Mỹ dùng AI và phân tích blockchain siết tội phạm tài sản số, hướng tới giám sát mạng lưới tiền mã hóa

Theo CoinDesk đưa tin ngày 10 tháng 3 năm 2026 (giờ địa phương), Bộ Tài chính Mỹ vừa trình lên Quốc hội một báo cáo kỹ thuật về việc phát hiện và ngăn chặn hoạt động tài chính bất hợp pháp liên quan đến *tài sản số* ngày càng gia tăng. Báo cáo nhấn mạnh Mỹ cần tận dụng các công nghệ mới như *trí tuệ nhân tạo (AI)* và *phân tích blockchain* để đối phó với làn sóng *tội phạm tài sản số* đang bùng nổ, đồng thời vẫn duy trì không gian cho đổi mới trong lĩnh vực *tiền mã hóa*.

Báo cáo này được soạn thảo theo yêu cầu của “Đạo luật GENIUS” ban hành tháng 7 năm 2025. Đạo luật GENIUS đặt mục tiêu thúc đẩy đổi mới với *stablecoin* và *tài sản số* tại Mỹ, song song với việc xây dựng khung chính sách nhằm hạn chế tối đa nguy cơ bị các tổ chức tội phạm và chủ thể độc hại lợi dụng.

Theo Bộ Tài chính, vài năm gần đây các loại hình tội phạm tài chính liên quan đến *tài sản số* đã tăng nhanh cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Hoạt động lừa đảo đầu tư, tấn công hack, mã độc tống tiền (ransomware) và các hình thức chiếm đoạt tài sản khác đều ghi nhận xu hướng leo thang rõ rệt.

Bình luận: *tài sản số* ngày càng gắn sâu với hệ thống tài chính, nên việc Mỹ chính thức yêu cầu tận dụng *AI* và *phân tích blockchain* cho thấy xu hướng “công nghệ chống công nghệ” sẽ là trụ cột trong quản lý *tiền mã hóa* những năm tới.

Trong báo cáo, Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) cho biết tổng thiệt hại do các vụ lừa đảo liên quan đến *tài sản số* được báo cáo trong năm 2024 đã vượt 9 tỷ USD (khoảng 13,2 nghìn tỷ đồng). Trong đó, nhóm “lừa đảo đầu tư” chiếm phần lớn với 5,8 tỷ USD (khoảng 8,5 nghìn tỷ đồng), tăng 47% so với năm trước. Con số này phản ánh xu hướng bùng nổ của các nền tảng đầu tư giả mạo, dự án “ma” và những mô hình huy động vốn trá hình nhắm vào nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Các vụ tấn công mạng cũng được xác định là mối đe dọa nghiêm trọng. Báo cáo dẫn phân tích cho thấy các nhóm tin tặc Triều Tiên đã đánh cắp ít nhất 2,8 tỷ USD (khoảng 4,1 nghìn tỷ đồng) *tài sản số* trong giai đoạn từ tháng 1 năm 2024 đến tháng 9 năm 2025. Riêng vụ tấn công sàn giao dịch tiền mã hóa Bybit vào tháng 2 năm 2025 đã khiến khoảng 1,5 tỷ USD bị đánh cắp.

Mảng tấn công bằng mã độc tống tiền vẫn chưa hạ nhiệt. Năm 2024, tổng số tiền chuộc trả cho các nhóm triển khai ransomware ước đạt 734 triệu USD (khoảng 1,08 nghìn tỷ đồng), trong đó phần lớn được thanh toán bằng *tiền mã hóa* để tận dụng đặc tính khó thu hồi, khó đảo ngược giao dịch.

Bình luận: Việc các nhóm tin tặc nhà nước và ransomware chuyển dịch mạnh sang *tài sản số* càng khiến cơ quan quản lý Mỹ coi đây là “mặt trận ưu tiên” trong phòng chống tài trợ khủng bố và tội phạm xuyên biên giới.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo sự gia tăng sử dụng các dịch vụ “trộn coin” (mixing service) và các công cụ ẩn danh khác đang tạo ra lỗ hổng lớn cho hệ thống giám sát giao dịch. Số liệu trong báo cáo cho thấy từ năm 2020 đến 2025, khoảng 1,6 tỷ USD (tương đương 2,35 nghìn tỷ đồng) chảy qua các cầu nối chuỗi chéo (cross-chain bridge) lớn được xác định bắt nguồn từ các dịch vụ trộn. Công nghệ này cho phép trộn lẫn luồng giao dịch, khiến việc truy vết dòng tiền sau hack hoặc sau các vụ lừa đảo trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Bộ Tài chính cho rằng đặc tính vừa mở, vừa phi tập trung, lại vừa có thể ẩn danh của nhiều lớp công nghệ mới trong *tài sản số* đang tạo ra “vùng mù giám sát” ngay cả với các cơ quan đã quen xử lý dữ liệu khổng lồ của hệ thống ngân hàng truyền thống.

