Alberta bỏ phiếu về việc khởi động thủ tục trưng cầu dân ý ly khai ngày 19

Ngày 19, người dân Alberta sẽ bỏ phiếu về việc có khởi động thủ tục pháp lý để tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý mang tính ràng buộc về việc ở lại Canada hay tiến tới ly khai trong tương lai hay không. Cuộc bỏ phiếu lần này không quyết định Alberta có độc lập hay không.

Câu hỏi do Ủy ban Bầu cử Alberta công bố yêu cầu cử tri chọn một trong hai phương án. Ủy ban nêu rõ kết quả không có tính ràng buộc. Ngay cả khi số phiếu ủng hộ khởi động thủ tục nhiều hơn, điều đó cũng không đồng nghĩa độc lập đã được quyết định hay thủ tục đã hoàn tất. Hướng dẫn bỏ phiếu của ủy ban nêu ngày bỏ phiếu, nội dung câu hỏi và tính không ràng buộc của kết quả.

Cuộc bỏ phiếu diễn ra trong bối cảnh Alberta và chính phủ liên bang bất đồng về chính sách năng lượng. Chính quyền tỉnh cho biết trữ lượng dầu thô đã được xác minh của Alberta vào năm 2021 vào khoảng 161,7 tỷ thùng, trong đó khoảng 99% là cát dầu. Tài liệu của tỉnh mô tả Alberta là khu vực có trữ lượng dầu thô đã xác minh lớn thứ tư thế giới.

Trong bài phát biểu ngày 1 tháng 10, Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết 90% dầu thô của Alberta được đưa sang Mỹ. Tuy nhiên, số liệu năm 2024 của Cơ quan Quản lý Năng lượng Canada cho thấy Alberta chiếm 91% tổng lượng dầu thô xuất khẩu của Canada. Đây là chỉ số khác với tỷ trọng dầu xuất sang Mỹ.

Ngoài tranh cãi về chính sách năng lượng, phong trào phản đối các biện pháp phòng dịch COVID-19 cũng được nhắc đến như một bối cảnh dẫn tới sự lan rộng của chủ nghĩa ly khai. AP đưa tin năm 2022 rằng phong trào “Đoàn xe Tự do” khởi đầu bằng việc phản đối yêu cầu tiêm vaccine đối với tài xế xe tải qua biên giới, rồi mở rộng thành phản đối các hạn chế phòng dịch nói chung. Jason Kenney, cựu Thủ hiến Alberta, cho rằng phong trào này đã dẫn tới chủ nghĩa ly khai. Đây là nhận định của ông Kenney, không đồng nghĩa với động cơ bỏ phiếu của toàn thể cư dân.

Thủ hiến Alberta Danielle Smith ủng hộ việc tỉnh ở lại Canada. AP cho biết một cuộc thăm dò gần đây ghi nhận khoảng 23% ủng hộ khởi động thủ tục ly khai, nhưng bản tin không nêu đơn vị khảo sát, quy mô mẫu hay thời điểm thực hiện. Vì vậy, con số này khó có thể được dùng làm căn cứ để kết luận về quan điểm của toàn tỉnh.

Tranh cãi giữa Alberta và chính phủ liên bang về thuế xuất khẩu dầu thô sang Mỹ cũng đặt cấu trúc xuất khẩu dầu hướng tới Mỹ trong bối cảnh của cuộc tranh luận chính sách. Kết quả bỏ phiếu lần này sẽ phản ánh lựa chọn của cư dân về việc có bắt đầu thủ tục cho một cuộc trưng cầu dân ý mang tính ràng buộc trong tương lai hay không, chứ không quyết định độc lập.