Ba Lan tận dụng lợi nhuận ngân hàng trung ương thay vì bán vàng để tài trợ quốc phòng, củng cố câu chuyện vàng – Bitcoin(BTC)

Ngân hàng trung ương Ba Lan muốn dùng *lợi nhuận ngân hàng trung ương* làm nguồn vốn quốc phòng, thay vì vay từ Liên minh châu Âu(EU). Theo truyền thông châu Âu đưa tin ngày 4 (giờ địa phương), đề xuất này nhắm tới việc hình thành quỹ quốc phòng 1850 tỷ zloty (khoảng 470 tỷ USD, tương đương 69.356 tỷ đồng) từ nguồn nội lực, qua đó tăng chi tiêu quân sự mà không phải phát hành thêm nợ đối ngoại. Điểm đáng chú ý, theo giới phân tích, không phải là Ba Lan sẽ bán vàng, mà là tìm cách tận dụng *lợi nhuận* phát sinh từ tài sản vàng và dự trữ ngoại hối đang nắm giữ.

Nguồn tin cho biết người đứng sau ý tưởng là Thống đốc ngân hàng trung ương Ba Lan(NBP), Adam Glapinski. Cốt lõi đề xuất: NBP chuyển phần *lợi nhuận ngân hàng trung ương* sang một quỹ quốc phòng chuyên biệt, từ đó tài trợ chi tiêu quân sự theo cơ chế “không lãi suất”, vì đây không phải khoản vay thương mại từ thị trường vốn. Khi nhấn mạnh rằng “không tăng thêm dù chỉ 1 zloty nợ nước ngoài”, Warsaw được cho là muốn né chương trình cho vay 44 tỷ euro (khoảng 47,7 tỷ USD, tương đương 70.394,7 tỷ đồng) mà EU đang xúc tiến, qua đó khẳng định “chủ quyền tài khóa” của mình.

*bình luận*

Về mặt chính trị, việc dùng *lợi nhuận ngân hàng trung ương* thay vì vay EU giúp chính phủ Ba Lan giảm sự phụ thuộc vào điều kiện ràng buộc từ Brussels, đồng thời củng cố thông điệp “tự chủ tài chính – tự chủ quốc phòng” trước cử tri trong nước.

‘BÁN VÀNG’ HAY ‘CHUYỂN HƯỚNG LỢI NHUẬN’? TRỌNG TÂM NẰM Ở CÁCH HẠCH TOÁN

Ngay sau khi thông tin rò rỉ, một số tiêu đề quốc tế gợi ý rằng Thống đốc Glapinski có thể bán vàng để lấy tiền cho quỹ quốc phòng. Ba Lan là một trong những nước mua vàng mạnh nhất vài năm trở lại đây, nên khả năng nước này quay xe thành “bên bán” khiến thị trường hàng hóa và nhà đầu tư vĩ mô cảnh giác. Tuy nhiên, theo các nguồn tin cập nhật ngày 5 (giờ địa phương), hiện chưa có kế hoạch chính thức nào về việc bán dự trữ vàng.

Thay vì bán vàng, thị trường đang nói nhiều hơn tới một cơ chế tinh vi về *lợi nhuận ngân hàng trung ương*. Doanh thu của NBP đến từ lãi đầu tư dự trữ, hoạt động ngoại hối và đặc biệt là phần *lợi nhuận đánh giá lại* khi giá vàng tăng. Khi vàng lên giá, khoản chênh lệch này làm “phình to” lợi nhuận trên sổ sách. Nhiều nước trước đây đã tranh cãi về việc liệu có nên khai thác phần *lợi nhuận đánh giá lại* này cho mục đích tài khóa, thay vì chỉ ghi nhận mang tính kế toán.

Nếu NBP chọn cách chuyển *lợi nhuận đánh giá lại* sang quỹ quốc phòng, họ không cần bán vàng ra thị trường, nhờ đó tránh được cú sốc nguồn cung. Tuy vậy, về bản chất, việc dùng bảng cân đối của ngân hàng trung ương để chống lưng cho chi tiêu chính phủ vẫn bị một số chuyên gia xem là “một dạng phát hành tiền khác”, vì ranh giới giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa trở nên nhòe đi.

Một điểm tranh luận nữa là cơ chế phân phối lợi nhuận. Thông thường, *lợi nhuận ngân hàng trung ương* sẽ được nộp về ngân khố nhà nước. Trong đề xuất của Thống đốc Glapinski, phần lợi nhuận này hoặc sẽ được “gắn nhãn” lại cho mục tiêu quốc phòng, hoặc được giữ lại trong NBP, rồi từ đó rót sang quỹ chuyên biệt. Với bối cảnh Ba Lan nhiều lần “không cùng quan điểm” với EU, không ít ý kiến cho rằng Warsaw đang tìm lối đi tài chính nội bộ để tránh phụ thuộc vào các khoản vay kèm điều kiện từ Brussels.

