Solana(SOL) rút slot còn 300ms, hiệu ứng thanh khoản trái chiều

Solana(SOL) đã rút ngắn thời gian slot mục tiêu trên mainnet từ 400 mili giây xuống còn 300 mili giây vào ngày 28/8. Độ trễ giữa giá thị trường bên ngoài và giá giao dịch trên chuỗi có thể được thu hẹp, nhưng tác động kinh tế đối với nhà cung cấp thanh khoản, nhà tạo lập thị trường và validator lại không giống nhau.

Thay đổi lần này nằm trong đề xuất SIMD-0525, kế hoạch giảm dần thời gian slot từ 400 mili giây xuống 200 mili giây qua các mốc 350, 300, 250 và 200 mili giây. Solana Foundation cho biết sẽ điều chỉnh đồng thời cấu trúc mạng lưới và gánh nặng của validator theo từng giai đoạn.

Slot là đơn vị thời gian được phân bổ để validator tạo block. Khi slot ngắn lại, khoảng thời gian giá trên các sàn tạo lập thị trường tự động (AMM) bị tụt hậu so với biến động giá thị trường bên ngoài sẽ giảm, qua đó có thể làm giảm cơ hội arbitrage dựa trên giá cũ cũng như khoản lỗ do trễ giá mà nhà cung cấp thanh khoản phải gánh.

Tuy nhiên, hiệu ứng thực tế còn phụ thuộc vào phí giao dịch của AMM và mức độ biến động thị trường. Với các AMM truyền thống có thu phí, nhà arbitrage phải chờ chênh lệch giá đủ lớn mới có lãi, nên chịu ảnh hưởng tương đối mạnh từ việc rút ngắn slot. Ngược lại, nếu phí thấp hoặc giá biến động mạnh, cơ hội arbitrage vẫn có thể xuất hiện trong thời gian ngắn, khiến hiệu quả của việc rút ngắn slot bị hạn chế.

Theo mẫu dữ liệu 5 ngày gần nhất mà Solana Foundation công bố, khoảng 36% lợi nhuận arbitrage nguyên tử (atomic arbitrage) quan sát được đến từ các sàn giao dịch thuần trên chuỗi, trong khi hơn 60% tổng luồng giao dịch được định tuyến qua các AMM độc quyền. Hai con số này lần lượt phản ánh tỷ trọng lợi nhuận và tỷ trọng luồng giao dịch, dựa trên tiêu chí khác nhau nên không thể so sánh trực tiếp.

Các nhà tạo lập thị trường độc quyền có thể hưởng lợi từ việc giá bên ngoài, oracle và báo giá riêng được cập nhật nhanh hơn. Nhưng đây là hiệu ứng khác về bản chất so với việc AMM truyền thống giảm khoản lỗ do trễ giá. Không thể khẳng định việc rút ngắn slot sẽ loại bỏ hoàn toàn arbitrage hay giảm chi phí cho mọi nhà tạo lập thị trường ở cùng một mức độ.

Tác động đến các cuộc tấn công sandwich cũng không đi theo một chiều duy nhất. Khi slot ngắn lại, kẻ tấn công có ít thời gian hơn để xác nhận giao dịch của người dùng và gửi giao dịch cạnh tranh. Nhưng ngược lại, nếu số giao dịch cạnh tranh trước khi khớp lệnh giảm đi, biên độ trượt giá (slippage) mà người dùng cài đặt sẽ còn dư nhiều hơn, tạo cơ hội cho những kẻ tấn công có tốc độ nhanh.

Cơ sở lý thuyết cho vấn đề này đến từ các nghiên cứu về AMM có tính đến phí giao dịch và thời gian tạo block rời rạc. Nghiên cứu đó phân tích rằng tần suất tạo block càng cao thì lợi nhuận của nhà arbitrage và khoản lỗ mà nhà cung cấp thanh khoản phải chịu có thể càng giảm, nhưng trên thực tế thị trường Solana vẫn tồn tại song song các AMM độc quyền và nhiều cấu trúc định tuyến giao dịch khác nhau.

