Trump tái khởi động việc sa thải thống đốc Fed Lisa Cook, bài bình luận của Salter gọi đây là 'phép thử' độc lập

Tổng thống Trump một lần nữa nỗ lực sa thải bà Lisa Cook, thành viên Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Vụ việc sẽ cho thấy Tổng thống có thể sa thải thống đốc Fed đến đâu và mức độ độc lập của ngân hàng trung ương được bảo vệ tới mức nào.

Trong bài viết đăng ngày 16 tháng 10 trên The Daily Economy, Alexander W. Salter nhận định đây là lần thứ hai ông Trump thực hiện động thái này. Theo ông Salter, lần đầu bị chặn lại bởi phán quyết của Tòa án Tối cao hồi tháng 6, và phán quyết đó đã dành ngoại lệ cho Fed. Cũng trong ngày 16 tháng 10, ông cho biết Tòa án Tối cao xét vụ 'Trump v. Slaughter' và kết luận rằng người đứng đầu một cơ quan thực thi quyền hành pháp phải chịu trách nhiệm trước Tổng thống. Ông Salter hiểu rằng Fed không thuộc phạm vi áp dụng của phán quyết này.

Ông Salter diễn giải điều kiện cốt lõi trong phán quyết hồi tháng 6 là phải thông báo trước khi sa thải và cho đương sự cơ hội giải trình. Ông cho rằng Nhà Trắng đang tuân thủ cả hai điều kiện này.

Tác giả coi vụ việc không phải chuyện riêng của bà Cook mà là phép thử đối với tính độc lập của ngân hàng trung ương. Ông nêu hai căn cứ để xem xét tính độc lập này. Thứ nhất là căn cứ thực nghiệm: theo ông, bằng chứng cho rằng ngân hàng trung ương độc lập giúp hạ lạm phát còn khá lẫn lộn, tùy thuộc mẫu dữ liệu và phương pháp ước lượng. Ngược lại, ông cho rằng cách giải thích 'những quốc gia có pháp quyền vận hành tốt thì giá cả cũng ổn định hơn' phù hợp với dữ liệu hơn.

Thứ hai là căn cứ hiến pháp. Ông lập luận rằng hoạt động giám sát ngân hàng và thực thi của Fed thuộc về việc thực thi quyền hành pháp, và một cơ cấu không phải chịu trách nhiệm giải trình thì không phù hợp với nguyên tắc phân quyền.

Ông Salter viện dẫn cuốn 'Chủ nghĩa tư bản và Tự do' của Milton Friedman. Cách đây hơn 60 năm, Friedman viết trong sách này: 'Trong một hệ thống mà trách nhiệm bị phân tán nhưng quyền lực lớn lại trao cho một số ít người, sai sót là điều không thể tránh khỏi và chính sách sẽ phụ thuộc vào thiên hướng cá nhân.' Ông Salter xem đây là luận điểm cốt lõi chống lại ngân hàng trung ương 'độc lập'.

Trong bài viết, ông Salter cũng dùng việc giá cả tăng sau đại dịch COVID-19 và lạm phát vượt mục tiêu làm căn cứ để chỉ trích hồ sơ chính sách của Fed. Ông cho rằng Fed đã trải qua đợt lạm phát tồi tệ nhất trong 40 năm, và 5 năm sau giá cả vẫn cao hơn mục tiêu. Theo ông, trong quá trình này chưa có ai phải chịu trách nhiệm.

Bà Cook là thành viên Hội đồng Thống đốc Fed từ tháng 5 năm 2022. Ông Salter nhắc rằng vào mùa thu năm 2025, khi hội đồng bãi bỏ hướng dẫn về rủi ro khí hậu, bà đã chính thức bày tỏ ý kiến phản đối.

Đây là bài viết mang tính quan điểm, không bao gồm lập luận của phía phản đối việc sa thải. Lập trường của phía bà Cook cũng như lý do cụ thể của Nhà Trắng cho việc sa thải đều chưa thể xác nhận chỉ từ bài viết này.