Đề xuất tiêu chuẩn an toàn AI chung, nhưng UN chưa đạt thỏa thuận quy định quốc tế

Một đề xuất về việc xây dựng tiêu chuẩn an toàn chung và cơ chế kiểm chứng độc lập đã được đưa ra trong các cuộc thảo luận về quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu. Tuy nhiên, cuộc đối thoại đầu tiên của Liên Hợp Quốc (UN) về quản trị AI toàn cầu chưa đạt đồng thuận về quy định quốc tế có tính ràng buộc hay cơ quan thực thi.

Paula Bogantes Zamora, Bộ trưởng Bộ Khoa học, Đổi mới, Công nghệ và Viễn thông Costa Rica, và Rebecca Finlay, CEO của Partnership on AI, đã đề xuất kiểm chứng độc lập trước khi phát hành hệ thống AI, công khai các giao thức an toàn, đồng thời giám sát và báo cáo sự cố sau khi triển khai trong bài viết chung đăng trên Fortune ngày 21.

Hai tác giả cho rằng trước cuộc đối thoại toàn cầu tiếp theo dự kiến diễn ra vào tháng 5/2027, cần xây dựng các tiêu chuẩn an toàn chung và cơ chế thử nghiệm quy định xuyên biên giới. Họ cũng đề xuất chính thức kết nối đánh giá của hội đồng khoa học với quá trình đàm phán giữa các quốc gia. Đây là đề xuất chính sách của hai tác giả, không phải kế hoạch triển khai đã được UN thông qua.

Các tiêu chuẩn được đề xuất có thể tham khảo Nguyên tắc AI của OECD, Bộ quy tắc ứng xử AI Hiroshima của G7, Cam kết an toàn AI tiên phong tại Hội nghị thượng đỉnh Seoul năm 2024, Khuyến nghị về đạo đức AI của UNESCO cùng các tiêu chuẩn ISO và NIST. Đề xuất phản ánh quan điểm rằng chỉ dựa vào cơ chế tự quản của doanh nghiệp là khó kiểm soát các rủi ro AI.

Cuộc đối thoại toàn cầu đầu tiên của UN về quản trị AI diễn ra tại Geneva, Thụy Sĩ, từ ngày 6 đến 7/7/2026. Biên bản cuộc họp của UN cho biết sự kiện có sự tham gia của gần 170 đoàn đại biểu các quốc gia thành viên, 1.800 tổ chức và hơn 4.200 người đăng ký.

Cuộc họp tạo diễn đàn để chính phủ các nước, doanh nghiệp, giới học thuật và xã hội dân sự thảo luận về quản trị AI quốc tế, đồng thời xác định các chương trình nghị sự chung. Tuy nhiên, cuộc họp chưa tiến tới việc thông qua một đạo luật AI quốc tế thống nhất hay thành lập cơ quan thực thi quy định.

Hội đồng Khoa học AI Quốc tế Độc lập của UN đã công bố báo cáo tạm thời đầu tiên vào tháng 7/2026. Báo cáo cung cấp nền tảng khoa học chung về năng lực, cơ hội và rủi ro của AI, nhưng hội đồng không phải là cơ quan quản lý có quyền ban hành quy tắc hoặc thực thi tiêu chuẩn.

UN cho biết báo cáo thường niên tiếp theo của hội đồng khoa học dự kiến được sử dụng tại cuộc đối thoại ở New York vào năm 2027. Việc kết nối đánh giá khoa học với quá trình đàm phán giữa các quốc gia sẽ được tiếp tục thảo luận trong các cuộc đàm phán quy định thực tế.

Tại hội nghị Geneva, nhiều ý kiến nhấn mạnh vai trò của bằng chứng khoa học và khả năng tương tác giữa các quốc gia. Liên minh châu Âu (EU) cho rằng đánh giá của hội đồng khoa học độc lập cần trở thành cơ sở tham chiếu cho chính sách AI quốc tế, đồng thời nhấn mạnh quy định dựa trên rủi ro lấy quyền con người làm trung tâm và hợp tác đa phương.

Andrew Bailey, Thống đốc Ngân hàng Anh và Chủ tịch Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB), đã chỉ ra rủi ro mạng là mối lo ngại trước mắt nhất liên quan đến AI tiên phong trong thư gửi các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương G20 vào tháng 8/2026. Ông cũng đề cập khả năng tâm lý lạc quan về AI, định giá cao, sự tập trung thị trường và đòn bẩy có thể làm gia tăng các đợt điều chỉnh trên thị trường tài chính.

Tổ chức xã hội dân sự WITNESS cho rằng cần củng cố hạ tầng xác minh nguồn gốc và tính xác thực của nội dung do AI tạo ra, cùng các hệ thống thông tin về xuất xứ nội dung. Tổ chức này cũng chỉ ra sự tham gia còn hạn chế của các quốc gia Nam bán cầu và những nhóm dễ bị tổn thương.

Trong các cuộc thảo luận về an toàn AI, việc xây dựng hệ thống kiểm chứng và đánh giá độc lập tiếp tục được xem là một nhiệm vụ trọng tâm.

Ảnh hưởng của các tiêu chuẩn an toàn AI quốc tế đối với doanh nghiệp và người dùng trong nước có thể phụ thuộc vào việc các tiêu chuẩn được thông qua như thế nào và cách từng quốc gia triển khai chúng.

Các cuộc thảo luận về tiêu chuẩn quốc tế liên quan đến kiểm chứng mô hình AI, tài nguyên điện toán và an ninh mạng có liên hệ với ngành bán dẫn và điện toán đám mây. Tuy nhiên, chưa có dự báo về lợi ích hay giá của bất kỳ doanh nghiệp hoặc token cụ thể nào.

Theo lộ trình chính thức của UN, cuộc đối thoại toàn cầu tiếp theo về quản trị AI dự kiến diễn ra tại New York, Mỹ, từ ngày 3 đến 4/5/2027. Việc có thông qua tiêu chuẩn an toàn chung và cơ chế thử nghiệm quy định xuyên biên giới hay không vẫn là vấn đề chờ được thảo luận tại cuộc họp tiếp theo.