Trần nợ 41.100 tỷ USD của Mỹ: đàm phán hậu bầu cử giữa kỳ nguy cơ phức tạp

Trần nợ công theo luật định của chính phủ liên bang Mỹ đã chạm mốc 41.100 tỷ USD, làm dấy lên lo ngại rằng cuộc đàm phán nâng trần nợ sau bầu cử giữa kỳ năm 2026 có thể vướng vào xung đột tài khóa xoay quanh cắt giảm chi tiêu và chính sách thuế.

Theo CNBC đưa tin ngày 14 (giờ địa phương), Quốc hội Mỹ cần thông qua luật nâng hoặc tạm hoãn trần nợ trước khi Bộ Tài chính Mỹ (US Department of the Treasury) sử dụng hết các 'biện pháp đặc biệt'. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (Congressional Budget Office, CBO) ước tính chính phủ Mỹ sẽ chạm trần nợ vào năm 2027 theo luật hiện hành.

Trần nợ không phải là công cụ cho phép chi tiêu ngân sách mới. Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Mỹ (Government Accountability Office, GAO) giải thích đây là cơ chế hậu kiểm, giới hạn việc Bộ Tài chính vay nợ để thực hiện các khoản chi đã được Quốc hội và Tổng thống phê duyệt từ trước.

Nếu đàm phán trần nợ kéo dài, áp lực lên công tác quản lý tiền mặt của Bộ Tài chính và thị trường trái phiếu chính phủ có thể gia tăng. GAO cảnh báo một khi các biện pháp đặc biệt và tiền mặt của Bộ Tài chính cạn kiệt, nguy cơ chính phủ không thực hiện đúng hạn các nghĩa vụ pháp lý sẽ tăng lên, kéo theo lãi suất trái phiếu và chi phí vay tăng theo.

Trong nội bộ Đảng Cộng hòa (Republican Party), xuất hiện nhiều ý kiến phản đối việc nâng trần nợ nếu không đi kèm cắt giảm chi tiêu quy mô lớn. Hạ nghị sĩ Đảng Cộng hòa Eric Burlison tuyên bố: “Tôi sẽ không ủng hộ việc nâng trần nợ theo kiểu áp dụng chung chung”.

Hạ nghị sĩ Đảng Cộng hòa Chip Roy cũng khẳng định sẽ không đồng ý nâng trần nợ trong năm nay “nếu thiếu các biện pháp kiềm chế chi tiêu và cải cách quy mô lớn”. Điều này đồng nghĩa việc nâng trần nợ có thể bị ràng buộc với các điều kiện thắt chặt tài khóa.

Số ghế tại Quốc hội cũng là gánh nặng với ban lãnh đạo Đảng Cộng hòa. CNBC cho biết Chủ tịch Hạ viện Mỹ Mike Johnson chỉ có thể chấp nhận tối đa khoảng ba phiếu chống tại Hạ viện, còn tại Thượng viện cần sự ủng hộ của các nghị sĩ Đảng Dân chủ (Democratic Party) để vượt qua thủ tục filibuster.

Đảng Dân chủ cũng không sẵn sàng đàm phán vô điều kiện. Hạ nghị sĩ Đảng Dân chủ Suhas Subramanyam tuyên bố sẽ không đồng ý nếu phía Cộng hòa tìm cách thông qua dự luật trần nợ theo hướng gây sức ép lên Đảng Dân chủ.

Hạ nghị sĩ Đảng Dân chủ Richard Neal cho rằng cần xem xét phương án tài trợ ngân sách có trách nhiệm, nhưng nhấn mạnh “chúng tôi không muốn xảy ra vỡ nợ”. Điều này cho thấy Đảng Dân chủ có thể đồng thuận về việc tránh vỡ nợ, nhưng không có nghĩa là chấp nhận mọi điều kiện đàm phán.

Nếu Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện hoặc Thượng viện — hoặc cả hai — sau bầu cử giữa kỳ, điều kiện đàm phán nâng trần nợ nhiều khả năng sẽ thay đổi.

Ngược lại, ngay cả khi Đảng Cộng hòa muốn xử lý trần nợ trước bầu cử, quan điểm đòi cắt giảm chi tiêu trong nội bộ đảng vẫn có thể là rào cản. Không chỉ kết quả bầu cử, mà cả thời điểm thông qua luật và cơ cấu ghế tại Thượng viện, Hạ viện cũng sẽ quyết định sức mạnh đàm phán của mỗi bên.

Đề xuất của Tổng thống Trump về việc chi trả 5.000 USD cho mỗi công dân trưởng thành nếu Đảng Cộng hòa giành chiến thắng trong bầu cử giữa kỳ cũng được xem là một biến số. Nhà Trắng (White House) công bố ý tưởng này vào ngày 10 tháng 9, nhưng chưa đưa ra nguồn tài trợ cụ thể hay quy trình phê duyệt tại Quốc hội.

CNBC phân tích rằng nếu chính sách này thực sự được triển khai, thời điểm Bộ Tài chính chạm trần nợ có thể đến sớm hơn. Nếu ý tưởng chi tiêu bổ sung này gắn với đàm phán trần nợ, nó có thể va chạm với yêu cầu thắt chặt tài khóa trong nội bộ Đảng Cộng hòa.

Trong báo cáo 'Triển vọng Ngân sách và Kinh tế giai đoạn 2026-2036', CBO dự báo tổng nợ công chịu sự điều chỉnh của trần nợ sẽ tăng từ 39.600 tỷ USD vào cuối năm 2026 lên 63.800 tỷ USD vào cuối năm 2036. Dự báo này dựa trên giả định trần nợ sẽ được nâng mỗi khi cần thiết.

Cuộc đàm phán năm 2023 được xem là tiền lệ cho các xung đột sắp tới. Khi đó, Hạ viện do Đảng Cộng hòa kiểm soát đã yêu cầu cắt giảm chi tiêu như điều kiện để nâng trần nợ, khiến chính phủ suýt rơi vào cảnh vỡ nợ trước khi đạt được thỏa thuận vào phút chót.

Sau đó, Fitch Ratings hạ xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Mỹ từ AAA xuống AA+, cho rằng các cuộc đối đầu chính trị lặp đi lặp lại quanh trần nợ cùng cách giải quyết vào phút chót đã làm suy giảm niềm tin vào năng lực quản lý tài khóa. Thời điểm chính xác chạm trần nợ, gọi là 'X-date', phụ thuộc vào nguồn thu ngân sách, chi tiêu chính phủ và số dư tiền mặt của Bộ Tài chính.

Quốc hội Mỹ buộc phải thông qua luật nâng hoặc tạm hoãn trần nợ trước khi các biện pháp đặc biệt của Bộ Tài chính cạn kiệt hoàn toàn. Hiện tại, mốc X-date cụ thể vẫn chưa được xác định, và vấn đề cốt lõi của cuộc đàm phán sau bầu cử giữa kỳ sẽ là việc cắt giảm chi tiêu và chính sách thuế sẽ được ràng buộc với điều kiện nào.