Iran có thể thu 'thuế thông hành' dầu mỏ bằng tiền mã hóa nhưng vẫn khó thoát hệ quy chiếu đô la Mỹ

Theo Financial Times (FT) đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), việc Iran được cho là đang thu “thuế thông hành” với các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz bằng *tiền mã hóa* đã làm dấy lên nhiều tranh luận. Trên nền thông tin này, chuyên gia tài chính quốc tế Jim Rickards đã nêu tên *Ripple(XRP)* như một phương án thanh toán khả dĩ, nhưng đồng thời nhấn mạnh rằng ngay cả Bitcoin(BTC), Tether(USDT) hay *Ripple(XRP)* cũng khó thoát khỏi hệ quy chiếu *đô la Mỹ* trong giao dịch quốc tế.

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, khi được hỏi Iran có thể dùng loại *tiền mã hóa* nào để thu phí, Rickards cho biết “có thể là Bitcoin(BTC), cũng có thể là Tether(USDT), hoặc Ripple(XRP)”. Dựa trên bài viết của FT, ông mô tả kịch bản Iran áp phí đối với các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz và nhận thanh toán bằng *tài sản số*, thay vì qua hệ thống ngân hàng truyền thống.

Rickards cho rằng điểm cốt lõi nằm ở chỗ, dù bề ngoài là “thoát khỏi đồng đô la” khi dùng *tiền mã hóa* để thanh toán, nhưng thực chất mức phí vẫn được niêm yết, tính toán và quy đổi theo giá trị *đô la Mỹ*. Ông nhận định mọi giao dịch “đều quay về đô la” thông qua cơ chế định giá: *tiền mã hóa* chỉ đóng vai trò phương tiện trung gian để chuyển giá trị, chứ không thay đổi được chuẩn mực định giá là *đô la Mỹ*. Nói cách khác, ngay cả khi các bên dùng Bitcoin(BTC), Tether(USDT) hay *Ripple(XRP)*, hệ thống thanh toán vẫn bị “neo” vào đồng đô la.

Một điểm đáng chú ý khác là bình luận của Rickards về Tether(USDT). Ông đề cập việc trong số các nhà đầu tư lớn của Tether có sự hiện diện của Howard Lutnick, Bộ trưởng Thương mại Mỹ, từ đó cho thấy nghịch lý: Iran dù đang đối đầu với Mỹ, vẫn có thể đang sử dụng một hạ tầng tài chính gắn chặt với lợi ích và nhân vật chủ chốt trong giới tài chính Mỹ. *bình luận* Cách nhìn này củng cố luận điểm rằng ngay cả khi chuyển sang *tiền mã hóa*, ảnh hưởng địa chính trị của Mỹ và sức nặng của *đô la Mỹ* vẫn rất khó bị triệt tiêu trong ngắn hạn.

Việc *Ripple(XRP)* được đưa vào danh sách “ứng viên” không phải ngẫu nhiên. Mạng lưới XRP Ledger và hệ sinh thái Ripple được thiết kế để phục vụ thanh toán xuyên biên giới giữa các tổ chức tài chính, với ưu thế là tốc độ xử lý nhanh (thường chỉ 3–5 giây cho mỗi giao dịch) và phí giao dịch thấp. Hiện đã có hơn 300 tổ chức tài chính toàn cầu được cho là sử dụng hoặc thử nghiệm hạ tầng thanh toán của Ripple cho các hoạt động chuyển tiền quốc tế.

Tuy vậy, chưa có bằng chứng cho thấy Iran thực sự dùng *Ripple(XRP)* hay hạ tầng của Ripple trong các giao dịch thu phí qua eo biển Hormuz. Ngay cả Rickards cũng chỉ nêu tên *Ripple(XRP)* trên cơ sở giả định về mặt kỹ thuật và tính phù hợp, chứ không khẳng định đó là phương án mà Iran đã triển khai. *bình luận* Điểm đáng nói hơn là người từng tham gia thiết kế cấu trúc “petrodollar” – hệ thống gắn kết dòng chảy dầu mỏ với *đô la Mỹ* – lại tự nhiên nghĩ đến *Ripple(XRP)* như một lựa chọn thanh toán thay thế, cho thấy *tiền mã hóa* đang dần được coi là lớp hạ tầng bổ sung trong thanh toán năng lượng và thương mại quốc tế.

Khi các giao dịch năng lượng và thanh toán giữa các quốc gia ngày càng thử nghiệm với *tiền mã hóa*, vai trò của những đồng lớn như Bitcoin(BTC), Tether(USDT) và *Ripple(XRP)* càng được chú ý nhiều hơn, nhất là tại các khu vực chịu trừng phạt tài chính hoặc bị hạn chế tiếp cận hệ thống ngân hàng truyền thống. Tuy nhiên, nếu mọi mức phí, hợp đồng và giá trị cuối cùng vẫn được neo vào *đô la Mỹ*, thì việc sử dụng *tiền mã hóa* mới chỉ là thay đổi về “hình thức chuyển tiền”, chứ chưa đủ để lung lay nền tảng quyền lực của *đô la Mỹ* trong hệ thống tài chính toàn cầu. *bình luận* Điều này cho thấy, ít nhất trong hiện tại, “thuế thông hành bằng crypto” như trường hợp Iran sẽ vẫn vận hành trong chiếc khung giá trị mà đồng đô la đặt ra, thay vì thực sự mở ra một trật tự thanh toán phi đô la mới.