Iran và Venezuela tận dụng Tether(USDT) để né lệnh trừng phạt

Trong bối cảnh hỗn loạn về kinh tế và chính trị, hai quốc gia đang chịu nhiều lệnh trừng phạt là Iran và Venezuela đã tìm ra một điểm chung bất ngờ: sử dụng tiền mã hóa ổn định - đặc biệt là Tether(USDT) - như một “lối thoát kép” khỏi cạm bẫy tài chính. Trong khi người dân xem Tether như một công cụ sinh tồn giữa siêu lạm phát, thì chính phủ lại tận dụng nó để lách lệnh trừng phạt quốc tế, làm dấy lên tranh cãi về tính hai mặt của loại tài sản kỹ thuật số này.

Theo Wall Street Journal và TRM Labs đưa tin gần đây, Iran và Venezuela đều đang rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng do suy thoái kinh tế, bất ổn chính trị và các lệnh trừng phạt từ Mỹ. Cả hai quốc gia chứng kiến sự sụt giảm chóng mặt của đồng nội tệ - rial ở Iran và bolivar tại Venezuela, khiến người dân buộc phải chuyển sang sử dụng các loại “từ” như Tether để bảo vệ tài sản và duy trì giao dịch thường ngày.

Tình hình tại Iran trở nên căng thẳng hơn vào cuối tháng 4, khi các cuộc biểu tình chống chính phủ lan rộng khắp các thành phố lớn. Trong bối cảnh chính quyền siết chặt kiểm soát truyền thông và tiến hành bắt giữ hàng loạt, người dân đã chuyển hướng sang sử dụng “từ” Tether như một hình thức gửi tiền và lưu trữ tài sản thay thế. Trong đó, phiên bản Tether trên blockchain Tron(TRX) được sử dụng phổ biến nhất nhờ phí giao dịch thấp và tốc độ xử lý cao. Đối với nhiều người dân, đây không chỉ là biện pháp thanh toán mà còn là “hàng rào phòng vệ” trước rủi ro hệ thống và lạm phát phi mã.

Tuy nhiên, chính phủ Iran cũng đang tìm cách “đặt lằn ranh” với các quy định nghiêm ngặt nhằm hạn chế quy mô sử dụng “từ” Tether trong dân chúng. Theo quy định được ban hành vào tháng 9 năm ngoái, người dân Iran chỉ được nắm giữ tối đa 10.000 USD USDT mỗi năm, và giá trị giao dịch đơn lẻ không được vượt quá 5.000 USD. Giới quan sát cho rằng động thái này nhằm hạn chế việc trao đổi “chợ đen” và ngăn chặn hoạt động rửa tiền hoặc lách lệnh trừng phạt quy mô lớn.

Dẫu vậy, các cơ quan chức năng quốc tế vẫn liên tục phát hiện bằng chứng cho thấy chính phủ Iran tận dụng chính loại tài sản này để lách qua các rào cản tài chính. Theo báo cáo từ TRM Labs, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo IRGC đã âm thầm di chuyển hơn 1 tỉ USD giá trị “từ” Tether thông qua các công ty bình phong tại Anh như Zedcex và Zedxion – vốn được cho là hoạt động như hạ tầng rửa tiền dành riêng cho chế độ Tehran. Một trong những nhân vật chính điều phối mạng lưới này là Babak Zanjani – “tài phiệt ngầm” khét tiếng trước đây từng bị buộc tội che giấu hàng tỉ USD từ nguồn xuất khẩu dầu mỏ không chính thức.

Tại Venezuela, tình hình cũng diễn biến theo hướng tương tự. Với mức lạm phát đạt kỷ lục, đồng bolivar gần như mất giá hoàn toàn, buộc người dân phải sử dụng “từ” Tether trong các hoạt động tiêu dùng hằng ngày. Theo Wall Street Journal, từ việc cắt tóc đến chi phí làm vườn, nhiều người Venezuela giờ đây chỉ chấp nhận thanh toán bằng USDT thay vì nội tệ. Thay cho tài khoản ngân hàng, ví tiền mã hóa đã trở thành “ngân hàng mới” của thường dân nơi này.

Không chỉ người dân, các doanh nghiệp lớn của nhà nước cũng đang tìm cách thích nghi và tận dụng tài sản kỹ thuật số. Công ty dầu khí quốc doanh của Venezuela – PDVSA, từ năm 2020 đã chuyển sang sử dụng Tether cho các khoản thanh toán xuất khẩu. Theo nguồn tin, khoảng 80% doanh thu từ dầu mỏ hiện được thanh toán bằng “từ” Tether, biến nó thành đồng tiền chủ chốt trong hệ thống tài chính của chính quyền Maduro.

Trước sự gia tăng các hoạt động lợi dụng “từ” Tether để lách lệnh trừng phạt, công ty phát hành Tether đã có những động thái hạn chế. Theo dữ liệu công bố, chỉ tính từ năm 2023 đến cuối năm 2025, hơn 3,3 tỉ USD Tether đã bị đóng băng, trong đó riêng phiên bản trên Tron chiếm tới 1,75 tỉ USD. Mới đây, thêm 182 triệu USD trong 5 ví riêng lẻ đã bị đóng băng, tuy chưa xác định có liên quan trực tiếp đến Iran hay Venezuela.

“từ” Tether cho thấy vai trò khó cưỡng trong các nền kinh tế chịu khủng hoảng, khi vừa giúp người dân phòng hộ rủi ro, vừa tạo “cánh cửa số” cho các chính phủ bị trừng phạt. Vấn đề đặt ra là liệu ngành tiền mã hóa và các cơ quan quản lý có đủ công cụ để kiểm soát mặt trái của “từ” stablecoin, khi ranh giới giữa tự do tài chính và vi phạm luật quốc tế ngày càng trở nên mong manh.