2.100 tỷ euro tài sản Nga bị đóng băng: EU tái thảo luận việc dùng tiền gốc

Liên minh châu Âu (EU) đang tái thảo luận phương án sử dụng khoảng 2.100 tỷ euro (khoảng 285.600 tỷ won) tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga bị đóng băng tại châu Âu cho công cuộc tái thiết Ukraine và quốc phòng châu Âu. Tuy nhiên, EU chưa đưa ra quyết định cuối cùng hay lịch triển khai việc chuyển giao tiền gốc.

Ngày 11 tháng 9, Bộ trưởng Ngoại giao Ba Lan Radosław Sikorski (Radosław Sikorski) nói rằng “tài sản Nga bị đóng băng tại châu Âu sẽ không quay trở lại Moscow”, đồng thời cho rằng số tài sản này có thể được sử dụng cho tái thiết Ukraine hoặc quốc phòng châu Âu. Kyiv Post đưa tin hơn 120 nghị sĩ Nghị viện châu Âu cùng 4 quốc gia thành viên EU đã khôi phục thảo luận về vấn đề này.

Hiện EU chỉ sử dụng phần lợi nhuận phát sinh từ tài sản bị đóng băng, không sử dụng tiền gốc. Ủy ban châu Âu cho biết ngày 5 tháng 8 rằng đã thu được 1,4 tỷ euro (khoảng 1.904 tỷ won) lợi nhuận từ tài sản Nga bị đóng băng và sẽ dùng số tiền này để hỗ trợ Ukraine.

Đóng băng và tịch thu có bản chất pháp lý khác nhau. Đóng băng là biện pháp hạn chế giao dịch và chuyển nhượng tài sản, trong khi tịch thu là thủ tục chuyển quyền sở hữu sang một chủ thể khác sau quy trình pháp lý.

EU đã duy trì việc đóng băng tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga và sử dụng lợi nhuận phát sinh để hỗ trợ Ukraine. Việc phân bổ 1,4 tỷ euro lợi nhuận từ tài sản bị đóng băng cho Ukraine là một ví dụ tiêu biểu cho phương thức này.

EU cũng đang thúc đẩy khoản vay huy động 90 tỷ euro (khoảng 122.400 tỷ won) trên thị trường vốn để hỗ trợ Ukraine trong giai đoạn 2026–2027. Hội đồng châu Âu đưa ra cấu trúc theo đó Ukraine sẽ không phải hoàn trả khoản vay cho đến khi nhận được tiền bồi thường từ Nga.

EU bảo lưu quyền sử dụng tài sản Nga để hoàn trả khoản vay, nhưng cho biết các thủ tục kỹ thuật và pháp lý liên quan sẽ tiếp tục được thảo luận. Cách này khác với việc lập tức chuyển tiền gốc của tài sản sang Ukraine.

Phương án sử dụng tài sản Nga bị đóng băng tập trung tại Bỉ cho khoản vay hỗ trợ Ukraine đã được thảo luận cùng vấn đề phân chia rủi ro pháp lý và tài chính đối với Euroclear. Phần lớn tài sản liên quan được lưu giữ tại Bỉ, khiến phân bổ trách nhiệm giữa các nước thành viên vẫn là điểm tranh luận.

Euroclear, tổ chức lưu ký quốc tế của Bỉ đang nắm giữ phần lớn tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga, cho biết sẽ kháng cáo một phán quyết của tòa án Nga yêu cầu hoàn trả tài sản và không công nhận phán quyết này. Euroclear giải thích rằng tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga vẫn bị đóng băng theo các lệnh trừng phạt của EU.

Euroclear cho biết tài sản liên quan đến lệnh trừng phạt Nga được phản ánh trên bảng cân đối kế toán tính đến cuối tháng 3 năm 2026 có giá trị 200 tỷ euro. Nếu các vụ kiện từ phía Nga và biện pháp trả đũa lan sang các tổ chức tài chính châu Âu, các chủ thể sử dụng tài sản có thể phải gánh chịu rủi ro pháp lý và tài chính.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng cho rằng cần xem xét tác động dài hạn của việc sử dụng tài sản bị đóng băng đối với vị thế tiền tệ dự trữ của euro và thị trường tài chính châu Âu. ECB nhận định việc sử dụng lợi nhuận từ tài sản bị đóng băng và tịch thu tiền gốc không tạo ra tác động giống nhau đối với thị trường tài chính.

Để sử dụng tiền gốc, EU cần xem xét không chỉ cách giải thích luật EU và luật quốc tế mà còn cả vấn đề miễn trừ quốc gia của Ngân hàng Trung ương Nga. Phương thức hiện tại là sử dụng lợi nhuận để hỗ trợ, còn chuyển quyền sở hữu tiền gốc sẽ tạo ra phạm vi rủi ro khác đối với các tổ chức tài chính và các nước thành viên.

Trong cuộc thảo luận lần này, Nga đang tiến hành các biện pháp pháp lý liên quan đến việc hoàn trả tài sản, còn các tổ chức tài chính châu Âu phải tính đến khả năng bị trả đũa. Ở chiều ngược lại, một số nước thành viên EU và nghị sĩ Nghị viện châu Âu tiếp tục yêu cầu mở rộng hỗ trợ Ukraine.

Trọng tâm thảo luận nội bộ EU đang chuyển từ việc tiếp tục đóng băng tài sản Nga sang phạm vi sử dụng lợi nhuận và tiền gốc. Các biện pháp đã được xác nhận chính thức hiện nay là sử dụng lợi nhuận từ tài sản bị đóng băng và hỗ trợ thông qua hoạt động vay của EU; việc chuyển tiền gốc tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga sang Ukraine vẫn chưa được quyết định.