Đơn đăng ký kinh doanh nhóm ít khả năng trở thành chủ sử dụng lao động ở ngành tiếp xúc AI tăng 26,8%

Trong hai năm kể từ quý I/2024, số đơn đăng ký kinh doanh thuộc nhóm ít có khả năng trở thành chủ sử dụng lao động tại các ngành tiếp xúc nhiều với AI ở Mỹ tăng 26,8%. Đây không phải mức tăng của các doanh nghiệp thực tế không có nhân viên, mà là biến động trong nhóm hồ sơ được phân loại như vậy ngay từ giai đoạn đăng ký.

Trung tâm Mercatus (Mercatus Center) công bố nghiên cứu ngày 17 tháng 7, phân tích số liệu thành lập doanh nghiệp của Cục Điều tra Dân số Mỹ (Census Bureau) cùng khảo sát thị trường lao động. Nghiên cứu xem xét riêng đơn đăng ký kinh doanh và hoạt động tự kinh doanh một mình trên thực tế.

Nghiên cứu xếp dịch vụ chuyên môn, thông tin, giáo dục, tài chính và bảo hiểm vào nhóm ngành tiếp xúc nhiều với AI. Trong cùng kỳ, tổng số đơn đăng ký kinh doanh ở các ngành này tăng 18,0%, còn đơn thuộc nhóm chủ sử dụng lao động giảm 6,4%. Ở nhóm đối chứng gồm xây dựng và bán buôn, đơn đăng ký dạng không sử dụng lao động giảm 0,4%.

Đơn đăng ký dạng không sử dụng lao động không phải số liệu về “doanh nghiệp có 0 nhân viên”. Đây là chỉ báo thay thế do các nhà nghiên cứu xây dựng bằng cách loại khỏi tổng số đơn những hồ sơ có khả năng trở thành chủ sử dụng lao động cao. Nhóm này gồm các hồ sơ không có đặc điểm thường gắn với doanh nghiệp sử dụng lao động, như hình thức pháp nhân, trả lương hoặc kế hoạch tuyển dụng. Chỉ báo không cho biết doanh nghiệp có thực sự bắt đầu hoạt động sau khi đăng ký hay không, có tuyển nhân viên hay không, hoặc hoạt động trong bao lâu.

Trong phân tích 7 ngành, ước tính năm 2024 không có ý nghĩa thống kê. Chênh lệch giữa các ngành rõ hơn vào năm 2025. Trung tâm Mercatus mô tả kết quả là dữ liệu quan sát ban đầu và cho biết nghiên cứu chưa chứng minh AI là nguyên nhân khiến số đơn đăng ký kinh doanh tăng.

Khảo sát thị trường lao động cũng thống kê riêng hoạt động tự kinh doanh một mình trên thực tế. Năm 2025, nhóm ngành tiếp xúc nhiều với AI có số người tự kinh doanh một mình cao hơn 7,9% so với mức cơ sở của giai đoạn 2022–2023. Ở nhóm đối chứng gồm xây dựng và bán buôn, con số này thấp hơn mức cơ sở 2,1%.

Đơn đăng ký kinh doanh và hoạt động tự kinh doanh một mình là hai chỉ báo khác nhau. Số đơn đăng ký dạng không sử dụng lao động tăng không đồng nghĩa số doanh nghiệp thực tế không có nhân viên tăng; biến động trong hoạt động tự kinh doanh cũng chưa đủ để khẳng định tác động của AI.

FreshBooks công bố khảo sát trực tuyến do Wakefield Research thực hiện với 500 người kinh doanh một mình và người điều hành doanh nghiệp siêu nhỏ. Khảo sát bắt đầu ngày 22 tháng 6 năm 2026 và kéo dài đến ngày 1 tháng 7. Trong số người trả lời thuộc cả hai nhóm, 86% cho biết họ thử dùng AI trước khi giao cho người khác những việc bản thân khó xử lý một mình.

Theo khảo sát của FreshBooks, các công việc được dùng AI nhiều nhất là tiếp thị, thiết kế và chăm sóc khách hàng. Có 65% người trả lời cho rằng việc rà soát kết quả AI và kiểm tra độ chính xác có thể dẫn đến nguy cơ “kiệt sức vì AI”. Trong khi đó, 57% cho biết họ dành hơn 10 giờ mỗi tuần cho các công việc hành chính như lập hóa đơn, ghi sổ, theo dõi chi phí và thuế.

Gusto so sánh hồ sơ trả lương của các doanh nghiệp đã áp dụng AI với những doanh nghiệp biết đến AI nhưng chưa áp dụng. Phân tích gồm 1.593 doanh nghiệp áp dụng AI và 669 doanh nghiệp chưa áp dụng, lấy từ các đơn vị trả lời khảo sát năm 2025. Mẫu chỉ gồm khách hàng Gusto tham gia khảo sát và có hồ sơ trả lương để đối chiếu.

Theo phân tích của Gusto, sau một năm, số nhân viên tại các doanh nghiệp áp dụng AI cao hơn khoảng 7% so với nhóm đối chứng. Riêng các doanh nghiệp có dưới 10 nhân viên khi bắt đầu áp dụng, số nhân viên cao hơn khoảng 10%. Gusto cho biết kết quả này không chứng minh AI đã gây ra mức tăng việc làm.

Trung tâm Mercatus đo lường đơn đăng ký kinh doanh và hoạt động tự kinh doanh một mình; Gusto đo số nhân viên qua hồ sơ trả lương của các doanh nghiệp đang hoạt động. Hai phân tích cũng khác nhau về mẫu và thời gian, nên không thể xem chúng là kết quả trái ngược về cùng một chỉ báo hay dựa vào một phân tích để kết luận quan hệ nhân quả giữa AI và việc làm.

CNBC giới thiệu trường hợp một nhà sáng lập điều hành thương hiệu thương mại điện tử mà không có nhân viên. Người này dùng Claude cho việc ghi sổ, chăm sóc khách hàng, quảng cáo và quản lý tồn kho, đồng thời dùng công cụ của OpenAI để tạo hình ảnh. Đây là trường hợp cá biệt, không đại diện cho kết quả kinh doanh hay biến động việc làm của toàn bộ doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ.

Trong cơ cấu doanh thu của doanh nghiệp được CNBC giới thiệu, Amazon (AMZN) chiếm tỷ trọng lớn. Nhà sáng lập này tìm cách tăng doanh số bán trực tiếp thông qua Shopify (SHOP) và Meta (META). Trường hợp sử dụng AI với đội ngũ ít người cho thấy kênh thu hút khách hàng và mức độ phụ thuộc vào nền tảng vẫn là những điều kiện kinh doanh riêng.

Phân tích trước đây của TokenPost về mức độ tiếp xúc với AI trong công việc của người lao động tại 31 quốc gia có đối tượng đo lường khác với nghiên cứu lần này. Các dữ liệu hiện có lần lượt xem xét đơn đăng ký kinh doanh, hoạt động tự kinh doanh một mình trên thực tế và số nhân viên tại doanh nghiệp đang hoạt động, qua đó phản ánh thay đổi trong hoạt động kinh doanh ở những đơn vị đo lường khác nhau.