블록체인, 디지털 아트 và 크립토 đang tái định nghĩa sự khan hiếm số và thị trường nghệ thuật

Theo CoinDesk đưa tin ngày 20 tháng 1 năm 2024 (giờ địa phương), một số nhà sáng tạo cho rằng **“블록체인”**, **“디지털 아트”** và **“크립토”** đang tái định nghĩa cách con người nhìn nhận *sự khan hiếm số*, *văn hóa* và *sự tích lũy tài sản*. Nghệ sĩ số kiêm nhà văn Mark Wilson nhận định một hệ giá trị mới đang hình thành, nơi **tài sản số**, **sự chú ý(attention)** và **nghệ thuật** đan xen, tạo nên một lớp văn hóa mới chồng lên trên Internet hiện tại.

Wilson được cộng đồng biết đến nhiều hơn với bút danh nghệ sĩ số “diewiththemostlikes”. Anh lần đầu gây chú ý nhờ chiến dịch poster viral cho danh hài Eric Andre (Eric Andre), sau đó trưng bày tác phẩm tại Milan, Venice, New York, Quảng trường Thời đại, đồng thời xuất bản 5 cuốn sách qua Orbis Tertius Press và Fly On the Wall Press. Anh cho rằng khi **블록체인**, **크립토** và **디지털 아트** kết hợp, chúng tạo nên một văn hóa mới xoay quanh “sự khan hiếm – sự chú ý – tinh thần phản kháng”, khác biệt rõ rệt với thị trường nghệ thuật truyền thống.

Wilson nhìn vào cốt lõi của **블록체인** như một công nghệ “đặt *sự khan hiếm* vào thế giới số”. Nếu Internet vốn là không gian mặc định của sao chép vô hạn, thì **블록체인** và các chuẩn token, NFT lại cho phép gắn thuộc tính “duy nhất” hoặc “giới hạn số lượng” lên tài sản số. Anh nhận định, theo thời gian, từ **NFT**, **Bitcoin(BTC)**, **Ethereum(ETH)** cho tới các token văn hóa, sẽ xuất hiện những dạng *giá trị hoàn toàn mới*, không đo đếm chỉ bằng giá thị trường.

Thay đổi này thể hiện rõ trong thị trường **디지털 아트**. Trước đây, tác phẩm số thường bị xem chỉ là file hình có thể sao chép; còn hiện tại, nhờ **NFT on-chain**, khái niệm “quyền sở hữu duy nhất” đã được số hóa và có thể giao dịch. Wilson đánh giá đây là cơ hội mở ra “một địa hình hoàn toàn mới” cho nghệ sĩ số và nhà sáng tạo, khi **블록체인** không chỉ là hạ tầng kỹ thuật mà là “bản thiết kế lại của giá trị số”: giá trị không chỉ nằm ở file, mà còn ở lịch sử on-chain, cộng đồng, câu chuyện và ngữ cảnh văn hóa gắn với nó.

Theo Wilson, khi hệ sinh thái **크립토** trưởng thành, cách định giá tài sản số sẽ dịch chuyển khỏi mô hình chỉ tập trung vào vốn hóa của các đồng dẫn đầu như **Bitcoin(BTC)**, **Ethereum(ETH)**. Thay vào đó, những tài sản kết hợp được *văn hóa, câu chuyện, cộng đồng on-chain* – từ bộ sưu tập nghệ thuật số, thương hiệu crypto-native đến các dự án thử nghiệm – có thể trở thành lớp tài sản mang ý nghĩa lớn hơn, cả về mặt xã hội và tài chính.

Về mặt quy mô, Wilson dự báo ngành **크립토** có thể đi từ mốc khoảng 3 nghìn tỷ USD lên tới 100 nghìn tỷ USD giá trị, kéo theo một làn sóng tạo lập của cải mới. *Bình luận*: Dù con số 100 nghìn tỷ USD còn mang tính hình dung, việc nhiều tổ chức tài chính truyền thống tham gia thị trường, cùng với mở rộng ứng dụng DeFi, NFT và token hóa tài sản thực (RWA), đang củng cố luận điểm rằng **크립토** mới chỉ ở “giai đoạn sớm”.

Wilson không cho rằng phần lớn khối tài sản này sẽ chỉ nằm trong tay sàn giao dịch, thợ đào, nhà cung cấp hạ tầng. Anh nhấn mạnh thị trường **디지털 아트** và các bộ sưu tập crypto-native sẽ là một trong những người hưởng lợi lớn, khi tác phẩm trở thành “nơi lưu trữ giá trị” và “tuyên ngôn bản sắc” cho nhà sưu tập. Khác với nghệ thuật truyền thống gắn với bảo tàng, gallery, các tài sản nghệ thuật on-chain mang tính mở, xuyên biên giới, vận hành theo logic cộng đồng và meme.

