Ngành học chịu tác động cao từ AI: khả năng có việc làm giảm 5 điểm %, thu nhập quý đầu giảm 13%

Khả năng có việc làm ban đầu của thanh niên Mỹ tốt nghiệp các ngành học chịu tác động cao từ AI đã giảm 5 điểm phần trăm, trong khi thu nhập trong quý đầu tiên trọn vẹn giảm 13%. Một số sinh viên tốt nghiệp chuyển sang làm việc tại nhà hàng và ngành bán lẻ thay vì các công việc sơ cấp liên quan đến chuyên ngành.

Các nhà nghiên cứu thuộc Cục Điều tra Dân số Mỹ cho biết khả năng có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp của nhóm 10% ngành học có mức độ tiếp xúc với AI cao nhất đã giảm 5 điểm phần trăm. Thu nhập trong quý đầu tiên trọn vẹn của nhóm này giảm 13% kể từ cuối năm 2022, thời điểm ChatGPT ra mắt.

Các nhà nghiên cứu nhận định mức giảm thu nhập tương đương với mức ghi nhận ở những người tốt nghiệp trong các giai đoạn suy thoái kinh tế nghiêm trọng. Khoảng một nửa mức giảm đến từ tiền lương thấp hơn trong cùng ngành, phần còn lại xuất phát từ việc người lao động chuyển sang các ngành có mức lương tương đối thấp hơn.

Điều này không có nghĩa tất cả sinh viên tốt nghiệp ngành khoa học máy tính đều chuyển việc. Kết quả khác nhau tùy từng ngành, trong đó có phần mềm và công nghệ thông tin, được xếp vào nhóm ngành có mức độ tiếp xúc với AI cao trong nghiên cứu.

Một nghiên cứu riêng cho thấy việc làm của nhóm thanh niên 22-24 tuổi thuộc các tổ hợp ngành và bang có mức độ tiếp xúc với AI cao đã giảm 12% trong 10 quý sau khi ChatGPT ra mắt. Nguyên nhân chính là số lượng tuyển dụng mới giảm, thay vì làn sóng sa thải quy mô lớn đối với người lao động hiện hữu.

Quy mô tuyển dụng trong các ngành liên quan đã phục hồi phần đáng kể vào đầu năm 2025. Tuy nhiên, nghiên cứu cho rằng quá trình phục hồi diễn ra trên nền tảng việc làm nhỏ hơn.

Hai nghiên cứu đối chiếu những thay đổi về việc làm sau khi ChatGPT ra mắt với mức độ tiếp xúc với AI. Các nhà nghiên cứu thuộc Cục Điều tra Dân số Mỹ cũng xem xét những yếu tố khác, như sự gia tăng làm việc từ xa sau đại dịch COVID-19 và trình độ học vấn cao hơn của người làm các công việc chịu tác động từ AI.

Một phân tích cho rằng khó có thể giải thích sự sụt giảm mạnh trong tuyển dụng chỉ bằng cú sốc chính sách tiền tệ. Tuy vậy, cả hai nghiên cứu đều là bài nghiên cứu học thuật hoặc working paper, không phải báo cáo chính sách chính thức, và chưa khẳng định ChatGPT là nguyên nhân duy nhất khiến việc làm giảm.

Các chỉ số việc làm của nhóm sinh viên mới tốt nghiệp nói chung cũng diễn biến không ổn định. Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York ghi nhận tỷ lệ thất nghiệp khoảng 5,6% và tỷ lệ làm việc không đúng trình độ 42% ở những người mới tốt nghiệp có bằng cử nhân trở lên trong quý II/2026.

Những con số này áp dụng cho toàn bộ người mới tốt nghiệp tại Mỹ có bằng cử nhân trở lên, không chỉ nhóm tốt nghiệp ngành chịu tác động từ AI. Vì vậy, không thể so sánh trực tiếp với mức giảm 5 điểm phần trăm về khả năng có việc làm hoặc mức giảm 13% về thu nhập trong nghiên cứu của Cục Điều tra Dân số Mỹ. Một phân tích gần đây về tỷ lệ thất nghiệp của người mới tốt nghiệp đại học và tranh luận xoay quanh nguyên nhân AI cũng chỉ ra cần phân biệt tác động của AI tạo sinh với làm việc từ xa.

Làm việc không đúng trình độ là tình trạng người có bằng cử nhân làm các công việc không thường yêu cầu bằng đại học. Quỹ Giáo dục Strada (Strada Education Foundation) và Viện Burning Glass (Burning Glass Institute) phân tích rằng chỉ khoảng một nửa số người tốt nghiệp cử nhân tìm được việc làm thường yêu cầu bằng đại học trong vòng một năm sau khi tốt nghiệp.

Stephen Moret, CEO Quỹ Giáo dục Strada, nói: “Các trường đại học, chính quyền bang và quốc gia có thể làm nhiều hơn để chuẩn bị cho sinh viên chuyển tiếp vào thị trường lao động”. Phát biểu này cho thấy cần củng cố mối liên kết giữa giáo dục đại học và công việc đầu tiên.

Ảnh hưởng của AI cũng xuất hiện trong giai đoạn sinh viên lựa chọn chuyên ngành. Một khảo sát của Gallup và Quỹ Lumina cho thấy 42% sinh viên chương trình cử nhân trả lời rằng họ đã cân nhắc thay đổi chuyên ngành ở mức độ nhất định vì AI.

Khảo sát được thực hiện với sinh viên đại học tại Mỹ từ ngày 2 đến ngày 31 tháng 10 năm 2025. Con số này cho thấy AI đang trở thành một biến số trong quyết định nghề nghiệp, không chỉ trong kết quả việc làm mà còn trong quá trình lựa chọn chuyên ngành.

Điểm cốt lõi của các nghiên cứu không phải là AI đã thay thế hàng loạt người lao động hiện hữu. Trọng tâm nằm ở việc số lượng công việc đầu tiên dành cho người mới bước vào thị trường lao động giảm, khiến một bộ phận sinh viên tốt nghiệp chuyển sang các ngành không liên quan đến chuyên ngành đã học.