BitMEX đóng cửa, quỹ 'bảo hiểm' 270 triệu USD gây bão tranh cãi

Theo CoinDesk đưa tin ngày 23 (giờ địa phương), sàn giao dịch tiền mã hóa **“BitMEX”** sẽ chính thức đóng cửa vào ngày 23 tháng 9, kéo theo làn sóng tranh cãi quanh quỹ **“bảo hiểm BitMEX”** trị giá khoảng 270 triệu USD. Nhiều ý kiến trong cộng đồng cho rằng số tiền này cuối cùng có thể chảy về tay chủ sở hữu sàn, thay vì được hoàn trả hoặc phân bổ lại cho người dùng.

**“Quỹ bảo hiểm”** này hiện nắm giữ khoảng 239 triệu USD giá trị **Bitcoin(BTC)** và 31 triệu USD **Tether(USDT)**, trở thành tâm điểm tranh luận giữa sàn và khách hàng trong bối cảnh BitMEX bước vào giai đoạn đóng cửa.

Theo CoinDesk, BitMEX đến nay vẫn chưa công bố bất cứ kế hoạch chi tiết nào về cách xử lý khoản tiền nói trên sau khi dừng hoạt động. Sàn cũng không đưa ra thông cáo riêng về hướng đi của quỹ. Phía BitMEX từ trước đến nay luôn khẳng định quỹ bảo hiểm này là tài sản thuộc sở hữu của công ty, không phải tài sản của khách hàng.

*bình luận: Cách định danh “tài sản công ty” thay vì “tài sản khách hàng” là điểm mấu chốt khiến tranh cãi leo thang, nhất là trong bối cảnh ngành tiền mã hóa ngày càng bị soi kỹ về tính minh bạch và quyền lợi người dùng.*

Vấn đề nằm ở cấu trúc hình thành quỹ: số dư trong **“quỹ bảo hiểm BitMEX”** chủ yếu đến từ các vị thế ký quỹ bị thanh lý của khách hàng, tức từ chính khoản lỗ trong quá trình giao dịch đòn bẩy. Trong một số đợt biến động mạnh trước đây, đã có trường hợp quỹ được sử dụng để bù đắp tổn thất cho người dùng, nhưng khi quy mô quỹ phình to lên hàng trăm triệu USD, tâm lý hoài nghi trong cộng đồng lại càng lớn.

Về mặt cấu trúc, quỹ bảo hiểm của BitMEX khác với khái niệm “bảo hiểm” truyền thống trong tài chính. Theo thông lệ thị trường phái sinh tiền mã hóa, các sàn thường gọi khoản dự phòng rủi ro thanh lý là **“quỹ bảo hiểm”**, nhưng trên thực tế, phần lớn nguồn tiền đến từ các vị thế bị đóng bắt buộc (forced liquidation) của người dùng thua lỗ. Trong đợt điều chỉnh nội bộ hồi tháng 11 năm trước, phần lớn tài sản trong quỹ đã bị cắt giảm. Đến khi thông tin đóng cửa được công bố, trên mạng xã hội nhanh chóng xuất hiện làn sóng chỉ trích với nội dung như: “Rốt cuộc chủ sàn sẽ mang quỹ đi luôn”.

*bình luận: Cách dùng từ “bảo hiểm” khiến nhiều nhà giao dịch cá nhân hiểu rằng đây là một lớp bảo vệ vì lợi ích khách hàng, trong khi cơ chế thực tế lại gần với “quỹ thanh lý” mà sàn có quyền kiểm soát tương đối rộng.*

Ngay trong ngày BitMEX công bố kế hoạch đóng cửa, đại diện nhóm khách hàng Mỹ đã nộp thông báo chuẩn bị khởi kiện tập thể (class action) tại tòa án. Phía nguyên đơn cáo buộc sàn đã “cố tình phình to quỹ bảo hiểm” trong các giai đoạn thị trường lao dốc, biến động mạnh, nhưng lại không phát huy đúng vai trò khi người dùng thật sự cần đến. Họ cho rằng mô hình vận hành quỹ thiên về tối đa hóa lợi ích của sàn, hơn là bảo vệ nhà giao dịch.

Đơn kiện còn nêu thêm cáo buộc rằng bàn giao dịch nội bộ (trading desk) của BitMEX có khả năng nhìn trước lệnh và vùng thanh lý của người dùng, tạo ra xung đột lợi ích nghiêm trọng. Tuy nhiên, đây mới chỉ là lập luận từ phía nguyên đơn trong giai đoạn nộp đơn; tòa án chưa đưa ra bất kỳ kết luận nào về tính đúng sai của các cáo buộc này.

Quỹ **“bảo hiểm BitMEX”** từng đạt đỉnh hơn 36.400 BTC, nhưng đã giảm mạnh sau cú sụt giá quy mô lớn trên thị trường vào tháng 10 năm 2025 và đợt tái cơ cấu tháng 11 sau đó. Khi ấy, BitMEX tuyên bố sẽ điều chỉnh quy mô quỹ về khoảng 3.600 BTC và 30 triệu USDT, đồng thời khẳng định động thái này “không ảnh hưởng đến hoạt động giao dịch”. Dù vậy, khi thông tin đóng cửa được đưa ra sau đó, câu hỏi “số tiền này cuối cùng thuộc về ai” lại một lần nữa trở thành tâm điểm.

Lịch sử pháp lý của BitMEX càng khiến cái nhìn của thị trường trở nên khắt khe. Sàn từng đạt thỏa thuận 100 triệu USD với Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) liên quan đến nhiều vấn đề tuân thủ. Hai đồng sáng lập là Arthur Hayes (Arthur Hayes) và Benjamin Delo (Benjamin Delo) đều đã thừa nhận vi phạm quy định chống rửa tiền (AML) tại Mỹ, sau đó được Tổng thống Trump ân xá. Chuỗi sự kiện này tiếp tục được cộng đồng nhắc lại khi tranh luận về số phận **“quỹ bảo hiểm BitMEX”**.

*bình luận: Một thực thể từng đối mặt với án phạt và cáo buộc liên quan đến tuân thủ sẽ rất khó thuyết phục thị trường rằng họ đang xử lý “quỹ bảo hiểm” vì lợi ích chung, nếu thiếu đi minh bạch tối đa và quy trình phân bổ rõ ràng.*

Bất chấp khẳng định từ phía công ty rằng đây là “phần thặng dư phát sinh trong quá trình vận hành sàn”, thực tế **quỹ bảo hiểm BitMEX** được tích lũy chủ yếu từ khoản lỗ và tài sản bị thanh lý của khách hàng. Chính điểm này khiến làn sóng chỉ trích không có dấu hiệu hạ nhiệt khi ngày đóng cửa 23 tháng 9 đang đến gần. Cách BitMEX xử lý gần 270 triệu USD trong **“quỹ bảo hiểm”** sẽ là phép thử cuối cùng đối với mức độ tin cậy mà thị trường còn dành cho sàn – và có thể trở thành tiền lệ quan trọng cho việc quản lý các “quỹ bảo hiểm” trên những sàn phái sinh tiền mã hóa khác trong tương lai.