Mỹ cùng nhóm E3 gồm Anh, Pháp, Đức đang thúc đẩy đưa hồ sơ hạt nhân Iran lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc tại cuộc họp Ban điều hành Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) dự kiến diễn ra vào tuần tới. Vấn đề cốt lõi không nằm ở khối lượng uranium làm giàu 60% mà Iran đang nắm giữ, mà ở việc IAEA hiện không thể xác minh vị trí và tình trạng thực tế của số vật liệu này.

Theo báo cáo ngày 4 tháng 6 (ký hiệu GOV/2026/33) của IAEA, Iran được ước tính sở hữu 440,9kg uranium làm giàu 60%, tính đến ngày 13 tháng 6 năm 2025. IAEA cho biết 432,9kg trong số này từng được xác minh trước đó, nhưng sau khi quyền tiếp cận cơ sở hạt nhân bị cắt đứt, cơ quan này không thể xác nhận quy mô tồn kho hiện tại, dạng hóa học cũng như nơi lưu trữ.

Khoảng trống xác minh này bắt đầu sau các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran diễn ra từ ngày 13 đến 24 tháng 6 năm 2025. IAEA đã tạm dừng hoạt động xác minh ngay trong thời gian đó, và đến cuối tháng cùng năm, cơ quan này rút toàn bộ đoàn thanh sát viên khỏi Iran vì lý do an toàn.

Iran áp dụng luật đình chỉ hợp tác với IAEA từ tháng 7 năm 2025. Thỏa thuận Cairo đạt được vào tháng 9 năm 2025 cũng đã hết hiệu lực từ tháng 11 cùng năm, theo tổng hợp trong báo cáo của IAEA.

Ban điều hành IAEA ngày 10 tháng 6 đã thông qua nghị quyết yêu cầu Iran giải trình về vị trí số uranium dự trữ và cho phép đoàn thanh sát tiếp cận trở lại. Hãng tin AP cho biết cuộc bỏ phiếu kết thúc với 21 trong số 35 nước thành viên Ban điều hành ủng hộ, 3 nước phản đối và 10 nước bỏ phiếu trắng, trong đó Nga, Trung Quốc và Niger nằm trong nhóm phản đối.

IAEA xác minh mức độ khớp giữa số liệu Iran khai báo và tồn kho thực tế thông qua việc đo đếm vật liệu, tiếp cận hiện trường và kiểm tra tình trạng niêm phong tại các cơ sở hạt nhân. Bình luận cho rằng với loại vật liệu có nguy cơ bị chuyển hướng sang mục đích quân sự cao như uranium làm giàu cao, hệ thống giám sát chỉ thực sự vận hành khi cả tổng khối lượng, vị trí lưu trữ lẫn dạng hóa học đều được xác nhận đầy đủ, chứ không chỉ riêng con số tổng.

Theo Nghị quyết 2231 năm 2015, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc vẫn tiếp nhận báo cáo của IAEA liên quan đến việc thực thi thỏa thuận hạt nhân Iran. Việc chuyển hồ sơ lên Hội đồng Bảo an không đồng nghĩa với việc lập tức áp đặt lệnh trừng phạt mang tính ràng buộc, nhưng đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn đàm phán ngoại giao sang giai đoạn thảo luận tại Hội đồng Bảo an.

Báo cáo định kỳ hàng quý gần nhất của IAEA cũng nêu vấn đề tương tự. Hãng tin Reuters ngày 1 tháng 9, dẫn báo cáo IAEA gửi các nước thành viên, đưa tin rằng hồ sơ Iran chưa có tiến triển, và tình trạng thiếu thông tin cũng như quyền tiếp cận để xác minh vật liệu hạt nhân vẫn là mối lo về nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân.

IAEA cho biết vấn đề tiếp cận các cơ sở hạt nhân của Iran cần được xử lý với mức độ khẩn cấp cao nhất. Điều này được hiểu là quy trình xác nhận tình trạng hiện tại của lượng vật liệu hạt nhân sẵn có cần được ưu tiên hơn việc công bố số liệu mới.

Về phía mình, Iran chỉ trích các cuộc tấn công của Mỹ và Israel cũng như cách các tổ chức quốc tế phản ứng với sự việc. Theo Reuters, phái đoàn thường trực của Iran tại Liên Hợp Quốc phản đối, cho rằng nghị quyết lần này không nên trở thành công cụ đổ trách nhiệm cuộc tấn công lên chính nạn nhân.

Đối với độc giả quan tâm đến thị trường, vấn đề này có liên hệ trực tiếp đến biến động giá dầu và tài sản rủi ro. Lo ngại về tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz và chuỗi cung ứng Trung Đông vốn đã được xem là một biến số của thị trường dầu mỏ.

Hãng tin Reuters ngày 4 tháng 9 đưa tin giá dầu Brent và WTI (West Texas Intermediate) ghi nhận xu hướng tăng theo tuần, trong bối cảnh lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông gia tăng do xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran có dấu hiệu tái diễn. Đối với các nước nhập khẩu dầu, căng thẳng Trung Đông càng leo thang thì chi phí vận chuyển, bảo hiểm và lựa chọn tuyến đường càng trở thành gánh nặng.

Thị trường tiền mã hóa cũng không đứng ngoài rủi ro địa chính trị. Theo CoinDesk ngày 2 tháng 9, sau các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào Iran, Solana(SOL) và Tron(TRX) đều giảm hơn 3%, trong khi Bitcoin(BTC) giảm khoảng 1%.

Cũng theo bài viết trên, Ethereum(ETH) giảm 2% và Ripple(XRP) mất gần 2% giá trị. Điều này cho thấy vấn đề hạt nhân Iran tuy không phải là vấn đề pháp lý trực tiếp của ngành tiền mã hóa, nhưng vẫn có thể tác động đến giá các đồng tiền lớn thông qua tâm lý né tránh rủi ro và lo ngại thanh khoản bị thu hẹp.

Trước đây, cáo buộc của chính phủ Mỹ về việc đã ngăn chặn chương trình hạt nhân Iran và chỉ trích của IAEA về khoảng trống xác minh cũng từng không đi đến cùng một kết luận. Bước tiếp theo sẽ phụ thuộc vào cuộc họp Ban điều hành IAEA dự kiến diễn ra vào tuần tới, cũng như việc Iran có cho phép đoàn thanh sát tiếp cận trở lại hay không.