*bình luận*

Nếu kế hoạch này được triển khai, Ba Lan có thể tạo tiền lệ cho các nền kinh tế khác trong EU, vốn cũng đang đối mặt với áp lực chi tiêu quốc phòng và giới hạn nợ công. Đây là lý do khiến câu chuyện *lợi nhuận ngân hàng trung ương* của Ba Lan được theo dõi sát, vượt ra ngoài phạm vi một quốc gia.

BA LAN CÓ 550 TẤN VÀNG: BÁN BỚT HAY TẬN DỤNG *GIÁ TRỊ ĐÒN BẨY*?

Sự chú ý của thị trường một phần đến từ quy mô vàng mà Ba Lan đang nắm giữ. Dự trữ vàng của NBP đã tăng từ 103 tấn năm 2018 lên 550 tấn vào tháng 1 năm 2026, tức tăng hơn 5 lần, đưa Ba Lan lên vị trí khoảng thứ 11 thế giới về nắm giữ vàng. Con số này thậm chí vượt Anh và chỉ đứng ngay sau Ngân hàng Trung ương châu Âu(ECB), mang ý nghĩa biểu tượng khá rõ.

Không dừng lại ở đó, NBP từng công bố kế hoạch mua thêm 150 tấn vàng nữa trong năm 2026. Nếu đạt mục tiêu 700 tấn, với giả định giá vàng quanh 2.900 USD/ounce, tổng giá trị ước tính vượt 65 tỷ USD (khoảng 95.979 tỷ đồng). Với chiến lược mua vàng mạnh mẽ như vậy, lập luận “Ba Lan không có lý do phải bán vàng ngay bây giờ” đang thuyết phục nhiều nhà quan sát.

Theo kịch bản được xem là thực tế hơn, Warsaw sẽ không đẩy vàng ra thị trường, mà tận dụng phần *lợi nhuận đánh giá lại* từ giá vàng tăng để gia tăng dư địa tài khóa. Nói cách khác, Ba Lan chọn “tận dụng đòn bẩy giá trị” của vàng, chứ không phải bán tài sản lõi.

Xu hướng này liên kết với làn sóng mua vàng của các ngân hàng trung ương trên toàn cầu. Theo Hội đồng Vàng Thế giới(WGC), trong năm 2023 và 2024, các ngân hàng trung ương đã mua ròng trên 1.000 tấn vàng mỗi năm, đánh dấu giai đoạn “mua ròng liên tục” hiếm thấy trong nhiều thập kỷ. Ba Lan được nhắc tới cùng với Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ như những người mua tích cực nhất.

*bình luận*

Việc Ba Lan vừa mở rộng dự trữ vàng, vừa muốn dùng *lợi nhuận ngân hàng trung ương* liên quan đến vàng cho quốc phòng, cho thấy vàng không chỉ là “tài sản phòng thủ”, mà còn đang được xem như “nền tảng tài chính chiến lược” hỗ trợ các quyết định địa – chính trị.

TÁC ĐỘNG ĐẾN VÀNG, *BITCOIN(BTC)* VÀ VÀNG TOKEN HÓA

Trên thị trường vàng, phản ứng hiện tại nghiêng về hướng “an tâm”. Một ngân hàng trung ương nắm 550 tấn vàng nếu quay sang bán ra sẽ làm lung lay một trong những trụ đỡ quan trọng của giá vàng. Nhiều phân tích cho rằng lực mua từ ngân hàng trung ương là yếu tố chủ chốt giúp giá vàng duy trì quanh hoặc trên 2.800 USD/ounce. Trong bối cảnh Ba Lan không nhắc đến “bán vàng” mà tiếp tục theo đuổi chiến lược mua thêm, cấu trúc xu hướng tăng giá vàng được cho là vẫn giữ nguyên.

Với thị trường tiền mã hóa, tác động không phải ở kênh trực tiếp mà nằm ở *câu chuyện* (narrative). Việc một ngân hàng trung ương sử dụng công cụ kế toán và khung pháp lý để điều tiết chi tiêu tài khóa làm nổi bật những tranh luận lâu nay về tính bền vững của các loại tiền pháp định. Từ đó, góc nhìn xem *Bitcoin(BTC)* là “vàng kỹ thuật số” càng có thêm chất liệu, khi nhà đầu tư tìm đến tài sản không phụ thuộc vào chính phủ và ngân hàng trung ương mỗi khi niềm tin vào điều hành tiền tệ bị thử thách.

