Jane Street bị tố dùng thông tin nội bộ bán tháo TerraUSD(UST) 1,92 tỷ USD trước khi Terra sụp đổ

Theo CoinDesk đưa tin ngày 14 tháng 5 (giờ địa phương), công ty giao dịch phố Wall khổng lồ Jane Street(JTST – giả định) bị cáo buộc đã lợi dụng *“thông tin nội bộ”* để *bán tháo* lượng lớn **TerraUSD(UST)** ngay trước khi hệ sinh thái Terra sụp đổ. Tài liệu tòa án cho thấy quy mô giao dịch lên tới khoảng *1,92 tỷ USD* (khoảng 2.877 tỷ đồng), làm dấy lên tranh cãi dữ dội về hành vi giao dịch của các tổ chức lớn trên thị trường *tiền mã hóa*.

Theo nội dung đơn kiện sửa đổi nộp lên tòa án liên bang Manhattan, Jane Street bị cho là đã thông qua một *kênh Telegram riêng tư* với nội bộ TerraForm Labs để nắm bắt *thông tin chưa công bố ra thị trường*. Vụ kiện do bên quản lý tài sản của TerraForm Labs trong quá trình phá sản đứng đơn, cáo buộc Jane Street đã sử dụng luồng thông tin này để xây dựng “lợi thế thông tin” trước nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Nhân vật trung tâm trong cáo buộc là Bryce Pratt, khi đó chỉ là *thực tập sinh* tại Jane Street. Trong thời gian làm việc, Pratt vẫn duy trì liên hệ với các đồng nghiệp cũ liên quan đến Terra và được cho là thường xuyên chia sẻ, thảo luận thông tin nội bộ. Đơn kiện dẫn lại các đoạn trao đổi cho thấy Pratt thừa nhận về một dạng “*lợi thế thông tin*” và hàm ý việc nhóm này tìm cách tận dụng ưu thế đó để giao dịch với **UST**.

Theo tài liệu tòa án, ngày 7 tháng 5 năm 2022, Jane Street đã bán ra gần như *toàn bộ* vị thế nắm giữ khoảng 193 triệu đơn vị **TerraUSD(UST)**. Đáng chú ý, một giao dịch trị giá khoảng *85 triệu USD* (xấp xỉ 1.273 tỷ đồng) được thực hiện trên sàn tài chính phi tập trung *Curve* chỉ *9 phút* sau khi TerraForm Labs lặng lẽ rút 150 triệu USD thanh khoản khỏi cùng bể thanh khoản này.

Giao dịch 85 triệu USD trên Curve từ lâu đã bị cộng đồng DeFi xem là một trong những “mồi lửa” kích hoạt quá trình **UST mất neo 1 USD**, dẫn tới vòng xoáy bán tháo và sụp đổ dây chuyền của cả hệ sinh thái Terra. Trong vụ kiện lần này, bên nguyên đơn khẳng định đã lần theo dấu ví on-chain và cho rằng ví thực hiện giao dịch nói trên “liên kết trực tiếp” với Jane Street.

Đơn kiện còn cho rằng Jane Street không dừng lại ở việc bán tháo **UST**, mà tiếp tục thiết lập các vị thế *bán khống* khác nhau, qua đó thu về thêm khoảng *134 triệu USD* (tương đương 2.007 tỷ đồng). Tổng cộng, phía TerraForm Labs cho rằng Jane Street đã thu lợi bất chính từ sự sụp đổ của **TerraUSD(UST)** ở mức hàng trăm triệu USD.

“Bình luận”: Nếu các cáo buộc này được chứng minh, đây sẽ là một trong những ví dụ điển hình cho tình trạng “*thông tin bất cân xứng*” trong thị trường tiền mã hóa, nơi các tổ chức lớn có thể tiếp cận dữ liệu nhạy cảm sớm hơn phần còn lại của thị trường và tận dụng để kiếm lợi.

Đối mặt với tài liệu kiện tụng mới, Jane Street đã phản bác mạnh mẽ. Công ty gọi đây là “những cáo buộc *tuyệt vọng và thiếu căn cứ*”, đồng thời phủ nhận mọi hành vi giao dịch dựa trên thông tin nội bộ liên quan đến **TerraUSD(UST)**. Jane Street lập luận rằng “bản chất thực sự” của thảm họa Terra nằm ở việc ban lãnh đạo TerraForm Labs thực hiện một “*vụ lừa đảo quy mô lớn*”, chứ không phải do các nhà tạo lập thị trường hay nhà giao dịch tổ chức.

Tuy nhiên, một phán quyết quan trọng tại tòa liên bang Mỹ năm 2023 – nơi **TerraUSD(UST)** và token Luna được xem là *“chứng khoán”* theo luật hiện hành – đang tạo thêm sức nặng pháp lý cho vụ kiện. Bên nguyên đơn dựa vào phán quyết này để cáo buộc Jane Street vi phạm *luật chứng khoán liên bang* và *luật giao dịch hàng hóa*, đồng thời yêu cầu tòa án buộc hoàn trả toàn bộ “*lợi nhuận bất chính*” thu được từ các giao dịch liên quan UST.

Đáng chú ý, đơn kiện còn hé lộ một chi tiết khác: chỉ *5 ngày* sau cú sập của **TerraUSD(UST)**, tức ngày 18 tháng 5 năm 2022, Jane Street đã gửi *đề nghị tuyển dụng* tới một trưởng bộ phận nghiên cứu của TerraForm Labs. Nhân sự này được cho là đã chính thức gia nhập Jane Street khoảng hai tuần sau đó.

“Bình luận”: Việc một nhân sự chủ chốt của Terra nhanh chóng được một đơn vị giao dịch phố Wall chiêu mộ sau thảm họa có thể làm dày thêm nghi ngờ về mối quan hệ “hậu trường” giữa hai bên, đặc biệt trong bối cảnh tồn tại cáo buộc về *kênh Telegram riêng* và *thông tin nội bộ*.

Toàn bộ vụ việc đang khiến cộng đồng *DeFi* và thị trường **tiền mã hóa** đặt lại câu hỏi: *Trong quá trình UST sụp đổ, mức độ “bất cân xứng thông tin” giữa tổ chức và nhà đầu tư nhỏ lẻ lớn tới đâu, và nó đã khuếch đại thiệt hại trên thị trường như thế nào?*

Tùy thuộc vào phán quyết cuối cùng, vụ kiện nhắm vào Jane Street có thể trở thành án lệ quan trọng, buộc các tổ chức giao dịch chuyên nghiệp phải thận trọng hơn với việc sử dụng *kênh thông tin riêng, nhóm chat kín* hay dữ liệu “nội bộ” khi tiếp cận các tài sản như **TerraUSD(UST)**.

“Bình luận”: Trong bối cảnh ngày càng nhiều token bị phân loại là chứng khoán, đường ranh giữa “giao dịch thông minh” và “giao dịch nội gián” trên thị trường *tiền mã hóa* có thể sẽ bị siết chặt hơn, kéo theo những thay đổi lớn trong cách các quỹ và nhà tạo lập thị trường vận hành.