52% sản lượng Tesla đến từ Thượng Hải, tin đồn sáp nhập SpaceX thêm biến số

Khả năng sáp nhập giữa Tesla(TSLA) và SpaceX một lần nữa được nhắc tới, và mạng lưới sản xuất của Tesla tại Trung Quốc trở thành tâm điểm tranh luận. Giới phân tích cho rằng hợp đồng an ninh quốc gia Mỹ mà SpaceX đang nắm giữ có thể xung đột với sự phụ thuộc của Tesla vào chuỗi sản xuất Thượng Hải nếu hai công ty được đặt chung dưới một cấu trúc sở hữu.

Tờ South China Morning Post (SCMP) của Hồng Kông đưa tin ngày 4 (giờ địa phương) rằng SpaceX là nhà thầu vũ trụ - quốc phòng có quan hệ mật thiết với Bộ Quốc phòng Mỹ, trong khi Tesla lại phụ thuộc nặng vào Gigafactory Thượng Hải cùng chuỗi cung ứng nội địa Trung Quốc. Theo SCMP, việc gộp hai công ty vào một mái nhà chung có thể trở thành vấn đề nhạy cảm với cả Washington lẫn Bắc Kinh.

Tin đồn sáp nhập xuất phát từ nhận định rằng phạm vi hợp tác kinh doanh giữa hai công ty đang mở rộng. Seth Goldstein, nhà phân tích cấp cao tại Morningstar, cho rằng xu hướng Tesla và SpaceX trở thành nhà cung cấp lẫn nhau đang ngày càng rõ. Theo ông, Tesla có thể cung cấp △tấm pin mặt trời △pin △vật liệu vỏ ngoài cho tàu Starship, còn SpaceX có thể mang △Starlink △mô hình AI Grok lên xe Tesla và robot Optimus.

Vấn đề nằm ở mạng lưới sản xuất của Tesla tại Trung Quốc. Gigafactory Lingang tại Thượng Hải chiếm tới 52% tổng lượng xe điện Tesla giao trên toàn cầu trong năm 2025. Chính quyền thành phố Thượng Hải cũng xác nhận nhà máy này giao 851.000 xe trong năm 2025, tương đương 52% lượng giao xe toàn cầu của Tesla.

Đây là cứ điểm xuất khẩu chủ lực, đưa xe Tesla tới thị trường châu Á - Thái Bình Dương và châu Âu. Nói cách khác, tỷ trọng sản xuất tại Trung Quốc không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn gắn chặt với toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu của Tesla.

Vai trò xuất khẩu của nhà máy Thượng Hải tiếp tục trong năm nay. Theo dữ liệu chính quyền Thượng Hải công bố ngày 6 tháng 8, nhà máy này sản xuất khoảng 468.000 xe trong nửa đầu năm 2026, chiếm hơn 54% tổng sản lượng toàn cầu của Tesla. SCMP cũng đưa tin tính đến tháng 7 năm nay, hơn một nửa số xe xuất xưởng từ nhà máy này được xuất khẩu ra nước ngoài.

Theo thống kê của CnEVPost dựa trên dữ liệu Hiệp hội xe du lịch Trung Quốc (CPCA), doanh số bán sỉ của nhà máy Thượng Hải trong tháng 7 đạt 93.579 xe, trong đó 66.330 xe được xuất khẩu — mức cao nhất theo tháng từ trước đến nay.

Mạng lưới sản xuất Thượng Hải cũng gắn bó chặt chẽ với Trung Quốc ở khâu linh kiện. Tesla thu mua hơn 95% linh kiện cho nhà máy Thượng Hải ngay tại địa phương, với hơn 400 nhà cung cấp Trung Quốc tham gia. Trong số này, hơn 60 công ty đã lọt vào chuỗi cung ứng toàn cầu của Tesla.

Marina Yue Zhang, phó giáo sư tại Viện Quan hệ Australia - Trung Quốc thuộc Đại học Công nghệ Sydney (UTS), nhận định Thượng Hải không đơn thuần là cứ điểm lắp ráp chi phí thấp mà là nơi tập trung chuỗi cung ứng pin, linh kiện điện tử, động cơ và tự động hóa. Theo bà, nếu tách mảng kinh doanh Trung Quốc ra riêng, sản lượng, cơ cấu chi phí và cả hệ thống tích lũy kinh nghiệm sản xuất của Tesla có thể bị xáo trộn.

Mảng an ninh quốc gia của SpaceX lại làm tăng thêm gánh nặng cho kịch bản sáp nhập. SCMP đưa tin SpaceX đã ký hợp đồng trị giá 4,16 tỷ USD với Lực lượng Không gian Mỹ hồi tháng 5 để xây dựng vệ tinh theo dõi tên lửa trên không, cùng hợp đồng trị giá 2,29 tỷ USD để xây dựng mạng lưới vệ tinh liên lạc.

Mạng dữ liệu vũ trụ và vệ tinh theo dõi mối đe dọa thường thuộc nhóm bị thẩm định an ninh khắt khe hơn so với các mảng viễn thông hay sản xuất dân dụng thông thường. Nếu một hãng sản xuất ô tô phụ thuộc lớn vào mạng lưới sản xuất Trung Quốc nằm chung tập đoàn với các hợp đồng như vậy, việc tiếp cận chuỗi cung ứng, chuyển giao công nghệ và quản lý dữ liệu đều có thể trở thành chủ đề bị cơ quan quản lý xem xét.

Elon Musk, CEO của cả Tesla và SpaceX, đã phủ nhận tin đồn tách mảng kinh doanh Trung Quốc. Trên mạng xã hội X, Musk gọi thông tin rằng lãnh đạo Tesla được chỉ đạo chuẩn bị tách mảng Trung Quốc trước khi sáp nhập với SpaceX là “tin giả”. Musk khẳng định cuộc thảo luận như vậy chưa từng diễn ra.

Trước đó, TokenPost từng đưa tin Musk phủ nhận tin đồn xem xét tách hoặc bán mảng kinh doanh Trung Quốc của Tesla. Sau đó, cũng xuất hiện thông tin cho rằng điều kiện thành tích trong gói đãi ngộ của Musk có thể gắn với cả kết quả kinh doanh của Tesla lẫn khả năng hợp nhất doanh nghiệp với SpaceX.

Câu chuyện lần này cho thấy điều đáng chú ý không nằm ở việc sáp nhập có thành hay không, mà ở chỗ việc kết hợp kinh doanh giữa hai công ty đang đồng thời chạm tới hợp đồng an ninh Mỹ, mạng lưới sản xuất Trung Quốc và chuỗi cung ứng robot - AI. Mạng lưới sản xuất Thượng Hải của Tesla vẫn là trụ cột nâng đỡ đồng thời sản lượng xe điện, xuất khẩu và nguồn cung linh kiện.