Hormuz: Iran phản bác tuyên bố lãnh thổ hóa của Trump

Tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc biến Eo biển Hormuz thành lãnh thổ Mỹ đã vấp phải phản ứng gay gắt từ phía Iran. Xung đột Mỹ - Iran quanh tuyến vận chuyển năng lượng vùng Vịnh đang lan sang vấn đề quyền kiểm soát eo biển và đàm phán thông hành.

Phát biểu tại một sự kiện ở Long Island, New York (Mỹ) vào ngày 15 (giờ Hàn Quốc), Trump đề cập đến tình hình xung đột với Iran và nói rằng "sau khi đánh bại Iran, tôi sẽ sớm tuyên bố Eo biển Hormuz là lãnh thổ Mỹ". Theo ZeroHedge, tại cùng sự kiện này, Trump cũng có phát biểu với hàm ý rằng Mỹ đang kiểm soát việc phong tỏa eo biển.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi sau đó viết trên X rằng "Eo biển Hormuz đã, đang và sẽ luôn là của Iran". Ông khẳng định việc đóng - mở eo biển sẽ do Iran quyết định.

Phát biểu của ông Gharibabadi được hiểu là thông điệp rằng Mỹ không có quyền tuyên bố chủ quyền đối với Eo biển Hormuz. Từ trước đến nay, Iran vẫn xem eo biển này không đơn thuần là một tuyến hàng hải mà là vấn đề an ninh và chủ quyền quốc gia.

Eo biển Hormuz là tuyến đường thủy chiến lược nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman. Đây là tuyến vận chuyển dầu thô và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) từ khu vực vùng Vịnh ra thị trường quốc tế, nên mỗi khi căng thẳng quân sự gia tăng, giá dầu, cước vận chuyển và phí bảo hiểm tại đây thường biến động theo.

Trước đó, TokenPost từng đưa tin về chênh lệch giữa số liệu thông hành qua Hormuz và cách giải thích của phía Mỹ, đồng thời cho biết tuyến đường này có thể ảnh hưởng đến giá năng lượng và tâm lý tài sản rủi ro. Tuy nhiên, tác động trực tiếp của phát biểu lần này đến giá các tài sản mã hóa lớn như Bitcoin (BTC) chưa được xác nhận bằng số liệu cụ thể.

Mỹ và Iran cũng bất đồng về trật tự thông hành qua eo biển. Trump khẳng định quyền phong tỏa và kiểm soát, trong khi Iran cho rằng quyền đóng - mở eo biển thuộc về mình.

Đàm phán về thông hành đang diễn ra riêng biệt. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết trên hãng thông tấn nhà nước Iran Defa Press rằng Iran và Oman đã tiến hành đàm phán kỹ thuật về bản đồ tuyến hàng hải qua Eo biển Hormuz, và ba tuần gần đây đã có tiến triển tích cực.

Ông Baghaei cho biết hai bên vẫn đang thảo luận những vấn đề còn tồn đọng, trong đó có cả nội dung tuyên bố chung mà Tehran và Muscat dự kiến công bố.

Oman là quốc gia từng đóng vai trò trung gian trong giao thông hàng hải nối vùng Vịnh với Ấn Độ Dương. Để trật tự thông hành tại Eo biển Hormuz được thiết lập, cần giải quyết đồng thời yêu sách chủ quyền của Iran, tuyên bố kiểm soát của Trump và lợi ích an toàn hàng hải của các nước ven biển lân cận.

Lợi ích của các nước lân cận cũng khá phức tạp. TokenPost từng đưa tin rằng các vụ tấn công tàu thuyền tái diễn quanh Eo biển Hormuz đã khiến sự bất mãn trong liên minh vùng Vịnh gia tăng, đồng thời cho biết bất ổn an ninh quanh eo biển này đang kéo theo các thảo luận về gánh nặng phòng thủ giữa Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh.

Vụ việc lần này về bản chất là cuộc đấu ngoại giao quanh quyền kiểm soát tuyến vận chuyển dầu, nhưng đối với thị trường, đây được nhìn nhận như một vấn đề an ninh năng lượng. Khả năng gián đoạn nguồn cung dầu được xem là biến số có thể ảnh hưởng đến giá dầu, chi phí logistics và tâm lý tài sản rủi ro.

Tuy nhiên, những gì được xác nhận đến thời điểm hiện tại chỉ là phát biểu của Trump, phản bác của Thứ trưởng Ngoại giao Iran, và tiến trình đàm phán kỹ thuật giữa Iran và Oman. Chưa có thỏa thuận cuối cùng nào về trật tự thông hành qua eo biển, cũng như lịch trình đàm phán riêng giữa Mỹ và Iran được công bố.