Mỹ soạn luật mới bảo vệ nhà phát triển blockchain, thu hẹp tội danh 'dịch vụ chuyển tiền không phép'

Mỹ đang chứng kiến làn sóng truy tố hình sự các nhà phát triển **“tiền mã hóa”** và **“blockchain”** chỉ vì “viết code”, khiến Quốc hội phải vào cuộc xây dựng hành lang pháp lý bảo vệ nhà phát triển. Trọng tâm là ngăn chặn việc diễn giải luật theo hướng coi mọi lập trình viên – dù không trực tiếp **“giữ, quản lý hay kiểm soát tài sản số của người dùng”** – là đối tượng của tội danh **“dịch vụ chuyển tiền không phép”**.

Theo CoinDesk đưa tin ngày 27 (giờ địa phương), các nghị sĩ lưỡng đảng tại Hạ viện Mỹ vừa đồng bảo trợ dự luật **“Promoting Innovation in Blockchain Development Act” (Luật Thúc đẩy đổi mới trong phát triển blockchain)**, với mục tiêu thu hẹp lại phạm vi áp dụng của Mục 1960 (Section 1960) trong luật liên bang. Mục 1960 hiện cấm vận hành **“dịch vụ chuyển tiền không phép”**, nhưng những năm gần đây đã được các công tố viên Mỹ dùng để truy tố cả các lập trình viên xây dựng **“mixer”**, **ví tiền mã hóa** và nhiều công cụ hỗ trợ giao dịch khác – qua đó làm dấy lên lo ngại sâu sắc trong cộng đồng nhà phát triển.

Dự luật tại Hạ viện do các nghị sĩ Scott Fitzgerald, Ben Cline và Zoe Lofgren bảo trợ. Trong thông cáo ngày 27, nhóm nghị sĩ này cho biết họ muốn sửa định nghĩa trong Mục 1960, chỉ áp dụng đối với bên **“thực sự lưu ký (custody) hoặc kiểm soát tài sản số của người khác”**. Thiết kế cốt lõi là tách bạch vai trò **“nhà phát triển phần mềm, người viết code, duy trì mạng lưới, xây dựng nền tảng”** khỏi nhóm đóng vai trò **“trung gian tài chính”** thực thụ.

Nói cách khác, người chỉ viết code, triển khai hạ tầng hoặc cung cấp nền tảng **mã nguồn, giao thức hay ứng dụng phi tập trung**, nhưng không nắm quyền truy cập, điều chuyển hoặc đóng băng tài sản của người dùng, sẽ không còn bị mặc định xem là **“doanh nghiệp chuyển tiền”** theo Mục 1960 chỉ vì họ tạo ra công cụ có thể được dùng để chuyển tiền.

*bình luận: Cách tiếp cận này phản ánh nhu cầu xây dựng ranh giới pháp lý rõ ràng giữa “kỹ sư phần mềm” và “đơn vị cung cấp dịch vụ tài chính”, vốn từ lâu là vùng xám trong không gian **tiền mã hóa**.*

Ngay sau khi dự luật được công bố, các hiệp hội trong ngành đã lên tiếng ủng hộ. Hiệp hội **Blockchain Association** nhận định đây là một bước đi quan trọng nhằm giảm **“rủi ro điều chỉnh”** (regulatory risk) vốn đang khiến không ít nhà phát triển Mỹ phải rời sang các quốc gia thân thiện hơn để tiếp tục làm việc. Tổ chức **DeFi Education Fund (DEF)** cũng nhấn mạnh, nếu dự luật được thông qua, những **“người xây dựng phần mềm”** sẽ không còn phải lo ngại bị truy cứu trách nhiệm hình sự như một **“trung gian tài chính”** chỉ vì phát triển **“công nghệ trung lập”**.

Hai tổ chức này từ lâu đã cảnh báo việc áp dụng Mục 1960 quá rộng đang tạo ra một hệ sinh thái mà ở đó, **nhà phát triển bị biến thành mục tiêu truy tố**, bất kể công cụ họ tạo ra được người dùng sử dụng như thế nào. Quan ngại này không phải là lý thuyết, mà xuất phát trực tiếp từ một loạt vụ án đã và đang diễn ra.

