Bán tới 25 triệu USD cổ phần Perplexity, quan chức AI Bộ Quốc phòng Mỹ gây tranh cãi

Emil Michael, Thứ trưởng phụ trách Nghiên cứu và Kỹ thuật kiêm Giám đốc Công nghệ (CTO) của Bộ Quốc phòng Mỹ, đã bán ra cổ phần tại công ty tìm kiếm AI Perplexity với giá trị 5-25 triệu USD vào tháng 6/2026.

Tờ Guardian cho biết đã kiểm tra bản công khai tài sản liên bang mới nhất của Michael và loan tin này. Hệ thống công khai tài sản liên bang Mỹ không nêu số tiền cụ thể mà chỉ thể hiện tài sản và quy mô giao dịch theo từng khoảng giá trị.

Hồ sơ công khai không cho biết giá bán thực tế, lợi nhuận ròng, hay số cổ phần bán ra đã hoàn tất thời gian khóa (vesting) hay chưa. Vụ việc vượt ra khỏi phạm vi một giao dịch cổ phần tư nhân thông thường và trở thành tranh cãi về đạo đức công vụ, bởi công việc của Michael và các hợp đồng của Perplexity với chính phủ đang song hành với nhau.

Michael là người phụ trách toàn bộ mảng nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm nguyên mẫu tại Bộ Quốc phòng Mỹ. Hồ sơ chính thức của Bộ Quốc phòng Mỹ mô tả ông cung cấp định hướng chiến lược và giám sát cho các tổ chức nghiên cứu - phát triển, bao gồm Cơ quan Chỉ đạo Các Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến (DARPA) và Cơ quan Phòng thủ Tên lửa (MDA).

Hồ sơ do ProPublica công bố cũng ghi rõ các khoản nắm giữ liên quan đến Perplexity của Michael, gồm cổ phiếu phổ thông đã vesting trị giá 1-5 triệu USD, cổ phiếu phổ thông chưa vesting trị giá 1-5 triệu USD, và khoản vay cá nhân từ Perplexity trị giá 251.000-500.000 USD.

Lãi suất của khoản vay này là 4,57%. Hồ sơ cũng nêu Michael từng tham gia hội đồng cố vấn của Perplexity và được cấp 30.000 quyền chọn mua cổ phiếu (stock option), trong đó một phần được thực hiện bằng tiền mặt, phần còn lại bằng khoản vay từ chính công ty.

Số cổ phiếu này có lịch trình vesting từ tháng 3/2024 đến tháng 8/2026. Michael cho biết đã rời hội đồng cố vấn của Perplexity khi vào làm việc cho chính phủ liên bang.

Perplexity là công ty tìm kiếm AI chưa niêm yết. Cơ quan Quản lý Dịch vụ Tổng hợp Mỹ (GSA) công bố hợp đồng trực tiếp với Perplexity dành cho các cơ quan liên bang vào tháng 11/2025, cho phép mỗi cơ quan sử dụng dịch vụ “Enterprise Pro for Government” với giá 0,25 USD trong 18 tháng.

Cổ phần thưởng tại các công ty AI chưa niêm yết khó có thể định giá ngay theo giá thị trường công khai. Tuy nhiên, trong bối cảnh chính phủ đẩy mạnh mua sắm công nghệ AI, việc quan chức cấp cao nắm giữ cổ phần và từng có hoạt động cố vấn tại công ty liên quan dễ dẫn tới tranh cãi về xung đột lợi ích.

Năng lực công nghệ của Perplexity cũng được chú ý, tách biệt với tranh cãi về hợp đồng chính phủ. TokenPost từng đưa tin API tìm kiếm của Perplexity đạt 80 điểm và đứng đầu chỉ số API tìm kiếm của Artificial Analysis.

Đây không phải lần đầu Michael bán cổ phần tại một công ty công nghệ. Guardian cho biết ông đã bán cổ phần tại xAI trị giá 5-25 triệu USD vào ngày 9/1/2026, thu về khoản lợi nhuận lên tới 24 triệu USD.

Guardian cũng đưa tin Michael thu về mức lợi nhuận tối thiểu 473% từ việc bán cổ phần tại công ty chưa niêm yết Brex vào tháng 4/2026. Ba thương vụ tại Perplexity, xAI và Brex cho thấy lịch sử đầu tư vào các công ty công nghệ của Michael đang bị soi xét song song với quá trình ông thực thi công vụ.

Phản ứng trong ngành khá trái chiều. Richard Painter, cựu luật sư đạo đức của Nhà Trắng, nhận định “ông ấy lẽ ra phải bán hết cổ phần công ty trước khi bắt đầu công việc này”, cho thấy quan điểm cho rằng việc xử lý xung đột lợi ích cần hoàn tất trước khi nhậm chức.

Người phát ngôn Lầu Năm Góc phản bác, khẳng định Michael và các quan chức khác của Bộ Quốc phòng “tuân thủ đầy đủ luật và quy định về đạo đức công vụ”. Trong khi phía chỉ trích đặt vấn đề về mức độ xử lý lợi ích trước khi nhậm chức, Lầu Năm Góc lấy việc tuân thủ quy định hiện hành làm lý lẽ bảo vệ.

Các cuộc thảo luận về gọi vốn cho Perplexity vẫn đang tiếp diễn. Reuters đưa tin NVIDIA (NVDA) đang bàn về phương án đầu tư vào Perplexity, và vòng gọi vốn này có thể định giá công ty ở mức hơn 30 tỷ USD.

Perplexity và NVIDIA chưa đưa ra bình luận về thông tin trên. TokenPost trước đó cũng đã đưa thông tin NVIDIA(NVDA) đang đàm phán đầu tư vào Perplexity.

Do đây là giao dịch cổ phần của một công ty chưa niêm yết, thương vụ này không trực tiếp tác động đến giá trên thị trường công khai. Điểm đáng chú ý được xác nhận là trách nhiệm của Michael trong chính sách và công nghệ AI tại Bộ Quốc phòng, lịch sử đầu tư vào các công ty AI trước đây, và hợp đồng của Perplexity với chính phủ liên bang đang diễn ra cùng thời điểm.