Wilson dự đoán đường đi của thị trường nghệ thuật sẽ “đi trong bóng” đường cong tăng trưởng của **크립토**: khi tài sản số lan rộng, thói quen coi tác phẩm vừa là tài sản, vừa là tuyên bố văn hóa sẽ rõ nét hơn. Từ góc nhìn lịch sử, anh coi việc công chúng hiện tại xem nhẹ **NFT** và **디지털 아트** có thể chỉ là “sự hiểu lầm ở giai đoạn rất sớm” của một thị trường còn đang trong quá trình định hình.

Nếu coi *tiền* là công cụ đo lường giá trị kinh tế, Wilson cho rằng “sự chú ý (attention)” ngày nay đã trở thành “đơn vị tiền tệ của nhân loại” trên Internet. Ở thượng nguồn của dòng chú ý đó là “tình yêu”, ngay sát cạnh là “sự căm ghét”: cả yêu và ghét đều dồn thời gian, ánh nhìn, tương tác về một đối tượng, nên chúng thực chất chia sẻ cùng một tài nguyên – *sự chú ý*. Các nền tảng mạng xã hội đã “chuyển hóa” tài nguyên này thành dữ liệu và chỉ số: lượt theo dõi, like, view, tỷ lệ tương tác trở thành thước đo giá trị cá nhân và nội dung.

Wilson mô tả chúng ta đang sống trong một “sân vận động điểm số của sự chú ý”, nơi con người vốn yêu thích *sự game hóa* và bị hệ thống like, retweet, bình luận, số subscriber kéo vào trò chơi điểm số. Trong bối cảnh đó, anh ví mỗi chúng ta như những “con chó cuồng loạn” lao theo sự chú ý – và thị trường **디지털 아트**, **크립토 프로젝트** cũng không đứng ngoài cuộc chơi: việc sử dụng meme, tranh cãi, câu chuyện phóng đại… đều là chiến thuật trong nền kinh tế chú ý.

Cùng lúc, Wilson phản biện định kiến phổ biến trong nội bộ nước Mỹ rằng “vùng Trung Tây và Trung Mỹ không có văn hóa”. Anh khẳng định khu vực Middle America – từ ngoại ô đô thị, thị trấn nhỏ đến vùng nông thôn – sở hữu bản sắc rất rõ, thể hiện qua lễ hội như Texas State Fair, ẩm thực địa phương, âm nhạc, tôn giáo, không khí chính trị, thời trang và các thương hiệu bản địa. Chỉ vì lớp văn hóa này ít được đại diện trên truyền thông dòng chính, người ta mới có cảm giác “trống rỗng”. Anh cho rằng nếu thiếu hiểu biết về tính địa phương này, mọi bàn luận về văn hóa Mỹ đều là “phiến diện”.

Trong bức tranh rộng hơn, Wilson mô tả một dạng “văn hóa 레이어 2” được xây trên Internet nhờ **크립토** và **디지털 아트**. Ở lớp này, không chỉ bản thân tác phẩm mà cả cách phát hành, dữ liệu on-chain, meme cộng đồng, tương tác trên Discord, X… đều trở thành một phần của tác phẩm. Nhà sưu tập không chỉ mua hình ảnh, mà còn “tham gia” vào câu chuyện, bản sắc, và khả năng tương lai của dự án. Đây là khác biệt cốt lõi giữa thị trường nghệ thuật truyền thống với thị trường **디지털 아트 trên 크립토**.

Nếu không nắm được bối cảnh này, theo Wilson, nhiều người chỉ nhìn thấy “bong bóng” hoặc “trào lưu nhất thời” khi nhắc đến **NFT**. Ngược lại, với anh, đây là diễn tiến tự nhiên khi một nền văn hóa Internet đã trưởng thành được khoác thêm một lớp hạ tầng **블록체인** mới: nghệ sĩ có thêm cách thể hiện, mô hình thu nhập, công cụ xây dựng cộng đồng; nhà sưu tập có thêm trải nghiệm tiêu dùng văn hóa kiểu “tham gia để sở hữu”.

Trong quan niệm của Wilson, “nghệ thuật vĩ đại thường là một cuộc nổi loạn”. Anh cho rằng khó có thể nói được điều gì *thật sự có giá trị* nếu không phủ định, thách thức một hệ thống nào đó – từ chính trị, kinh tế, các chuẩn mực trong giới nghệ thuật, đến những khuôn mẫu hành vi mà Internet và mạng xã hội áp đặt. Bởi vậy, **디지털 아트 trên 크립토** bản thân nó đã mang tính phản kháng: nghệ sĩ có thể bỏ qua hệ thống gallery và nhà đấu giá, trực tiếp kết nối khán giả toàn cầu, thiết kế cơ chế nhận phí thứ cấp trên **블록체인**, bẻ gãy luật chơi cũ của thị trường.

