Thượng viện Mỹ thông qua 86-11, Hạ viện chạy đua thời gian với luật trừng phạt Nga

Thời gian để Hạ viện Mỹ xử lý dự luật trừng phạt Nga vừa được Thượng viện thông qua đang bị thu hẹp, khiến Ukraine tăng cường gây sức ép lên Quốc hội Mỹ. Thượng viện đã bỏ phiếu thông qua dự luật H.R. 5334 với tỷ lệ 86-11 vào ngày 7 tháng 8, bao gồm các điều khoản trừng phạt Nga và liên quan đến Iran, nhưng lịch trình bỏ phiếu tại Hạ viện vẫn chưa được ấn định.

Theo hồ sơ chính thức của Thượng viện Mỹ, H.R. 5334 được xử lý dưới hình thức dự luật sửa đổi. Dự luật bao gồm các công cụ thuế quan và trừng phạt nhắm vào những quốc gia tiếp tục mua dầu thô và khí đốt tự nhiên của Nga, cũng như các hành vi tiếp tay né tránh trừng phạt, đồng thời cũng có các điều khoản trừng phạt liên quan đến Iran.

Dự luật này dù đã qua ải Thượng viện nhưng vẫn còn phải qua Hạ viện, nên chưa lập tức có hiệu lực trừng phạt. Hạ viện phải thông qua với nội dung y hệt thì mới chuyển sang bước ký ban hành của tổng thống; nếu Hạ viện sửa đổi, hai viện sẽ phải trải qua thêm quy trình điều phối lại.

Cố vấn chính sách trừng phạt của Văn phòng Tổng thống Ukraine, ông Vladyslav Vlasiuk, đã gặp khoảng 20 lần với các nghị sĩ và trợ lý Quốc hội tại Washington để thúc đẩy dự luật được xử lý. Đài Châu Âu Tự do/Đài Tự do (RFE/RL) đưa tin ông Vlasiuk cũng đề cập rằng khả năng Hạ viện xử lý nhanh thông qua thủ tục “đình chỉ quy định” (suspension of the rules) là một kịch bản thực tế.

Tại buổi họp báo ở Đại sứ quán Ukraine ở Washington, ông Vlasiuk nói: “Mọi người đều đồng ý rằng cần phải tăng sức ép lên Nga.” Ông cũng cho biết thêm: “Tôi thực sự nghĩ rằng khả năng dự luật này được đưa ra biểu quyết toàn thể là rất cao.” Phía Ukraine đang dùng kết quả bỏ phiếu tại Thượng viện làm căn cứ để gây sức ép lên Hạ viện.

Lịch trình của Hạ viện là biến số lớn nhất. Hạ viện đã bước vào kỳ nghỉ làm việc tại khu vực bầu cử từ ngày 3 đến 13 tháng 9, và bản thân kỳ họp tháng 9 cũng không dài. Theo thông báo của Văn phòng Thư ký Hạ viện, Hạ viện sẽ tạm nghỉ vào ngày 4 tháng 9 và phiên họp tiếp theo dự kiến vào lúc 14h ngày 8 tháng 9.

Việc lịch trình chính thức chỉ còn ít ngày họp vào đầu tháng 9 cũng là một áp lực. RFE/RL đưa tin rằng lãnh đạo đảng Cộng hòa đã hủy hai tuần họp cuối cùng trước bầu cử, khiến Hạ viện dự kiến sẽ rời Washington chậm nhất vào ngày 17 tháng 9. Điều đó đồng nghĩa thời gian có thể đưa dự luật ra biểu quyết càng bị thu hẹp.

Về mặt thủ tục, “đình chỉ quy định” là cách Hạ viện dùng để xử lý nhanh các dự luật được dự đoán nhận được sự ủng hộ rộng rãi. Cách làm này giúp giảm bớt tranh luận và khả năng sửa đổi, nhưng đổi lại ngưỡng thông qua cũng cao hơn, đòi hỏi phán đoán của lãnh đạo đảng phải khớp với mức độ đồng thuận thực tế của cả hai đảng.

Điểm gây tranh cãi không chỉ nằm ở mức độ trừng phạt mà còn ở việc phân bổ quyền hạn. Nghị sĩ Gregory W. Meeks, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ tại Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ, tuyên bố vào ngày 2 tháng 9 rằng “trừng phạt Nga phải là nghĩa vụ, chứ không phải một lựa chọn”. Ông chỉ trích dự luật phiên bản Thượng viện trên thực tế trao cho Tổng thống Trump quyền áp thuế gần như không giới hạn cùng quyền tự quyết miễn trừ trừng phạt trên diện rộng.

Lãnh đạo đảng Dân chủ cũng cho rằng Nhà Trắng không cần chờ quyền hạn mới mà vẫn có thể nối lại trừng phạt Nga bằng quyền hạn hiện có. Lập luận phản đối tập trung không phải vào việc mở rộng trừng phạt, mà vào việc trao cho tổng thống bao nhiêu quyền tự quyết.

Ngược lại, các nghị sĩ lưỡng đảng tại Hạ viện lại đặt ưu tiên vào việc cắt nguồn tài chính chiến tranh của Nga. Nghị sĩ Cộng hòa Michael McCaul và nghị sĩ Dân chủ Steny Hoyer đã đệ trình dự luật tương ứng tại Hạ viện vào ngày 10 tháng 8. Văn phòng ông McCaul cho biết dự luật này nhắm vào những bên mua dầu khí lớn của Nga, đồng thời gia hạn các biện pháp trừng phạt nhằm hạn chế nguồn tài chính cho lĩnh vực năng lượng và vũ khí của Iran.

Tổ chức chính sách gốc Ukraine Razom We Stand hoan nghênh việc dự luật được Thượng viện thông qua, nhưng cũng cảnh báo rằng quyền miễn trừ của tổng thống có thể làm suy yếu việc thực thi dự luật. Tổ chức này cho rằng dù dự luật được ký ban hành, nếu phạm vi ngoại lệ về đối tượng và cách thức thực thi trừng phạt được mở rộng thì hiệu quả thực tế có thể giảm đi.

Về bản chất, đây là vấn đề ngoại giao và thương mại nhằm gây sức ép lên các nước nhập khẩu năng lượng từ Nga. Công cụ thuế quan nhắm vào các nước mua năng lượng Nga có thể được hiểu là biện pháp gián tiếp gây sức ép lên các nước mua lớn như Trung Quốc, Ấn Độ, nhưng phạm vi thực thi cụ thể sẽ phụ thuộc vào nội dung cuối cùng và các điều khoản miễn trừ.

Dự luật này không liên quan trực tiếp đến việc quản lý tài sản số. Theo nội dung công khai của dự luật và các tuyên bố liên quan, không có điều khoản nào được xác nhận là nhắm trực tiếp vào Bitcoin (BTC), Ethereum (ETH) hay các sàn giao dịch. Khác với trường hợp lệnh trừng phạt Nga của Liên minh châu Âu được mở rộng sang kênh tài sản số, trọng tâm của cuộc thảo luận tại Hạ viện Mỹ lần này vẫn là các nước nhập khẩu năng lượng Nga và quyền trừng phạt của tổng thống.

Hạ viện dự kiến sẽ họp lại vào lúc 14h ngày 8 tháng 9. Việc dự luật có được đưa ra biểu quyết toàn thể hay không, và nếu được đưa ra thì có được thông qua với nội dung giống hệt phiên bản Thượng viện hay không, đến nay vẫn chưa được xác định.