Hạ viện Mỹ đề xuất luật AI, sắp nghỉ họp trước bầu cử giữa kỳ

Hạ viện Mỹ vừa đưa ra một dự luật buộc các công ty phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) hiệu năng cao phải quản lý an toàn và báo cáo sự cố. Tuy nhiên, do Hạ viện dự kiến nghỉ họp trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, thời gian xem xét và xử lý dự luật này khá hạn chế.

Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cho biết Hạ viện sẽ nghỉ họp từ sau tuần này cho đến khi cuộc bầu cử giữa kỳ kết thúc. Lịch làm việc của Hạ viện cũng chỉ còn rất ít phiên lập pháp chính thức sau kỳ họp tháng 9 và trước thời điểm bầu cử.

Nguyên nhân trực tiếp dẫn tới cuộc thảo luận này là những cảnh báo về an toàn xuất phát từ chính nội bộ ngành AI. Giám đốc điều hành Anthropic, ông Dario Amodei, trong bài viết công khai ngày 12 đã nói rằng “cần làm chậm tốc độ nâng cao năng lực của các mô hình AI”.

Anthropic cho rằng các mô hình AI tiên phong (frontier AI) cần được kiểm chứng an toàn và điều chỉnh tốc độ phát triển. Chính sách mở rộng có trách nhiệm cùng lộ trình an toàn cho AI tiên phong mà công ty công bố có đề cập đến cơ chế bảo mật, căn chỉnh (alignment) và giảm thiểu rủi ro đối với AI hiệu năng cao, nhưng đây vẫn chỉ là biện pháp an toàn tự nguyện của doanh nghiệp, khác với luật liên bang.

OpenAI cũng chính thức xác nhận sẽ hợp tác với Quốc hội. Giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu của OpenAI, ông Chris Lehane, trong bài viết của công ty ngày 9 cho biết sẽ cùng Quốc hội thúc đẩy khung quản lý an toàn AI quốc gia dựa trên “năng lực”.

OpenAI cũng đưa ra nguyên tắc rằng nếu rủi ro an toàn vượt quá mức có thể kiểm soát, công ty có thể trì hoãn hoặc dừng việc phát triển, triển khai sản phẩm. Như vậy, chính sách an toàn tự nguyện của ngành và quá trình lập pháp của Quốc hội đang được bàn thảo song song.

Tại Hạ viện, một dự luật quản lý AI có sự đồng thuận của cả hai đảng đã được trình lên trước đó. Đó là Đạo luật Giám sát Rủi ro AI Tiên phong, Minh bạch Quốc gia, Đánh giá Độc lập và Báo cáo (FRONTIER Act, mã số H.R. 9925), do hạ nghị sĩ Cộng hòa Jay Obernolte và hạ nghị sĩ Dân chủ Lori Trahan đồng đề xuất ngày 23/7.

Dự luật yêu cầu các công ty phát triển AI hiệu năng cao phải cung cấp bảng thông tin mô hình (model card), xây dựng hệ thống quản lý rủi ro, chịu kiểm toán độc lập và báo cáo sự cố. Nội dung chính là công khai thông tin về hiệu năng và rủi ro của mô hình, đồng thời thể chế hóa việc đánh giá độc lập và báo cáo các sự cố nghiêm trọng.

H.R. 9925 đã được chuyển tới Ủy ban Năng lượng và Thương mại cùng Ủy ban Khoa học, Vũ trụ và Công nghệ của Hạ viện để xem xét. Theo hồ sơ dự luật của Văn phòng Xuất bản Chính phủ Mỹ, dự luật được đề xuất ngày 23/7 và được chuyển tới hai ủy ban nói trên để thẩm định.

Việc đề xuất dự luật mới chỉ là bước khởi đầu của quy trình lập pháp, chưa đồng nghĩa với việc quy định AI liên bang đã được xác định. Các bước tiếp theo như thẩm định tại ủy ban, biểu quyết tại phiên họp toàn thể, sự đồng thuận của Thượng viện và chữ ký của Tổng thống vẫn còn ở phía trước.

Tại Thượng viện, lãnh đạo phe đa số Cộng hòa John Thune cùng hai thượng nghị sĩ Amy Klobuchar (Dân chủ) và Ted Cruz (Cộng hòa) được cho là đang phối hợp soạn thảo một dự luật riêng. Tuy nhiên, tính đến ngày 13, việc dự luật này đã chính thức được trình hay chưa vẫn chưa được xác nhận.

Vẫn còn khác biệt quan điểm về tốc độ ban hành quy định. Chủ tịch Hạ viện Johnson cho rằng việc lập pháp gấp gáp có thể làm suy yếu năng lực cạnh tranh AI của Mỹ trước Trung Quốc, nên cần cách tiếp cận thận trọng.

Ngược lại, thượng nghị sĩ Dân chủ Ruben Gallego nói rằng việc chờ rủi ro AI trở thành hiện thực rồi mới ứng phó là chưa đủ, Quốc hội và ngành công nghiệp cần thảo luận ngay lập tức. Cả hai quan điểm đều đồng tình về sự cần thiết phải đảm bảo an toàn AI, nhưng khác nhau ở thứ tự ưu tiên giữa tốc độ lập pháp và năng lực cạnh tranh.

Tổng thống Donald Trump tiếp tục nhấn mạnh lập trường rằng Mỹ phải dẫn trước Trung Quốc trong cuộc đua AI, nhưng cũng không loại trừ việc thảo luận về các cơ chế bảo vệ an toàn. Phương án quản lý mà chính quyền sẽ ủng hộ, cũng như thỏa thuận cuối cùng trong nội bộ Quốc hội, hiện vẫn chưa được xác định.

Hiện tại, thay đổi được xác nhận tại Mỹ chỉ dừng ở yêu cầu về an toàn từ các doanh nghiệp AI và việc Hạ viện đề xuất dự luật. Quy định AI liên bang mới chưa được thông qua, và việc H.R. 9925 có được đưa vào thẩm định tại ủy ban trước cuộc bầu cử giữa kỳ hay không hiện vẫn chưa được xác nhận.