Bên trong Iran: Chính quyền giáo quyền ưu tiên hệ tư tưởng Hồi giáo hơn phúc lợi người dân

Bên trong Iran: Khi chính quyền đặt hệ tư tưởng Hồi giáo lên trên đời sống người dân

Iran, quốc gia Trung Đông với lịch sử phong phú và niềm tự hào dân tộc sâu sắc, đang phải đối mặt với những chỉ trích ngày càng tăng từ cả trong và ngoài nước về cách thức quản trị đất nước. Theo nhiều nguồn tin mới đây, chính quyền Tehran bị cáo buộc tiếp tục theo đuổi mục tiêu mở rộng “ý thức hệ Hồi giáo” hơn là cải thiện chất lượng sống cho công dân, trong bối cảnh các vấn đề như phân biệt giới tính, vi phạm nhân quyền, và phụ thuộc vào quyền lực bên ngoài vẫn chưa được giải quyết.

Theo một cuộc phỏng vấn được đăng tải bởi các hãng truyền thông phương Tây ngày 24 (giờ địa phương), nhà hoạt động nhân quyền người Iran tại Mỹ – Sana Ebrahimi – đã thẳng thừng chỉ trích chính quyền Iran là một chế độ "toàn trị", nơi giáo luật Hồi giáo vẫn đang chi phối toàn bộ hệ thống điều hành quốc gia. Bà khẳng định: "Chính phủ Iran đang bỏ lơ cuộc sống của người dân, chỉ tập trung vào việc truyền bá quyền lực tôn giáo ra ngoài biên giới."

Chính quyền thần quyền: Tăng cường quyền lực, đàn áp dân chủ

Theo Sana Ebrahimi, hệ thống chính trị hiện tại của Iran, đứng đầu là giáo chủ Ali Khamenei, không cho phép bất kỳ hình thức dân chủ thực sự nào. Cơ chế quyền lực mang tính khép kín – nơi các hội đồng do tối cao lãnh đạo bổ nhiệm lại tiếp tục chọn ra chính người kế nhiệm – khiến cho người dân gần như không có khả năng tham gia vào các tiến trình chính trị.

"Người dân năm 1979 không chọn một thể chế Hồi giáo như thế này. Họ không mong muốn bị luật tôn giáo kiểm soát mọi mặt đời sống. Imam Khomeini đã che giấu mục tiêu thật sự của mình để giành lấy quyền lực,” Ebrahimi bình luận.

Bên cạnh đó, Iran hiện theo đuổi tham vọng trở thành trung tâm quyền lực lãnh đạo thế giới Hồi giáo. Tuy vậy, trong một khu vực mà Hồi giáo Sunni chiếm ưu thế, chính sách chống Do Thái và căng thẳng giáo phái của chính quyền Shiite tại Tehran đã gặp phải sự phản đối mạnh mẽ. Chính phủ vẫn nỗ lực thúc đẩy liên minh thông qua khái niệm "chống Zion", nhằm thống nhất cộng đồng Hồi giáo dưới sức ảnh hưởng của mình.

Tuyên bố tự chủ, thực tế lệ thuộc Nga và Trung Quốc

Cách đây hơn bốn thập kỷ, Cách mạng Hồi giáo nổ ra với lời hứa sẽ đưa Iran thoát khỏi sự kiểm soát của phương Tây và trở thành một quốc gia độc lập. Thế nhưng ngày nay, quốc gia này lại phụ thuộc sâu sắc vào tài nguyên, công nghệ và quan hệ kinh tế với Nga và Trung Quốc. Theo Ebrahimi, sự lệ thuộc này đi ngược hoàn toàn với tinh thần của cuộc cách mạng.

“Iran hiện chỉ mang danh nghĩa là một quốc gia tự chủ, còn thực tế, họ bán tài nguyên và trao quyền ảnh hưởng cho Nga, Trung Quốc. Đó là sự phản bội với lý tưởng ban đầu,” bà nói.

Tình trạng thiếu hụt nước, điện và năng lực hành chính yếu kém đang khiến đời sống hàng triệu người dân trở nên chật vật. Khi các dịch vụ thiết yếu bị gián đoạn, mối quan tâm của chính quyền dường như không nằm ở phúc lợi người dân mà là việc duy trì sự thống trị của tổ chức giáo quyền.

Phân biệt giới tính và đàn áp nhân quyền: Thực trạng tồn tại có hệ thống

Trong số các vấn đề nghiêm trọng nhất tại Iran, phân biệt giới tính là nỗi đau âm ỉ kéo dài nhiều thập kỷ. Cũng theo Ebrahimi, phụ nữ bị coi là "công dân hạng hai" theo luật pháp, phải tuân theo nhiều quy định hà khắc về trang phục, công việc và đi lại.

“Việc nhà nước can thiệp vào quyền tự do cá nhân của phụ nữ là có hệ thống. Khi biểu tình nổ ra, biện pháp đầu tiên của chính quyền là cắt internet, sau đó là đàn áp cực đoan. Tôi từng chứng kiến cảnh một đứa trẻ bị bắn chết tại chỗ – ký ức đó không bao giờ rời khỏi tôi,” bà kể lại trong xúc động.

Tham nhũng hệ thống: Khi Vệ binh Cách mạng trở thành “mafia quốc gia”

Theo Ebrahimi, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – vốn được xem như quân đội tinh nhuệ, hiện nay lại vận hành như một “mafia”, kiểm soát cả kinh tế quốc dân. “Doanh nhân không thể thành công nếu không có quan hệ với IRGC. Họ điều hành từ quân sự đến tài chính và thậm chí can thiệp cả vào đời tư,” bà khẳng định.

Sự thao túng này đã và đang nuôi dưỡng cơn giận dữ lan rộng trong xã hội. Trên các nền tảng mạng xã hội, một làn sóng thanh niên Iran ủng hộ nhân quyền, dân chủ và tự do đang trỗi dậy – tạo ra nguy cơ ngày càng lớn cho sự ổn định của chế độ hiện tại.

Mối đe dọa toàn cầu và hy vọng về sự thay đổi

Bên cạnh khía cạnh nội bộ, ảnh hưởng của *chính quyền Iran* cũng vượt xa khu vực. “Chính sách thù địch và can thiệp của chính quyền Iran ảnh hưởng trực tiếp tới an ninh châu Âu. Nếu không có sự chuyển đổi, Trung Đông sẽ tiếp tục bất ổn,” Ebrahimi nhận định.

Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh rằng “nếu Iran tìm lại được *tự do*, thì chính *chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan* cũng sẽ suy tàn, mở ra giai đoạn mới cho toàn vùng Trung Đông.”

Người dân Iran, với niềm tin vào lịch sử hơn 2.500 năm, đang dần thức tỉnh. Giấc mơ về một xã hội tự do, dân chủ và không bị giáo điều áp đặt vẫn còn xa nhưng không còn là điều bất khả thi. Chuyển động từ bên trong chính là ngọn gió tiềm năng cho ngày bình minh của một nước Iran mới.