Yên Nhật rơi về đáy 129,43 yên/USD, chi phí Nhật Bản tăng vọt

Đồng yên Nhật, vốn từ lâu được xem là lợi thế cho xuất khẩu Nhật Bản, đã trở thành gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp và giá tiêu dùng kể từ năm 2022. Trong vòng hai tháng, đồng yên mất giá hơn 12% so với đô la Mỹ (USD) và rơi xuống mức 129,43 yên/USD, mức thấp nhất trong 20 năm.

Tạp chí Fortune đưa tin ngày 22 tháng 4 năm 2022 (giờ địa phương) rằng đà lao dốc của đồng yên đã trở thành tín hiệu khủng hoảng đối với kinh tế Nhật Bản. Trước đây, đồng yên yếu thường được xem là yếu tố giúp tăng sức cạnh tranh giá cho doanh nghiệp xuất khẩu ô tô và điện tử, đồng thời làm tăng giá trị quy đổi lợi nhuận từ nước ngoài về yên.

Nhưng cấu trúc kinh tế đã thay đổi. Trong bối cảnh chi phí nhập khẩu năng lượng và nguyên vật liệu tăng cao, cùng một mức giảm tỷ giá giờ đây lại đẩy cả chi phí doanh nghiệp lẫn giá tiêu dùng đi lên. Việc các nhà sản xuất Nhật Bản mở rộng sản xuất ở nước ngoài cũng khiến hiệu ứng trực tiếp của đồng yên yếu đối với doanh nghiệp xuất khẩu giảm đi so với trước.

Sự khác biệt trong chính sách tiền tệ càng khiến đồng yên suy yếu thêm. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tại cuộc họp chính sách tiền tệ ngày 28 tháng 4 năm 2022 cho biết sẽ giữ lãi suất chính sách ngắn hạn ở mức âm 0,1% và tiếp tục mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm không giới hạn để giữ lợi suất dài hạn quanh mức 0%.

Trong khi đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) lại đang đẩy nhanh tốc độ tăng lãi suất để đối phó với lạm phát. Khi khoảng cách lãi suất Mỹ - Nhật nới rộng, nhu cầu đối với tài sản đô la có lãi suất cao hơn tăng lên, kéo theo đô la mạnh lên và đồng yên suy yếu.

Trên thị trường ngoại hối lúc đó, đồng yên giảm về vùng 128 yên/USD trước khi chạm đáy 129,43 yên/USD. Reuters đưa tin cùng thời điểm này, tỷ giá đô la so với yên đã vượt mốc 130 yên.

Quan điểm trong nội bộ Nhật Bản cũng không đồng nhất. Kuroda Haruhiko (Haruhiko Kuroda), Thống đốc BOJ khi đó, giữ lập trường cho rằng đồng yên yếu nhìn chung có lợi cho toàn bộ nền kinh tế Nhật Bản. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo biến động tỷ giá quá nhanh có thể gây khó khăn cho kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp.

Suzuki Shunichi (Shunichi Suzuki), Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản khi đó, đánh giá đà giảm của đồng yên là biến động quá nhanh và nhấn mạnh những tác dụng phụ đi kèm. Cùng là đồng yên yếu nhưng ảnh hưởng lại khác nhau giữa doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp nhập khẩu và người tiêu dùng, khiến việc hoạch định chính sách trở nên khó khăn hơn.

Điểm kết nối với phía Mỹ nằm ở phản ứng trên thị trường ngoại hối. Bộ Tài chính Mỹ (U.S. Treasury) ngày 22 tháng 4 năm 2022 cho biết Bộ trưởng Tài chính Mỹ khi đó là Janet Yellen (Janet Yellen) và Bộ trưởng Suzuki đã thảo luận về diễn biến thị trường tài chính, bao gồm thị trường ngoại hối, đồng thời tái khẳng định các cam kết liên quan đến tỷ giá của nhóm G7 và G20.

Cùng thời điểm, cũng có thông tin cho rằng Nhật Bản và Mỹ đang bàn về khả năng can thiệp ngoại hối chung, nhưng một quan chức Bộ Tài chính Nhật Bản đã bác bỏ thông tin này. Giới thị trường khi đó nhìn nhận sự khác biệt trong chính sách giữa BOJ và Fed mới là yếu tố chính chi phối diễn biến tỷ giá, hơn là khả năng can thiệp.

Cảm nhận từ phía doanh nghiệp còn rõ nét hơn. Theo khảo sát của Reuters, hơn 75% doanh nghiệp Nhật Bản khi đó cho rằng đồng yên yếu gây bất lợi cho hoạt động kinh doanh, 48% dự báo lợi nhuận sẽ bị ảnh hưởng. Một khảo sát khác cũng cho thấy 46,7% doanh nghiệp đánh giá tiêu cực về đà giảm của đồng yên.

Trong khảo sát tháng 12 năm 2021, chỉ khoảng 30% doanh nghiệp nhìn nhận tiêu cực về đồng yên yếu, trong khi tỷ lệ đánh giá tích cực chỉ ở mức 5%. Chỉ trong vài tháng, mức độ lo ngại của doanh nghiệp đã tăng lên đáng kể.

Tranh luận về vấn đề này vẫn tiếp diễn sau đó. Ueda Kazuo (Kazuo Ueda), Thống đốc BOJ, trong bài phát biểu tháng 9 năm 2024 cho biết đồng yên yếu đã khiến giá nhập khẩu tăng trở lại, tạo ra rủi ro đẩy giá cả đi lên. Cũng trong bài phát biểu này, BOJ cho biết đã nâng lãi suất chính sách thêm khoảng 0,15 điểm phần trăm vào tháng 7 năm 2024.

Ý nghĩa thực sự của đồng yên yếu không nằm ở chiều hướng mà nằm ở tốc độ và biên độ giảm. Doanh nghiệp xuất khẩu có thể ghi nhận lợi nhuận quy đổi tăng lên, nhưng doanh nghiệp nhập khẩu năng lượng, nguyên vật liệu và người tiêu dùng lại phải gánh chi phí cao hơn.

Lộ trình lãi suất của BOJ và Fed, cùng khả năng can thiệp trên thị trường ngoại hối, vẫn là những yếu tố quyết định diễn biến của đồng yên trong thời gian tới. Nguồn tham khảo: Fortune, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ), Bộ Tài chính Mỹ, Reuters.