Wilson nhấn mạnh, nghệ thuật thực sự hiếm khi sinh ra từ việc “xác nhận lại” những khuôn mẫu thẩm mỹ an toàn; trái lại, sự khó chịu, lạ lùng, gây tranh cãi thường là nơi ẩn giấu thông điệp quan trọng. Việc **디지털 아트** trong **크립토** nhiều khi bị đánh giá là “khó hiểu” hoặc “quá dị” có thể chính là hệ quả trực tiếp của độ *phản kháng* cao.

Anh cũng lo ngại môi trường nội dung hiện nay đang làm phẳng dần “sự quái dị, lặt vặt, tiểu tiết cá nhân”. Khi mọi thứ phải uốn theo định dạng và cấu trúc ưu tiên của thuật toán, cá tính – yếu tố quan trọng của nghệ thuật và viết lách – dần bị bào mòn. Wilson cho rằng chính những chi tiết kỳ lạ, câu chữ lệch chuẩn, hình ảnh khó giải thích, khối cảm xúc “không tròn trịa” mới là thứ tạo ra “khe hở” cho con người thoát khỏi sự đơn điệu hằng ngày, và đó là tài sản văn hóa cần được trân trọng.

Từ đây, anh coi việc giữ gìn *tính duy nhất và cá tính* là chìa khóa để bảo vệ sự đa dạng văn hóa, đặc biệt trong bối cảnh nền tảng và thuật toán liên tục kéo mọi thứ về “giá trị trung bình”. Sự thử nghiệm và tính mảnh vỡ (fragmented) của **디지털 아트 trong 크립토** có thể đọc như một dạng phản kháng khác đối với thị trường nội dung đặt hiệu quả và khả năng lan truyền lên hàng đầu.

Đối với chính sự nghiệp của mình, Wilson nhìn **디지털 아트** như “món khai vị” để đưa công chúng tới văn chương. Anh thừa nhận các tác phẩm thị giác của mình đã hoạt động như một *appetizer*: trước hết tạo ấn tượng mạnh trên Internet và nền tảng **크립토**, rồi dùng dòng chú ý đó dẫn độc giả đến những tác phẩm dài hơi, gồm tiểu thuyết và sách của anh. Anh ví von đây giống như việc ném ra “miếng mồi là tảng thịt thối” để rủ rê mọi người “cắn thử một miếng” – cách nói tự giễu nhưng làm rõ chiến lược dùng hình ảnh để mở cửa cho ý tưởng và chữ nghĩa.

Mô hình này, với Wilson, là một dạng kể chuyện đa phương tiện phù hợp thế hệ số: khó có thể yêu cầu người quen với video ngắn, meme, hình ảnh tức thì chuyển thẳng sang văn bản dài, nhưng có thể dùng **디지털 아트** như cánh cổng, rồi dần dẫn họ vào thế giới ngôn từ.

Wilson cho rằng thế giới sáng tạo của anh lớn hơn rất nhiều so với cách người ngoài thường hình dung. Đó không phải vài bộ sưu tập hay một chuỗi tác phẩm riêng lẻ, mà là hệ sinh thái gồm **디지털 아트**, sách, trình diễn trực tuyến, meme, hoạt động cộng đồng – tất cả kết nối với nhau. Anh mô tả dự án của mình như một thực thể “lớn hơn nhiều so với những gì từng tưởng tượng”, thậm chí chưa ai thực sự nắm hết được quy mô.

Ở lớp sâu hơn, Wilson xem toàn bộ thực hành sáng tạo của mình như một phép thử: trong thời đại **크립토**, nghệ sĩ có thể đứng ở đâu trong mạng lưới nền tảng, công nghệ và hệ thống kinh tế mới. Quan sát hành trình của anh, có thể thấy cách **블록체인** khắc lên không gian số một dạng *khan hiếm mới*, thúc đẩy ngành **크립토** mở rộng, tạo lập của cải, đồng thời định hình lại thị trường **디지털 아트**. Trên nền đó, *sự chú ý* vận hành như đơn vị tiền tệ chính, còn **디지털 아트** trở thành một thứ ngôn ngữ văn hóa mới, mang đậm *tinh thần phản kháng và cá tính*.

*Bình luận*: Nếu **블록체인**, **디지털 아트** và **크립토** tiếp tục len sâu vào kinh tế và văn hóa dòng chính, cách xã hội định nghĩa giá trị, sở hữu và bản sắc rất có thể sẽ thay đổi mạnh. Những nghệ sĩ như Mark Wilson đang thử nghiệm trước với mô hình này, và kết quả của các thử nghiệm đó có thể là tham chiếu quan trọng cho cả ngành sáng tạo lẫn thị trường tài sản số trong tương lai.