BIS thử nghiệm dùng XRP Ledger để xác thực dữ liệu thống kê chính thức

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) vừa công bố kết quả một dự án thử nghiệm dùng XRP Ledger (XRPL) để xác minh nguồn gốc và tính toàn vẹn của các tập tin thống kê chính thức. Cách làm không đưa số liệu thống kê gốc lên blockchain, mà chỉ ghi lại giá trị băm (hash) của tập tin trên sổ cái để đối chiếu khi cần kiểm tra.

Trong tài liệu nghiên cứu số 1374 mang tên "Verifiable official statistics: a blockchain-based approach" công bố ngày 2, BIS giới thiệu cấu trúc kết nối các tập tin thống kê chính thức định dạng SDMX với một blockchain công khai. Tài liệu mô tả quy trình tạo dấu vân tay mật mã học cho từng bộ dữ liệu và từng chuỗi thời gian riêng lẻ, sau đó đối chiếu với một giá trị tổng hợp duy nhất được ghi trên XRP Ledger.

SDMX là chuẩn được các tổ chức quốc tế và cơ quan thống kê dùng để trao đổi số liệu và siêu dữ liệu. Điểm xuất phát của thử nghiệm là thực tế người dùng khó tự kiểm chứng độc lập xem tập tin mình tải về có giống bản gốc do cơ quan phát hành hay không, và liệu nó có bị thay đổi khi đi qua các nền tảng trung gian hay hệ thống tự động hay không.

Cách triển khai không lưu trực tiếp số liệu thống kê lên sổ cái công khai. BIS tạo giá trị băm SHA3-512 từ bộ dữ liệu, khi cần thì gộp các giá trị băm theo từng chuỗi thời gian bằng cây Merkle, rồi chỉ ghi giá trị tổng hợp vào một giao dịch trên mạng thử nghiệm XRPL DevNet.

Quy trình xác minh kết hợp giữa việc kiểm tra tập tin và tra cứu sổ cái. Người nhận chỉ cần dùng thông tin xác thực đính kèm trong tập tin cùng một lần tra cứu trên XRP Ledger là có thể xác nhận đơn vị phát hành và tính toàn vẹn của dữ liệu.

Trang giới thiệu dự án của BIS mô tả nền tảng này như một lớp tin cậy mật mã học được gắn thêm vào quy trình phân phối SDMX hiện có. Tập tin công khai được viết lại thành một tập tin khép kín, chứa gốc neo (anchor root), các lá Merkle đã sắp xếp và chứng chỉ xác thực theo chuẩn W3C Verifiable Credentials được ký bằng khóa của đơn vị phát hành.

Mục tiêu của cấu trúc này là cho phép xác minh mà không cần truy cập lại hệ thống backend của đơn vị phát hành. Do số liệu thống kê chính thức thường được phân phối lại qua nhiều cổng thông tin và hệ thống tự động, nhóm nghiên cứu cho rằng cần có một kênh riêng để kiểm tra tính nguyên bản và phát hiện thay đổi của tập tin.

Theo tài liệu, trong điều kiện thử nghiệm có kiểm soát, quá trình phát hành mất khoảng 3-5 giây và xác minh mất khoảng 1-2 giây. Tuy nhiên đây là số liệu đo trong môi trường nguyên mẫu, chưa phải môi trường vận hành thương mại.

BIS cũng nhấn mạnh dự án này không đồng nghĩa với việc tổ chức chính thức áp dụng công nghệ. Tài liệu nêu rõ quan điểm trong bài viết không nhất thiết phản ánh lập trường chính thức của BIS hay các ngân hàng trung ương thành viên.

Thử nghiệm cũng không có nghĩa là Ripple (XRP) được chấp nhận cho mục đích thanh toán. Nội dung tài liệu và trang dự án chỉ đề cập đến việc dùng XRP Ledger như một sổ cái công khai để xác thực dữ liệu, chứ không liên quan đến thanh toán bằng token XRP hay cung cấp thanh khoản.

Việc sử dụng mạng thử nghiệm XRPL DevNet thay vì mạng chính (mainnet) cũng là điểm cần phân biệt với việc vận hành thực tế hay ứng dụng thương mại tại các ngân hàng trung ương. DevNet là môi trường dành cho thử nghiệm và kiểm chứng, không đồng nghĩa với việc mạng chính được áp dụng hay có nhu cầu giao dịch thực sự.

Về mặt kỹ thuật, sổ cái công khai đóng vai trò như một cuốn sổ ghi lại để xác minh sau này "ai đã phát hành tập tin nào và vào lúc nào". Số liệu thống kê thực tế không được lưu trên chuỗi, chỉ có giá trị băm nhận diện tập tin và chứng chỉ xác thực được ghi lại.

Điểm đáng chú ý đối với độc giả là sự giao thoa giữa số liệu thống kê của các tổ chức và công nghệ blockchain. Trước đó, BIS từng đưa ra các tiêu chuẩn chung cho thống kê tiền tệ và tài chính dài hạn, và lần này tổ chức thử nghiệm thêm phương thức kiểm tra tính toàn vẹn trong quá trình phân phối số liệu thống kê.

Xu hướng này cho thấy các cuộc thảo luận về blockchain trong giới ngân hàng trung ương đang mở rộng ra ngoài phạm vi thanh toán và token hóa tài sản, chạm tới vấn đề độ tin cậy của dữ liệu. TokenPost từng đưa tin BIS đã đưa sự mở rộng của stablecoin vào chương trình rà soát trung hạn liên quan chính sách tiền tệ và ổn định tài chính của các ngân hàng trung ương.

Tuy nhiên phạm vi diễn giải cần được giới hạn rõ ràng. Kết quả này chỉ cho thấy XRP Ledger được dùng trong một thử nghiệm xác minh số liệu thống kê chính thức, chứ chưa chứng minh nhu cầu với Ripple (XRP) tăng lên, chưa có ngân hàng trung ương nào chính thức áp dụng, và cũng chưa làm thay đổi chuẩn phân phối thống kê. BIS cũng chưa đưa ra bất kỳ lộ trình nào để chuyển sang vận hành thực tế.