Ethereum điều chỉnh lộ trình, ưu tiên bảo mật lượng tử

Vitalik Buterin (Vitalik Buterin), đồng sáng lập Ethereum, vừa sắp xếp lại thứ tự ưu tiên trong lộ trình dài hạn của Ethereum (ETH). Bản "Strawmap" phiên bản 2026 nâng vị trí của bảo mật hậu lượng tử lên hàng đầu, đồng thời đưa quyền riêng tư mạnh và xác minh hình thức có sự hỗ trợ của AI trở thành hai nhiệm vụ cốt lõi.

Buterin đăng tải trên X ngày 10 (giờ địa phương) một bản so sánh, đặt sơ đồ lộ trình năm 2023 chồng lên bản Strawmap hiện tại. Ông cho biết khung tổng thể của hai lộ trình phần lớn vẫn giống nhau, nhưng thứ tự và trọng số của một số nhiệm vụ đã thay đổi.

Thay đổi rõ rệt nhất là mức ưu tiên của bảo mật hậu lượng tử được nâng lên. Ngược lại, hàm trễ có thể kiểm chứng (VDF) và một số cải tiến máy ảo Ethereum (EVM) bị đẩy lùi về sau, còn cơ chế hết hạn trạng thái có xu hướng được thay bằng loại trạng thái mới.

Điều chỉnh lần này nối tiếp hướng đi mà Buterin từng đề xuất trước đó, khi ông đưa quyền riêng tư được tăng cường, mở rộng hậu lượng tử và rollup gốc thành định hướng mới cho lộ trình Ethereum. Strawmap là bản dự thảo tổng hợp định hướng phát triển dài hạn của lớp 1 (layer 1) Ethereum, do EF Architecture thuộc tổ chức giao thức của Ethereum Foundation quản lý.

Đẩy sớm bảo mật lượng tử, làm rõ đối tượng chuyển đổi

Theo lộ trình chính thức của Ethereum, máy tính lượng tử hiện tại chưa đạt mức có thể phá vỡ hệ mật mã của Ethereum. Tuy nhiên, do việc chuyển đổi hệ mật mã đòi hỏi quá trình phối hợp và kiểm chứng kéo dài, công tác chuẩn bị liên quan đã được đẩy lên ưu tiên sớm hơn.

Ethereum Foundation đã lập một tổ chức chuyên trách về bảo mật hậu lượng tử vào tháng 1/2026. Các đối tượng chính cần chuyển đổi gồm △chữ ký của validator △tính khả dụng dữ liệu (data availability) △chữ ký tài khoản △hệ thống chứng minh không tiết lộ tri thức (ZK).

Một trụ cột khác được nhấn mạnh mới trong Strawmap là xác minh hình thức có sự hỗ trợ của AI. Xác minh hình thức là quy trình dùng phương pháp toán học để kiểm chứng xem một chương trình hay giao thức có đáp ứng đúng các tính chất đã đặt ra hay không.

Khi Ethereum càng áp dụng chứng minh dựa trên STARK và chứng minh đệ quy (recursive proof) vào nhiều tầng khác nhau như đồng thuận, dữ liệu và thực thi, tầm quan trọng của hệ thống xác minh nhằm giảm lỗi triển khai cũng tăng theo. Buterin cho biết các công cụ AI hiện đại có thể giúp đẩy nhanh công việc xác minh này.

STARK là phương thức chứng minh không tiết lộ tri thức dựa trên hàm băm. Khác với phương thức chứng minh dựa trên đường cong elliptic, STARK đang được xem là một trong những lựa chọn thay thế chính trong các thảo luận kỹ thuật hướng tới bảo mật hậu lượng tử.

Tài liệu chính thức của Ethereum cho biết trong số các hệ thống chứng minh không tiết lộ tri thức ở tầng ứng dụng, các hệ thống dựa trên STARK đã được sử dụng xét về khía cạnh bảo mật hậu lượng tử. Strawmap cũng đề cập hướng áp dụng STARK đệ quy vào nhiều tầng giao thức khác nhau.

Tăng cường quyền riêng tư, xem xét lại vai trò của EVM

Quyền riêng tư mạnh không còn là tính năng bổ sung mà đã trở thành nhiệm vụ ưu tiên ở lớp 1. Hướng đi này không phó mặc việc bảo vệ thông tin giao dịch và dữ liệu người dùng cho lựa chọn của từng ứng dụng riêng lẻ, mà đưa vấn đề này vào ngay trong thiết kế giao thức nền tảng.

Việc Ethereum Foundation đưa ra quyết định mời chuyên gia bảo mật và quyền riêng tư Pascal Caversaccio (Pascal Caversaccio) tham gia hội đồng quản trị cũng nằm trong xu hướng tăng cường bảo mật và quyền riêng tư. Tuy nhiên, đây là quyết định về nhân sự, tách biệt với các nhiệm vụ kỹ thuật cụ thể được nêu trong Strawmap.

Vai trò dài hạn của EVM cũng nằm trong diện được xem xét lại. Buterin đề cập khả năng trong tương lai giao thức có thể để người dùng tiếp cận trực tiếp các tập lệnh không phải EVM như leanISA hoặc RISC-V (RISC-V).

Nếu ý tưởng này được hiện thực hóa, EVM có thể không còn là chức năng tích hợp nền tảng mà trở thành một dạng biểu diễn trung gian, vận hành trên một tập lệnh khác. Tuy vậy, đây chỉ là định hướng kỹ thuật được nêu trong Strawmap, chưa phải lịch trình nâng cấp hay hard fork đã được xác định.

Lộ trình chính thức của Ethereum đưa ra mốc thời gian tham khảo khoảng năm 2029 cho mục tiêu xây dựng hạ tầng lõi hậu lượng tử, đồng thời lưu ý mốc này có thể thay đổi. Tác động cụ thể đến hệ sinh thái, các giải pháp lớp 2, ví và hoạt động vận hành của validator sẽ chỉ có thể đánh giá sau khi các đặc tả kỹ thuật tiếp theo và việc áp dụng qua hard fork được xác định.

Nguồn tham khảo: lộ trình chính thức của Ethereum, Post-Quantum Ethereum, Strawmap, Galaxy Research.