Đối với validator, gánh nặng chi phí trực tiếp hơn. Đề xuất SIMD-0525 đưa ra cơ chế giảm giới hạn khối lượng công việc mỗi slot tương ứng với thời gian slot, nhằm giữ nguyên về cơ bản năng lực xử lý mỗi giây. Nói cách khác, block được tạo thường xuyên hơn nhưng khối lượng công việc trong mỗi block lại nhỏ hơn.

Trong khi đó, các validator vẫn tiếp tục dùng cơ chế bỏ phiếu trên chuỗi (on-chain voting) sẽ phải gửi nhiều giao dịch bỏ phiếu hơn trong cùng một khoảng thời gian. Ở giai đoạn cuối cùng với slot 200 mili giây, tần suất bỏ phiếu trên mỗi đơn vị thời gian có thể tăng gấp khoảng hai lần so với giai đoạn 400 mili giây. Solana Foundation nhận định validator có quy mô càng nhỏ thì khả năng thu hồi chi phí thông qua cơ hội tạo block càng hạn chế, nên gánh nặng chi phí bỏ phiếu tuyệt đối có thể tăng lên.

Vé tham gia dành cho validator (VAT - Validator Admission Ticket) áp dụng cho cấu trúc đồng thuận Alpenglow được thiết kế để giảm dần theo từng giai đoạn. Theo đề xuất, mức này sẽ được điều chỉnh từ 1,6 SOL ở giai đoạn 400 mili giây xuống 1,2 SOL ở giai đoạn 300 mili giây, và 0,8 SOL ở giai đoạn cuối cùng 200 mili giây. Đây là giá trị thiết kế dành cho các validator áp dụng Alpenglow, không có nghĩa là đã được áp dụng đồng nhất cho toàn bộ validator hiện nay.

Thay đổi lần này là bước điều chỉnh tiếp theo sau đợt nâng cấp theo giai đoạn trước đó đã giảm thời gian slot mainnet xuống còn 350 mili giây. Ở thời điểm đó, việc rút ngắn thời gian slot cũng được cho là có thể giảm độ trễ xác nhận giao dịch, nhưng không đồng nghĩa với việc tổng thông lượng của toàn mạng lưới sẽ tự động tăng lên.

Phản ứng của thị trường cũng trái chiều. Một số ý kiến kỳ vọng slot ngắn hơn sẽ giúp giá cập nhật nhanh hơn và tốc độ khớp lệnh nhanh hơn, trong khi một số ý kiến khác lo ngại độ trễ RPC và tình trạng giao dịch thất bại có thể tích tụ nhiều hơn. Các phản ứng công khai trên mạng xã hội khó xác định được quy mô tổng thể và tính đại diện do giới hạn trong việc thu thập dữ liệu, đồng thời cũng khó có thể xem ý kiến cộng đồng là đánh giá chung của toàn thị trường.

Lịch trình Agave v4.3 do Anza công bố cho thấy khuyến nghị nâng cấp 25% cổ phần stake vào ngày 14/9, khuyến nghị triển khai rộng rãi vào ngày 21/9, và mục tiêu khôi phục kích hoạt các tính năng mainnet vào ngày 28/9. Tất cả các mốc thời gian đều được quy định là lịch trình tạm thời, thời điểm áp dụng thực tế có thể thay đổi tùy theo tiến độ tiếp theo.

Xét cho cùng, trọng tâm của việc rút ngắn slot lần này không phải là đơn giản tăng gấp đôi thông lượng. Solana Foundation đưa ra hướng đi là tạo ra các block nhỏ hơn với chu kỳ ngắn hơn, thay vì mở rộng trực tiếp không gian block tổng thể, còn chi phí và hiệu quả thực tế đối với từng nhà cung cấp thanh khoản, nhà tạo lập thị trường và validator sẽ được xác nhận qua các số liệu đo lường thực tế trong thời gian tới.