Mỹ nói 17 triệu thùng dầu qua Hormuz, dữ liệu theo dõi chỉ 4,63 triệu

Cuộc tranh cãi về dòng chảy dầu thô qua eo biển Hormuz đang nóng lên với khoảng cách lớn giữa hai con số: 17 triệu thùng và 4,63 triệu thùng. Chính phủ Mỹ khẳng định lượng dầu thô Trung Đông đi qua eo biển Hormuz cùng các tuyến đường vòng đã vượt mức trước chiến tranh, trong khi dữ liệu theo dõi hàng hải của các công ty tư nhân lại cho thấy dòng chảy này vẫn chưa trở lại bình thường.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ “lưu lượng” được tính theo tiêu chí nào. Nếu chỉ tính riêng dầu thô, hay cộng thêm cả sản phẩm dầu và các tuyến đường ống vòng, thì kết luận so với mức trước chiến tranh sẽ hoàn toàn khác nhau.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói trong cuộc phỏng vấn với CNBC ngày 31 tháng 8 rằng “chỉ riêng thứ Hai đã có hơn 17 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz”. Ông cho biết nếu cộng thêm lượng xuất khẩu vòng qua Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), tổng lượng dầu rời khỏi Trung Đông còn lớn hơn cả trước chiến tranh.

Samir Madani, đồng sáng lập công ty theo dõi tàu chở dầu TankerTrackers, nói với Fortune ngày 31 tháng 8 rằng ông ước tính lượng dầu rời khỏi biển Ả Rập, tính cả Hormuz lẫn tuyến vòng qua UAE, ở mức 9,14 triệu thùng. Ông cũng đưa ra mức trung bình 7 ngày theo cùng tiêu chí là 8,27 triệu thùng và trung bình 28 ngày là 6,85 triệu thùng.

Ước tính của Madani sau đó nhanh chóng giảm xuống. Ông hạ lượng dầu xuất đi ngày 1 tháng 9 xuống còn 6,81 triệu thùng, rồi tiếp tục hạ xuống 4,63 triệu thùng vào ngày 2 tháng 9. Theo ông, dòng chảy gần đây đúng là cao hơn mức trung bình 28 ngày, nhưng vẫn chưa đạt mức trước chiến tranh.

Đằng sau sự biến động theo từng ngày của các con số là giới hạn vốn có của công nghệ theo dõi hàng hải. Khi việc chuyển tải giữa tàu, tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) và hoạt động “vận chuyển ngầm” (dark shipping) xảy ra cùng lúc, số thùng dầu và số tàu ghi nhận trong một ngày cụ thể có thể chênh lệch đáng kể.

Kpler, trong phân tích công bố ngày 19 tháng 8, cho biết khoảng 374 triệu thùng dầu thô đã rời khỏi vùng Vịnh trong 60 ngày. Tuy nhiên công ty này giải thích thêm rằng dòng chảy dầu trong cùng giai đoạn chỉ bằng khoảng 40% mức trung bình qua Hormuz năm 2025, vốn vào khoảng 15 triệu thùng mỗi ngày.

Kpler đánh giá trong tài liệu này rằng “eo biển vẫn chưa mở hoàn toàn”. Trong khi chính phủ Mỹ nói về sự ổn định, các công ty dữ liệu tư nhân lại cho rằng dòng chảy hàng hải thực tế và xu hướng trung bình ngày vẫn thấp hơn mức trước chiến tranh.

Nhà Trắng đưa ra cách giải thích khác. Trong tuyên bố ngày 28 tháng 8, Nhà Trắng cho biết khoảng 1.500 tàu thương mại đã vận chuyển 750 triệu thùng dầu thô dưới sự bảo vệ của Mỹ, và xuất khẩu dầu thô từ vùng Vịnh đã phục hồi về mức bằng 2/3 so với trước chiến dịch.

Số liệu của chính quyền Mỹ được cho là gộp chung cả lượng qua chính eo biển Hormuz lẫn đường ống vòng và dòng chảy sản phẩm dầu để làm căn cứ cho việc dòng chảy đã ổn định. Trước chiến tranh, thông thường khoảng 15 triệu thùng dầu thô đi qua Hormuz mỗi ngày, còn nếu tính cả sản phẩm dầu thì con số này lên tới khoảng 20 triệu thùng — điều này càng khiến tiêu chí so sánh trở nên phức tạp.

Reuters đưa tin ngày 1 tháng 9 rằng dầu thô Iran đã khoảng 7 tuần không thể xuất sang Trung Quốc qua Hormuz với quy mô đáng kể. Lượng dầu thô và condensate mà Iran xếp hàng trong tháng 8 chỉ ở mức 220.000-255.000 thùng/ngày, giảm mạnh so với khoảng 740.000 thùng trong tháng 7 và khoảng 2 triệu thùng trong tháng 3.

Điều này cho thấy việc chặn xuất khẩu của Iran vẫn đang tiếp diễn, nhưng không đồng nghĩa với việc toàn bộ dòng chảy dầu thô Trung Đông đã trở lại mức trước chiến tranh. Nếu không tách bạch lượng dầu của Iran, tổng lượng dầu thô toàn vùng Vịnh, sản phẩm dầu và các tuyến đường vòng, thì nhiều mệnh đề khác nhau sẽ bị trộn lẫn trong cùng một con số.

Với độc giả, cuộc tranh cãi này liên quan trực tiếp đến giá năng lượng và lộ trình lạm phát. Nếu hoạt động vận tải hàng hải ở Trung Đông tiếp tục bất ổn, áp lực có thể lan sang cả giá dầu thô lẫn giá các sản phẩm lọc dầu.

AP đưa tin ngày 2 tháng 9 rằng giá dầu Brent tăng 1%, đóng cửa ở mức 95,63 USD một thùng. Nhiều ý kiến cho rằng căng thẳng Trung Đông đang khuấy động tâm lý lo ngại về giá dầu toàn cầu và lạm phát.

Trong một phân tích riêng công bố ngày 20 tháng 8, Kpler cho biết công suất lọc dầu ở Trung Đông đã giảm từ mức 9,9 triệu thùng/ngày trước chiến tranh xuống còn khoảng 7,3 triệu thùng/ngày. Cũng trong tài liệu này, Kpler nhận định khả năng phục hồi có thể diễn ra dần từ quý 4 năm 2026, nhưng công suất xử lý khó quay về mức trước chiến tranh trước quý 2 năm 2027.

Suy cho cùng, trọng tâm của cuộc tranh cãi này không phải là “Hormuz đã mở cửa hay chưa”, mà là “tính theo tiêu chí nào thì được gọi là đã mở”. Số liệu của chính quyền Mỹ gộp chung cả dầu thô lẫn sản phẩm dầu, cả eo biển lẫn tuyến đường vòng. Số liệu của các công ty theo dõi tư nhân lại dựa trên dòng chảy hàng hải thực tế và xu hướng trung bình ngày. Khi hai tiêu chí này bị trộn lẫn, con số 17 triệu thùng và con số 4,63 triệu thùng sẽ va chạm nhau ngay trong cùng một bài báo.