Canton Network và 엑스알피(XRP): Phân tầng hạ tầng tiền mã hóa tổ chức, không phải cuộc chơi ‘kẻ thay thế’

Tranh luận quanh hạ tầng chuỗi khối cho tổ chức đang xoay quanh câu hỏi liệu Canton Network có âm thầm “thay thế” *엑스알피(XRP)* trong vai trò kết nối giá trị toàn cầu. Theo đó, việc *Mỹ Depository Trust & Clearing Corporation (DTCC)* – đơn vị xử lý khối lượng giao dịch lên tới “hàng *수경* USD” mỗi năm – chuyển hướng sang token hóa tài sản thực (*RWA*) và thử nghiệm với Canton đang được xem như tín hiệu cấu trúc mới cho dòng vốn tổ chức. Tuy vậy, nhìn câu chuyện dưới lăng kính “Canton vs *엑스알피(XRP)*” lại dễ bỏ sót bức tranh hạ tầng thực tế: Canton hướng đến lớp *tuân thủ – riêng tư – sổ cái nội bộ* cho tổ chức, trong khi *엑스알피(XRP)* nằm ở lớp *tài sản cầu nối thanh khoản trung lập* giữa nhiều mạng lưới khác nhau. Hai bên vì thế có xu hướng “phân tầng – phân vai” hơn là triệt tiêu lẫn nhau trong *stack tiền mã hóa cho tổ chức*.

Theo thông tin công khai từ thị trường Mỹ gần đây, DTCC đang đẩy mạnh thử nghiệm *RWA tokenization* và lựa chọn Canton Network làm hạ tầng cho một số bài test. DTCC hiện là mắt xích cốt lõi trong hạ tầng thanh toán – bù trừ tài chính toàn cầu, xử lý mỗi năm lượng giao dịch lên tới hàng *Quadrillions* USD. Khi một đơn vị mang tính “xương sống” như vậy bắt đầu thử nghiệm dùng chuỗi khối để token hóa tài sản thực, giới đầu tư lập tức đặt câu hỏi: phải chăng “đường ray mặc định” để dòng vốn tổ chức đi vào tài sản mã hóa đang dần thay đổi?

Tuy nhiên, trở ngại số một của tổ chức khi chạm vào chuỗi khối vốn không chỉ là tốc độ thanh toán. Yêu cầu về *bảo mật thông tin, tuân thủ quy định, kiểm soát dữ liệu nội bộ* mới là điểm khiến các ngân hàng, công ty chứng khoán hay quỹ đầu tư phải đắn đo trước các mạng công khai. Từ góc nhìn của một định chế tài chính, họ khó có thể chấp nhận một sổ cái nơi mọi người đều có thể thấy “ai đã mua gì, với số lượng bao nhiêu, vào thời điểm nào”. Nhu cầu về một hạ tầng sổ cái cho phép tự động hóa kiểu chuỗi khối nhưng vẫn giữ được “bức tường riêng tư” là lý do khiến Canton Network được chú ý.

Canton Network ra mắt năm 2023 do công ty hạ tầng chuỗi khối doanh nghiệp Digital Asset phát triển, ngay từ đầu đã được định vị là mạng dùng cho tổ chức, không phải hệ thống thanh toán tiêu dùng đại chúng. Về bản chất, Canton hoạt động như một “mạng của các mạng”: cho phép nhiều sổ cái riêng tư khác nhau đồng bộ dữ liệu với nhau trong môi trường có kiểm soát, thay vì đẩy mọi thứ lên một chuỗi công khai. Công nghệ lõi phía sau Canton là ngôn ngữ hợp đồng thông minh Daml, được thiết kế để hỗ trợ đồng bộ dữ liệu giữa các chuỗi khối riêng tư, trong khi thông tin chi tiết từng giao dịch không bị phơi bày ra công chúng. Nói cách khác, Canton cố gắng giữ lại “tự động hóa, tính toàn vẹn dữ liệu của blockchain” nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu “bí mật giao dịch tuyệt đối” vốn là chuẩn mực với nhiều cơ quan quản lý.

Một trong những ứng dụng được nhắc đến nhiều nhất của Canton là *token hóa tài sản thực (RWA)*. Trong các thử nghiệm nội bộ có sự tham gia của những tên tuổi như Goldman Sachs(GS), BNY Mellon(BK)…, Canton được cho là đã trình diễn mô hình “*nguyên tử hóa thanh toán – Atomic Settlement*” giữa trái phiếu chính phủ Mỹ đã được token hóa và tài sản tiền mặt tương đương. Cơ chế này đảm bảo: chỉ khi cả hai điều kiện giao dịch đều được đáp ứng đồng thời thì thanh toán mới được thực hiện. Nhờ vậy, rủi ro thanh toán được giảm thiểu và độ chính xác trong việc chuyển giao, quản lý tài sản thế chấp tăng lên đáng kể. Đây là cấu trúc “thanh toán cùng lúc” vốn rất khó triển khai trơn tru trong hệ thống truyền thống, nhưng lại là nhu cầu rõ ràng của các định chế lớn.