Tuy nhiên, chưa có kênh truyền dẫn rõ ràng để chính sách của ngân hàng trung ương Ba Lan chuyển hóa thành biến động giá *Bitcoin(BTC)* trong ngắn hạn. Thực tế, đây giống một chất xúc tác củng cố *câu chuyện* dài hạn quanh *Bitcoin(BTC)*, hơn là một yếu tố thay đổi cung – cầu tức thời.

Một điểm thú vị khác nằm ở những sản phẩm nằm giữa vàng và tiền mã hóa: vàng token hóa, token vàng và stablecoin bảo chứng bằng vàng. Các sản phẩm này neo giá trị vào vàng vật chất nhưng giao dịch trên blockchain, giúp một số nhà đầu tư tiếp cận “vàng” mà không cần phụ thuộc vào bảng cân đối của ngân hàng trung ương. Trong bối cảnh các nước sử dụng *lợi nhuận ngân hàng trung ương* ngày càng linh hoạt, nhu cầu với các tài sản kết hợp “giá trị truyền thống + hạ tầng on-chain” có thể gia tăng.

*bình luận*

Nếu xu hướng vàng token hóa tiếp tục mở rộng, đường ranh giữa thị trường vàng truyền thống và thị trường tiền mã hóa sẽ mờ dần. Điều này có thể tạo thêm cầu cho cả vàng lẫn hạ tầng blockchain, đồng thời đa dạng hóa công cụ phòng hộ rủi ro tiền tệ.

RỦI RO CHÍNH TRỊ, PHẢN ỨNG CỦA EU VÀ BÀI TEST CHO ĐỘC LẬP NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG

Ngòi nổ nhạy cảm nhất trong đề xuất này là rủi ro chính trị. Khi *lợi nhuận ngân hàng trung ương* được gắn trực tiếp với một mục tiêu chính sách – ở đây là quốc phòng – lằn ranh giữa chính sách tiền tệ (do NBP phụ trách) và chính sách tài khóa (do chính phủ đảm nhiệm) trở nên khó phân định. Điều đó có thể khơi lại tranh luận về tính độc lập của NBP, vốn là chủ đề nhạy cảm trong khối EU.

Nếu Brussels cho rằng Ba Lan đang dùng *lợi nhuận ngân hàng trung ương* và thủ thuật hạch toán để “lách” các giới hạn tài khóa hoặc tránh né điều kiện kèm theo trong gói vay 44 tỷ euro, căng thẳng giữa Warsaw và EU có thể gia tăng. Khi Ba Lan gần như từ chối tiếp cận nguồn vốn giá rẻ từ EU và ưu tiên vốn nội địa, nguy cơ đối đầu chính trị – từ chỉ trích công khai tới các biện pháp giám sát chặt chẽ hơn – là điều nhiều nhà phân tích đã nhắc tới.

*bình luận*

Nếu các nước khác trong EU bắt đầu học theo Ba Lan trong việc trích *lợi nhuận ngân hàng trung ương* cho các ưu tiên chính trị trong nước, khái niệm “độc lập ngân hàng trung ương” tại châu Âu sẽ phải đối mặt với phép thử mới. Điều này không chỉ quan trọng với thị trường trái phiếu và tiền tệ, mà còn ảnh hưởng tới tâm lý với các tài sản cứng như vàng và *Bitcoin(BTC)*.

KẾT LUẬN: KHÔNG PHẢI BÁN VÀNG, MÀ LÀ KHAI THÁC *LỢI NHUẬN NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG*

Tựu trung, Ba Lan dường như không nhắm tới việc bán vàng, mà hướng đến tận dụng *lợi nhuận ngân hàng trung ương* – trong đó có *lợi nhuận đánh giá lại* từ vàng – để tài trợ quốc phòng. Điều này giúp thị trường vàng tạm thời tránh được cú sốc nguồn cung, đồng thời giữ nguyên vai trò của vàng như tài sản dự trữ chiến lược.

Tuy nhiên, nếu mô hình dùng *lợi nhuận ngân hàng trung ương* để bù đắp khoảng trống tài khóa lan rộng, môi trường đầu tư toàn cầu có thể tiếp tục dịch chuyển về phía tài sản cứng – từ vàng vật chất tới *Bitcoin(BTC)* và các sản phẩm vàng token hóa. Việc Ba Lan thí điểm cách tiếp cận này vì thế đang được thị trường quốc tế theo dõi sát, như một chỉ dấu mới cho tương quan giữa chính sách tiền tệ, an ninh quốc phòng và xu hướng dịch chuyển sang tài sản phi chủ quyền.