Iran dùng Bitcoin(BTC) thu phí vận chuyển dầu, đẩy nhanh xu hướng giảm phụ thuộc vào đô la Mỹ

Theo Reuters đưa tin ngày 13 (giờ địa phương), chính phủ Iran đang xem xét mở rộng việc sử dụng *Bitcoin(BTC)* trong thanh toán phí lưu thông dầu mỏ qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh vàng đã vượt tài sản bằng đô la Mỹ trong dự trữ ngoại hối của nhiều ngân hàng trung ương. Diễn biến này được đánh giá là dấu hiệu rõ nét hơn cho xu hướng các nước muốn giảm phụ thuộc vào hệ thống tài chính dựa trên đô la, đồng thời tạo dư địa cho các *tài sản thay thế* như *Bitcoin(BTC)*, vàng và *stablecoin* bước vào vai trò phương tiện thanh toán, thanh toán bù trừ xuyên biên giới.

Theo báo cáo “6 xu hướng cốt lõi sẽ định hình tài sản số đến năm 2026” do công ty dịch vụ tài chính tiền mã hóa Fidelity Digital Assets công bố ngày 13 (giờ địa phương), việc Iran chấp nhận phí “thông hành” vận chuyển dầu bằng *Bitcoin(BTC)* cho thấy nỗ lực ngày càng rõ ràng nhằm *vượt qua mạng lưới thanh toán tập trung vào đô la Mỹ*. Fidelity cho rằng đây là một trong những ví dụ thực tế nhất cho thấy *hệ thống thanh toán, thanh toán bù trừ thay thế* đang dần hình thành song song với hệ thống truyền thống.

Fidelity nhận định, các bên ủng hộ *Bitcoin(BTC)* coi đồng tiền mã hóa này là *tài sản trung lập, khó bị tịch thu, hoạt động trên mạng lưới phi tập trung*, từ đó phù hợp hơn cho vai trò phương tiện thanh toán quốc tế trong những bối cảnh dễ bị hạn chế hoặc trừng phạt tài chính. *bình luận* Sự trung lập về mặt hạ tầng – khi không phụ thuộc vào ngân hàng hay hệ thống thanh toán tập trung – là lý do chính khiến một số quốc gia chịu cấm vận bắt đầu thử nghiệm *Bitcoin(BTC)* trong thương mại quốc tế.

Trong khi đó, dữ liệu trong cùng báo cáo cho thấy *vàng* vẫn là lựa chọn chủ đạo của các ngân hàng trung ương. Giá vàng, sau khi chạm đỉnh khoảng 5.600 USD/ounce hồi tháng 1, đã điều chỉnh giảm khoảng 20%, nhưng nhu cầu mua vào từ phía ngân hàng trung ương vẫn được Fidelity đánh giá là “mạnh”. Công ty này cho biết: hiệu suất của vàng và xu hướng mua ròng từ ngân hàng trung ương nhìn chung *phù hợp với giả thuyết ban đầu* về vai trò phòng thủ của vàng, trong khi đà tăng bổ sung kỳ vọng của *Bitcoin(BTC)* với tư cách *tài sản thay thế dài hạn* vẫn chưa thực sự “bùng nổ” trong khu vực dự trữ ngoại hối chính thức.

Điều này cho thấy, dù *Bitcoin(BTC)* ngày càng được nhắc đến như một *tài sản dự trữ tiềm năng* trong dài hạn, vai trò của nó với tư cách tài sản dự trữ chiến lược tương đương vàng vẫn còn khoảng cách đáng kể. Trong ngắn hạn, các ngân hàng trung ương có xu hướng ưu tiên tài sản đã được kiểm chứng như vàng, trong khi với tiền mã hóa, họ chủ yếu quan sát và thử nghiệm ở quy mô hạn chế. *bình luận* Cán cân giữa vàng và *Bitcoin(BTC)* trong dự trữ ngoại hối vì thế nhiều khả năng sẽ thay đổi rất chậm, trừ khi xuất hiện cú sốc địa chính trị hoặc tài chính lớn.