Từ góc độ chức năng, Canton do đó giống một “kho lưu ký – sổ cái đã được kiểm chứng” hơn là một “đồng tiền cầu nối đa năng”. Mục tiêu của Canton là nơi *tài sản được ghi nhận, kiểm soát và thanh toán nội bộ an toàn*, chứ không phải trở thành tài sản trung lập lưu thông trên khắp các mạng công khai.

Ngược lại, *엑스알피(XRP)* nằm ở một lớp hoàn toàn khác trong kiến trúc này: lớp *thanh khoản và cầu nối giá trị*. XRP Ledger (XRPL) được thiết kế nhằm giải quyết một trong những ma sát lớn nhất của tài chính truyền thống: yêu cầu “pre-funding” – các tài khoản Nostro/Vostro phải luôn duy trì sẵn tiền tại đủ loại thị trường đích. Thay vì để ngân hàng phải khóa vốn ở nhiều tài khoản khắp thế giới, ý tưởng của XRPL là dùng một tài sản cầu nối trung lập – *엑스알피(XRP)* – để hoán đổi nhanh giữa nhiều đồng tiền pháp định, qua đó giảm đáng kể nhu cầu giam vốn trước khi thanh toán.

Từ đây nảy sinh tranh luận: nếu Canton đã cung cấp hạ tầng sổ cái và logic thanh toán cho tổ chức, phải chăng *엑스알피(XRP)* không còn cần thiết? Lập luận này bỏ qua một điểm cơ bản: *sổ cái ghi nhận quyền sở hữu và quy tắc thanh toán* khác hoàn toàn với *nguồn thanh khoản sâu, trung lập, được chấp nhận rộng để hoán đổi giá trị giữa nhiều hệ thống*. Một sổ cái riêng tư có thể lập tức cập nhật việc chuyển đổi quyền sở hữu tài sản, nhưng điều đó không đồng nghĩa nó tự động mang theo khả năng cung cấp thanh khoản xuyên nhiều đồng tiền và nhiều khu vực pháp lý.

Ngay cả khi DTCC dùng Canton để tối ưu hóa cách các tổ chức đồng bộ hóa sổ cái và thực hiện thanh toán nội bộ, bài toán “giá trị đi vào và đi ra” khỏi những sổ cái đó vẫn là câu chuyện khác. Cơ chế để vốn từ bên ngoài mạng, bằng các loại tiền tệ khác nhau, được hoán đổi nhanh và chi phí thấp rồi “chảy vào” tài sản trên Canton chính là nơi *엑스알피(XRP)* có thể nắm vai trò trong lớp thanh khoản, chứ không phải lớp lưu ký – ghi sổ.

Bối cảnh tỷ giá *KRW/USD* quanh mức 1 USD ≈ 1.444,30 won nhấn mạnh chi phí tỷ giá và chi phí kết toán xuyên biên giới vẫn là gánh nặng lớn trong luồng vốn quốc tế. Với các tổ chức, câu hỏi “ghi nhận ở đâu?” (tức chọn sổ cái, chọn hạ tầng như Canton) luôn song hành với câu hỏi “huy động thanh khoản và thực hiện thanh toán như thế nào?” (tức cần hay không một cầu nối như *엑스알피(XRP)*).

Nếu hình dung đơn giản, mối quan hệ giữa Canton Network và *엑스알피(XRP)* giống như: Canton là “công chứng viên số” đảm bảo quyền sở hữu, điều kiện giao dịch và thanh toán nội bộ luôn chính xác, còn *엑스알피(XRP)* là “tuyến vận chuyển tiền mặt” chuyên trách đưa giá trị qua lại giữa nhiều hệ thống, nhiều loại tiền tệ khác nhau một cách hiệu quả. Khi một trái phiếu chính phủ Mỹ đã được token hóa giao dịch trên một mạng được cấp phép nội địa, nhà đầu tư nước ngoài muốn mua tài sản này vẫn cần giải quyết bài toán: làm sao huy động đủ USD, đổi từ nội tệ sang USD với chi phí thấp và chuyển vào đúng điểm cần thanh toán, đúng thời điểm. Sự an toàn và toàn vẹn trong sổ cái nội bộ là một chuyện; cầu nối để giá trị từ bên ngoài chảy vào sổ cái đó lại là chuyện khác.

Nhìn như vậy, câu hỏi “ai sẽ thay thế ai” trở nên kém chính xác hơn so với câu hỏi “hai lớp hạ tầng này sẽ ăn khớp với nhau như thế nào trong stack tiền mã hóa dành cho tổ chức”. Động thái đẩy mạnh token hóa tài sản thực của DTCC đang khiến Canton Network nổi lên như một ứng cử viên hàng đầu cho lớp “hạ tầng riêng tư – tuân thủ dành cho tổ chức”. Trên, dưới và xung quanh lớp đó, cuộc cạnh tranh ở lớp “thanh khoản cầu nối” – nơi các tài sản như *엑스알피(XRP)* tìm cách chứng minh vai trò là công cụ hoán đổi giá trị xuyên mạng lưới – nhiều khả năng sẽ tiếp tục diễn ra như một mặt trận tách biệt, chứ không chỉ đơn thuần là trò chơi “bên thắng – bên thua” trong một lớp duy nhất.