Thị trường phái sinh tiền mã hóa rúng động sau cú sập 20 tỷ USD – BitMEX cảnh báo lỗ hổng cấu trúc nghiêm trọng

Thị trường phái sinh tiền mã hóa chao đảo sau cú sập tháng 10 – BitMEX cảnh báo “lộ rõ điểm yếu trong cấu trúc thị trường”

Một đợt sụt giảm mạnh của thị trường tiền mã hóa trong tháng 10 năm trước đã gây ra tác động sâu rộng lên thị trường phái sinh, qua đó phơi bày “khiếm khuyết cấu trúc” trong hệ thống quản lý rủi ro của các sàn giao dịch – theo báo cáo mới nhất từ sàn giao dịch BitMEX.

Theo BitMEX công bố ngày 24 (giờ địa phương), cú sập kể trên đã khiến khoảng 20 tỷ USD (tương đương khoảng 29.500 tỷ đồng) vị thế sử dụng đòn bẩy bị thanh lý, đánh dấu một trong những đợt thanh lý khối lượng lớn nhất lịch sử trong thị trường phái sinh tiền mã hóa.

Không dừng lại ở tổn thất về giá, BitMEX chỉ ra rằng diễn biến hôm đó là một ví dụ điển hình về “thất bại cấu trúc thị trường” vượt khỏi phạm trù biến động vĩ mô. “Không giống những đợt giảm trước đây, lần này tổn thất nặng nề thuộc về các nhà tạo lập thị trường chuyên nghiệp thay vì nhà đầu tư nhỏ lẻ”, BitMEX nhận định. “Đây sẽ là dấu mốc của năm 2025, khi cú sốc tháng 10 không còn chỉ là biến động giá mà là biểu hiện rõ nét của vòng lặp phản hồi cưỡng chế – hay còn gọi là ADL feedback loop, gây đe dọa đến người cung cấp thanh khoản trên thị trường phái sinh”.

Chiến lược quản trị bị vô hiệu hóa – thanh khoản sụp đổ kéo theo khủng hoảng

Đánh giá từ báo cáo cho thấy, nhiều nhà tạo lập thị trường từng sử dụng chiến lược “trung lập delta” để phòng ngừa rủi ro biến động. Tuy nhiên, trong diễn biến hỗn loạn của tháng 10, hệ thống thanh lý tự động của các sàn đã phá vỡ vị thế phòng vệ này, khiến nhà đầu tư không kịp xử lý các vị thế đối ứng.

“Chính khi đó, các vị thế hở bị bỏ mặc và dẫn tới tổn thất dây chuyền. Hệ quả là các nhà cung cấp thanh khoản tổ chức đã rút khỏi thị trường toàn cầu từ quý IV năm 2023, khiến sổ lệnh (Order Book) trong thị trường phái sinh mỏng như thời điểm năm 2022”, báo cáo nhấn mạnh.

BitMEX cũng cho rằng sự kiện này “bộc lộ vai trò then chốt của phái sinh trong việc giữ ổn định giá thị trường” và cần được nhìn nhận như một phần thiết yếu trong cơ sở hạ tầng giao dịch tiền mã hóa.

Cảnh báo bong bóng chiến lược chênh lệch lãi suất – niềm tin thị trường đang lung lay

Một nội dung đáng chú ý khác là cảnh báo liên quan đến giao dịch chênh lệch lãi suất (Funding Rate Arbitrage), vốn từng được xem là chiến lược sinh lời thấp rủi ro thấp cho các quỹ. Tuy nhiên, do sự gia nhập ồ ạt của các bot tự động và nhà đầu tư, mức lợi nhuận từ chiến thuật này đã rơi xuống dưới 4%, làm giảm đáng kể sức hấp dẫn.

BitMEX cũng lên tiếng chỉ trích một số sàn giao dịch đã chặn đứng lệnh lời của người dùng và tuyên bố vô hiệu hóa các giao dịch dựa vào “quy chế bất thường” trong thời điểm biến động. Đáng lo ngại hơn, các sàn này lại vận hành theo mô hình “B-book một chiều”, thậm chí từ chối thanh toán khi xảy ra tổn thất bên đối ứng – làm dấy lên lo ngại về đạo đức trong hoạt động giao dịch.

“Chúng tôi cũng phát hiện hiện tượng thao túng token có thanh khoản thấp trên sàn để bóp méo giá trị hợp đồng ký quỹ. Các nhóm đối tượng kiểm soát nguồn cung trên thị trường giao ngay như sự cố MMT là một hồi chuông cảnh báo về rủi ro thao túng có hệ thống”, trích báo cáo BitMEX.

Sàn giao dịch phái sinh phi tập trung lên ngôi – Lợi bất cập hại?

Song song, báo cáo còn chỉ ra sự gia tăng mạnh mẽ về thị phần của các sàn phái sinh phi tập trung (DeFi) – đặc biệt là các nền tảng giao dịch hợp đồng vĩnh viễn (perpetual). Theo đó, việc mọi giao dịch được ghi lại công khai trên blockchain gia tăng tính minh bạch, nhưng cũng khiến người chơi dễ bị khai thác thông tin chiến lược.

BitMEX kết luận rằng biến động tháng 10 là hồi chuông báo động cho toàn ngành, kêu gọi một cuộc tái cấu trúc toàn diện về hệ thống quản trị rủi ro và thiết kế thị trường. Trong bối cảnh thị trường phái sinh tiền mã hóa vận hành trên lằn ranh giữa lợi nhuận cao và rủi ro cực độ, các sàn giao dịch phải prioritise sự minh bạch và sáng tạo trong kiến trúc nền tảng nếu muốn giành lại niềm tin từ người dùng.

Bình luận: Với quy mô và mức độ gây chấn động như sự kiện tháng 10, rõ ràng rằng thị trường phái sinh tiền mã hóa đang tiến gần đến giới hạn hiện tại của mình. Việc cải tổ thị trường là cần thiết hơn bao giờ hết – không chỉ để bảo vệ nhà đầu tư, mà còn để đảm bảo sự phát triển bền vững của lĩnh vực tiền mã hóa.