Để thu hẹp những vùng mù này, báo cáo khuyến nghị bốn nhóm *công nghệ chủ chốt* mà các tổ chức tài chính nên ưu tiên triển khai. Trước hết là các hệ thống giám sát giao dịch và phát hiện gian lận dựa trên *trí tuệ nhân tạo (AI)*, có khả năng phân tích khối lượng lớn dữ liệu on-chain và off-chain nhằm nhận diện giao dịch bất thường từ giai đoạn rất sớm.

Tiếp đến là các giải pháp *định danh số* giúp tăng cường xác thực khách hàng trong khâu mở tài khoản và onboarding, qua đó giảm rủi ro gian lận danh tính – một lỗ hổng phổ biến mà kẻ xấu thường khai thác khi tham gia các sàn và ví *tài sản số*.

Nhóm công nghệ thứ ba là các công cụ *phân tích blockchain*. Đây là hệ giải pháp chuyên sâu trong việc tái dựng dòng tiền trên sổ cái phân tán, gắn địa chỉ ví với cụm hành vi và nguồn rủi ro, từ đó hỗ trợ công tác điều tra cũng như sàng lọc tuân thủ của ngân hàng, sàn giao dịch và nhà cung cấp ví.

Cuối cùng, Bộ Tài chính đề xuất tăng cường sử dụng *API (giao diện lập trình ứng dụng)* để kết nối và đồng bộ các hệ thống tuân thủ, cho phép các định chế tài chính chia sẻ dữ liệu cảnh báo, danh sách đen và thông tin rủi ro một cách hiệu quả hơn, đồng thời hỗ trợ đáp ứng yêu cầu báo cáo theo quy định.

Bình luận: Nếu các khuyến nghị này được triển khai đồng bộ, thị trường *tiền mã hóa* tại Mỹ sẽ chuyển từ mô hình “giám sát từng sàn” sang “giám sát mạng lưới”, nơi dữ liệu và cảnh báo rủi ro được luân chuyển nhanh giữa nhiều chủ thể.

Ở mảng *tài chính phi tập trung (DeFi)*, báo cáo nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải làm rõ tiêu chuẩn quản lý, nhất là xác định rõ chủ thể nào sẽ gánh trách nhiệm tuân thủ quy định chống rửa tiền (AML) trong các giao thức không có trung gian điều hành tập trung. Hiện nay, vai trò và nghĩa vụ pháp lý của nhà phát triển giao thức, nhà cung cấp giao diện (front-end) và nhà cung cấp thanh khoản vẫn còn nhiều khoảng trống.

Bộ Tài chính cũng thừa nhận chi phí đầu tư và sự thiếu chắc chắn về khung pháp lý đang là rào cản lớn với việc triển khai công nghệ mới, đặc biệt đối với các tổ chức tài chính vừa và nhỏ. Nhiều đơn vị không đủ nguồn lực để xây dựng hoặc mua các hệ thống phân tích, giám sát trên *blockchain* ở cấp độ tương đương các ngân hàng lớn hay tổ chức toàn cầu.

Để giải quyết, cơ quan này cho biết sẽ tiếp tục ban hành thêm hướng dẫn chi tiết và phối hợp với Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ (NIST) nhằm xây dựng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật chung cho các giải pháp giám sát *tài sản số*. Đồng thời, Bộ Tài chính đang xem xét đề xuất khung pháp lý cho phép các tổ chức tài chính có quyền “đóng băng tạm thời” *tài sản số* bị nghi liên quan tới tội phạm trong thời gian điều tra.

Bình luận: Quyền tạm khóa tài sản bị nghi vấn có thể trở thành công cụ mạnh tay mới, nhưng cũng làm dấy lên tranh luận trong cộng đồng *tiền mã hóa* về ranh giới giữa bảo vệ nhà đầu tư và can thiệp quá sâu vào quyền tự do giao dịch.

Kết luận, Bộ Tài chính Mỹ khẳng định sự phát triển nhanh của *tài sản số* đòi hỏi một khuôn khổ quản lý “cân bằng” – trong đó, *trí tuệ nhân tạo*, *phân tích blockchain* và các tiêu chuẩn *định danh số* sẽ là nền tảng để vừa thúc đẩy đổi mới với *tiền mã hóa*, vừa ngăn chặn hiệu quả hoạt động tài chính bất hợp pháp. Cơ quan này nhấn mạnh mọi chính sách mới phải tránh bóp nghẹt sáng tạo, nhưng cũng không được để khoảng trống quản lý trở thành “thiên đường” cho tội phạm công nghệ cao.

Bình luận: Diễn biến trên cho thấy xu hướng quản lý toàn cầu với *tài sản số* đang chuyển từ tranh luận khái niệm sang triển khai công cụ cụ thể. Nhà đầu tư và doanh nghiệp trong lĩnh vực *tiền mã hóa* cần sẵn sàng cho giai đoạn mà các yêu cầu về minh bạch, định danh và giám sát thông minh sẽ trở thành “chuẩn mới” trên thị trường.