Tại Iran, việc sử dụng tài sản số trong thanh toán dầu mỏ diễn ra theo nhiều giai đoạn. Tháng 5 năm ngoái, truyền thông địa phương đã đề cập đến phương án cho phép thanh toán *bảo hiểm* cho tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz bằng *Bitcoin(BTC)*. Đến tháng 4 năm nay, chính phủ Iran thông báo mở rộng hơn, cho phép thu phí lưu thông vận chuyển dầu bằng *Bitcoin(BTC)*, *stablecoin* neo vào đô la Mỹ và cả đồng nhân dân tệ Trung Quốc.

Cũng trong tháng 4, nhà chức trách Mỹ đã đóng băng lượng *stablecoin* trị giá khoảng 344 triệu USD được cho là liên quan đến chính phủ Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Tuy nhiên, Sam Lyman – Giám đốc nghiên cứu tại Viện Chính sách Bitcoin (Bitcoin Policy Institute, BPI) – nhấn mạnh rằng *USDt của Tether* vẫn đang chiếm ưu thế trong thị trường phí vận chuyển dầu mỏ, bất chấp các biện pháp trừng phạt. Điều này phản ánh thực tế là thị trường vẫn ưa chuộng *stablecoin* gắn với đô la do tính ổn định giá và tính thanh khoản cao.

*bình luận* Iran, với việc đồng thời chấp nhận *Bitcoin(BTC)*, *stablecoin* và nhân dân tệ, đang xây dựng một “rổ” phương tiện thanh toán vừa linh hoạt trước trừng phạt, vừa tận dụng được thanh khoản của hệ đô la thông qua *stablecoin*, vừa mở rộng quan hệ thanh toán với khối sử dụng nhân dân tệ. Đây là ví dụ điển hình cho cách một quốc gia tìm cách đa dạng hóa kênh thanh toán quốc tế ngoài khuôn khổ truyền thống.

Trong bức tranh rộng hơn, các động thái này được xem là *tín hiệu gia tăng của quá trình “rời bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc vào đô la”*. *Bitcoin(BTC)* đang được sử dụng như công cụ hỗ trợ lách trừng phạt và như một mắt xích trong hệ thống thanh toán bù trừ thay thế, trong khi vàng tiếp tục được các ngân hàng trung ương tích lũy để giảm tỷ trọng tài sản bằng đô la Mỹ trong kho dự trữ. Song song, *stablecoin* và nhân dân tệ được dùng cho các giao dịch thương mại cụ thể, nơi nhu cầu ổn định giá và sự chấp nhận của đối tác là yếu tố then chốt.

Tuy vậy, thực tế thanh toán quốc tế vẫn rất phức tạp. Các chuyên gia được Fidelity trích dẫn cho rằng trong tương lai gần, nhiều khả năng sẽ tồn tại *một cấu trúc đa tầng*:

- *Bitcoin(BTC)*: đóng vai trò công cụ thanh toán, thanh toán bù trừ trong các giao dịch nhạy cảm với trừng phạt hoặc trong các kênh song phương “ngoài hệ thống”.

- *Vàng*: vẫn là trụ cột dự trữ giá trị dài hạn, tăng cường sức mạnh tài chính và phòng thủ của ngân hàng trung ương.

- *Stablecoin* neo đô la: được sử dụng mạnh trong thương mại và tài chính vì vừa hưởng lợi từ uy tín, tính ổn định của đô la, vừa linh hoạt hơn hệ thống ngân hàng truyền thống.

- Nhân dân tệ: mở rộng ảnh hưởng trong các giao dịch liên quan đến Trung Quốc hoặc các đối tác thương mại lớn của nước này.

*bình luận* Điều này cho thấy hệ thống tài chính toàn cầu đang dịch chuyển từ mô hình “một cực đô la” sang trạng thái phân tán hơn, nơi *Bitcoin(BTC)*, vàng, *stablecoin* và các đồng tiền pháp định lớn cùng tồn tại và chia sẻ vai trò. Tuy khó có khả năng đô la Mỹ bị thay thế hoàn toàn trong ngắn hạn, nhưng sức nặng của các *tài sản thay thế* – đặc biệt là *Bitcoin(BTC)* – trong thương mại và dự trữ quốc tế đang tăng dần, buộc các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư phải theo dõi sát sao.