Theo CoinDesk đưa tin ngày 27 (giờ địa phương), vụ án **Tornado Cash** liên quan đến nhà phát triển Roman Storm và vụ **ví Samourai Wallet** được xem là hai “đèn cảnh báo đỏ” đối với cộng đồng lập trình viên. Storm bị bồi thẩm đoàn kết luận có tội vào tháng 8 năm 2025 với cáo buộc vận hành dịch vụ chuyển tiền không phép. Trong khi đó, hai đồng sáng lập Samourai Wallet là Keonne Rodriguez và Will Lonergan Hill đã nhận tội với cáo buộc tương tự, lần lượt bị tuyên án 5 năm và 4 năm tù giam.

Điểm chung gây tranh cãi của các vụ án này nằm ở chỗ, cả Tornado Cash lẫn Samourai Wallet đều là những công cụ **có thể** được sử dụng cho việc che giấu dòng tiền hoặc hỗ trợ rửa tiền, nhưng **các nhà phát triển về mặt kỹ thuật không trực tiếp lưu ký hay quản lý tài sản số của người dùng**. Chính vì vậy, việc quy kết họ là **“nhà cung cấp dịch vụ chuyển tiền”** theo Mục 1960 bị nhiều chuyên gia đánh giá là kéo luật vượt quá phạm vi ban đầu.

*bình luận: Những vụ việc như Tornado Cash hay Samourai Wallet đang trở thành tiền lệ nguy hiểm: nếu cứ “viết code cho công cụ có thể dùng để chuyển tiền” là đủ cấu thành tội, hệ sinh thái **blockchain** sẽ khó thu hút nhân tài, và “chảy máu chất xám” khỏi Mỹ là kịch bản dễ xảy ra.*

Dù vậy, kể cả khi **Luật Thúc đẩy đổi mới trong phát triển blockchain** được Quốc hội thông qua, tác động với các vụ án đang xử lý không hề chắc chắn. Theo các chuyên gia được trích dẫn, dự luật của Hạ viện mang tính **“định hướng cho tương lai”** hơn là công cụ để **“hồi tố”** các phán quyết đã có hiệu lực. Trong trường hợp của Roman Storm, đến ngày 27, tòa vẫn chưa tuyên án cuối cùng và anh ta còn đối mặt với thêm hai cáo buộc khác ngoài Mục 1960.

Song song với Hạ viện, Thượng viện Mỹ cũng đã có động thái riêng. Theo CoinDesk đưa tin ngày 20 tháng 1 năm 2024 (giờ địa phương), các thượng nghị sĩ Cynthia Lummis và Ron Wyden đã giới thiệu dự luật **“Blockchain Regulatory Certainty Act” (Luật đảm bảo chắc chắn trong điều chỉnh blockchain)**. Dự luật này cũng xoay quanh luận điểm cơ bản rằng, **“chỉ viết code hoặc vận hành hạ tầng mạng lưới thì không thể mặc định là ‘dịch vụ chuyển tiền’”** theo luật liên bang.

Như vậy, cả ở Hạ viện lẫn Thượng viện, cùng nổi lên một câu hỏi trung tâm: **trong hệ sinh thái blockchain, làm thế nào để luật pháp phân định rạch ròi giữa “nhà phát triển” và “bên nắm giữ – xử lý tài sản” như đơn vị lưu ký, môi giới, sàn giao dịch?** Nếu các nỗ lực bảo vệ nhà phát triển tại Hạ viện tiến triển nhanh, khuôn khổ điều chỉnh **tiền mã hóa** tại Mỹ rất có thể sẽ được tái cấu trúc quanh tiêu chí **“có trực tiếp lưu ký hoặc kiểm soát tài sản số của người dùng hay không”**.

*bình luận: Nếu tiêu chí “lưu ký/kiểm soát tài sản” trở thành trung tâm của khung pháp lý, đây sẽ là bước ngoặt cho cả nhà phát triển **tiền mã hóa**, các dự án **blockchain** lẫn nhà đầu tư – vì nó xác định rõ ai là đối tượng chịu quy chế tài chính nặng nề, ai chỉ đơn thuần là người xây dựng hạ tầng công nghệ.*