Thiệt hại lừa đảo tăng 89%: Mỹ-Anh ký thỏa thuận chống tội phạm tài sản số

Mỹ và Anh đã ký thỏa thuận hợp tác quốc tế đầu tiên nhắm vào các đường dây lừa đảo tài sản số và tội phạm tài chính dựa trên không gian mạng, trong bối cảnh thiệt hại từ lừa đảo đầu tư trực tuyến tăng vọt 89% chỉ trong hai năm.

Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) cho biết ngày 3/9 (giờ địa phương), lực lượng đặc nhiệm chống lừa đảo Scam Center Strike Force thuộc Văn phòng Công tố Liên bang tại Washington DC đã ký biên bản ghi nhớ (MOU) với Cơ quan Công tố Hoàng gia Anh - Xứ Wales (Crown Prosecution Service, CPS) và Cơ quan Phòng chống Tội phạm Quốc gia Anh (National Crime Agency, NCA). Bộ Tư pháp Mỹ mô tả đây là thỏa thuận hợp tác quốc tế đầu tiên nhắm trực tiếp vào các tổ chức lừa đảo tài sản số và lừa đảo đầu tư dựa trên không gian mạng có trụ sở ở nước ngoài. Thỏa thuận có chữ ký của Giám đốc NCA Graeme Biggar (Graeme Biggar) và Tổng công tố CPS Stephen Parkinson (Stephen Parkinson).

Theo thỏa thuận, cơ quan điều tra hai nước sẽ tiến hành điều tra song song đối với những vụ việc có đối tượng trùng lặp, đồng thời chia sẻ thông tin về các mạng lưới tội phạm có tổ chức. Hai bên cũng sẽ cùng trao đổi để xác định quốc gia nào sẽ đứng ra truy tố trong từng vụ án cụ thể. Mỹ và Anh cho biết đã xác định được không ít vụ việc mà đối tượng điều tra của hai nước trùng nhau.

Khác với một hiệp ước có tính ràng buộc pháp lý, biên bản ghi nhớ là văn bản thỏa thuận quy định cách thức hợp tác và phạm vi chia sẻ thông tin giữa các cơ quan. Trong hợp tác điều tra giữa các quốc gia, loại thỏa thuận này thường được sử dụng như bước chuẩn bị khung trao đổi thông tin và điều tra song song trước khi tiến tới ký kết hiệp ước chính thức.

Đầu tháng 10 tới, Cơ quan Phòng chống Tội phạm Quốc gia Anh sẽ chủ trì một sự kiện phối hợp tại London, với sự tham gia của khối doanh nghiệp tư nhân. Sự kiện dự kiến tập trung vào việc chặn các tài khoản trực tuyến và hạ tầng viễn thông, đồng thời truy vết dòng tiền phạm tội nhằm gây sức ép lên nền tảng vận hành của các tổ chức lừa đảo.

Đằng sau việc hai nước siết chặt hợp tác là tình trạng thiệt hại do lừa đảo gia tăng nhanh chóng. Trung tâm Tiếp nhận Khiếu nại Tội phạm Internet (IC3) trực thuộc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) cho biết số tiền thiệt hại được báo cáo từ lừa đảo đầu tư dựa trên không gian mạng đã tăng từ 4,57 tỷ USD năm 2023 lên 8,65 tỷ USD năm 2025, tương đương mức tăng 89% chỉ sau hai năm.

IC3 có nhiệm vụ tiếp nhận báo cáo thiệt hại từ lừa đảo và tấn công mạng trên internet, tổng hợp số liệu thống kê và chuyển các vụ việc liên quan cho cơ quan điều tra xử lý. Bộ Tư pháp Mỹ nhận định quy mô thiệt hại thực tế có thể còn lớn hơn nếu tính cả những trường hợp chưa được báo cáo.

Giới chức Mỹ chỉ đích danh các mạng lưới tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia liên quan đến người gốc Hoa, hoạt động chủ yếu tại khu vực Đông Nam Á, là mục tiêu trọng điểm. Các tổ chức này được xác định vừa thực hiện lừa đảo đầu tư tài sản số và rửa tiền, vừa cưỡng ép nạn nhân bị buôn người tham gia vào hoạt động phạm tội.

Bộ Tư pháp Mỹ giải thích các tổ chức này vận hành theo mô hình cưỡng bức nạn nhân bị buôn người tham gia hoạt động lừa đảo. Do cấu trúc vận hành khiến nạn nhân bị ép buộc phạm tội, giới quan sát cho rằng hợp tác tư pháp quốc tế cần đi kèm với vấn đề bảo vệ nạn nhân.

Tháng 11 năm ngoái, Mỹ đã thành lập lực lượng đặc nhiệm Scam Center Strike Force, đưa Cục Điều tra Liên bang (FBI), Sở Mật vụ Mỹ (USSS), Cục Điều tra Hình sự thuộc Sở Thuế vụ (IRS-CI) và Cục Điều tra An ninh Nội địa (HSI) vào mạng lưới điều tra. Tổng thống Trump cũng đã ký sắc lệnh hành pháp vào tháng 3 năm nay, xác định việc đối phó tội phạm mạng và các tổ chức lừa đảo ở nước ngoài là ưu tiên hàng đầu.

Công tố viên Liên bang tại Washington DC, bà Jeanine Ferris Pirro (Jeanine Ferris Pirro), phát biểu Anh là một trong những đồng minh và đối tác lâu đời nhất của Mỹ, và hai nước sẽ cùng nhau vô hiệu hóa các cứ điểm của tổ chức lừa đảo trước tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Bài toán tiếp theo của thỏa thuận này là liệu cơ chế chia sẻ thông tin có thể chuyển hóa thành kết quả điều tra thực chất hay không.

Trước đó, Mỹ và Anh cũng đã mở rộng hợp tác giám sát tài sản số liên quan đến quy định stablecoin và token hóa. Bộ Tài chính và cơ quan quản lý tài chính hai nước đã phối hợp qua các cuộc họp nhóm công tác quy định tài chính để điều chỉnh tiêu chuẩn tài sản dự trữ, tiêu chuẩn hoàn trả và lộ trình thanh toán xuyên biên giới.

Đây không phải lần đầu tiên các tổ chức lừa đảo bị trấn áp thông qua hợp tác quốc tế. Trước đó, Interpol cũng đã bắt giữ 58 người trong chiến dịch Jackal lần thứ 4, nhắm vào mạng lưới tội phạm có tổ chức tại Tây Phi.

Liệu thỏa thuận lần này giữa Mỹ và Anh có dẫn tới các vụ truy tố và tịch thu tài sản trên thực tế hay không sẽ được kiểm chứng sau sự kiện phối hợp diễn ra tại London vào đầu tháng 10 tới.