Chi tiêu AI dự báo đạt 2.527 tỷ USD năm 2026, quyền quyết định vẫn mù mờ

Chi tiêu AI toàn cầu được dự báo tăng lên 2.527,845 tỷ USD trong năm 2026, nhưng ngay trong nội bộ doanh nghiệp, nhận thức về việc ai là người chịu trách nhiệm cho các quyết định AI lại đang rất khác nhau. Vấn đề lớn hơn việc có triển khai AI hay không chính là ai nắm quyền phê duyệt, ai chịu trách nhiệm về hiệu quả và ai quản lý rủi ro.

Theo Fortune đưa tin ngày 20 (giờ địa phương), dựa trên khảo sát thông tin thị trường quý II năm 2026 của Pearl Meyer, chỉ 34% lãnh đạo cấp C (C-suite) cho biết luôn rõ ràng về việc giám đốc hay bộ phận nào đưa ra quyết định AI. Cùng câu hỏi này, tỷ lệ trả lời "rõ ràng" ở nhóm thành viên hội đồng quản trị là 53%, còn ở nhóm quản lý và chuyên viên dưới cấp C là 57%.

Khảo sát được thực hiện từ tháng 5 đến tháng 6 năm 2026 với 116 người tham gia, gồm thành viên hội đồng quản trị, giám đốc điều hành (CEO), lãnh đạo cấp C và quản lý cấp dưới. Điểm đáng chú ý là mức độ tin tưởng của chính những người phải thực thi quyết định - lãnh đạo cấp C - lại thấp hơn cả hội đồng quản trị lẫn đội ngũ thực thi.

Gartner, trong báo cáo công bố ngày 15 tháng 1, dự báo chi tiêu AI toàn cầu năm 2026 sẽ đạt 2.527,845 tỷ USD, tăng 44% so với năm trước. Dự báo cho năm 2027 là 3.336,69 tỷ USD.

Con số này chưa phải là khoản đã chi thực tế, mà là tổng dự báo cho dịch vụ AI, phần mềm, mô hình, dữ liệu và hạ tầng. Nói cách khác, tranh cãi về cơ cấu trách nhiệm đang nóng lên ngay cả trước khi chi tiêu AI của doanh nghiệp được phản ánh đầy đủ vào báo cáo tài chính và kế hoạch đầu tư.

Phần lớn khoản chi tập trung vào hạ tầng. Gartner cho biết chi tiêu cho hạ tầng AI sẽ tăng lên 1.366,36 tỷ USD trong năm 2026, cộng thêm 400,1 tỷ USD từ các công ty công nghệ đầu tư xây dựng nền tảng AI.

Chi tiêu hạ tầng AI gắn liền với trung tâm dữ liệu, chất bán dẫn, điện năng và hệ thống làm mát. TokenPost từng đưa tin về tranh cãi xoay quanh hạ tầng AI và trục trặc trong đầu tư trung tâm dữ liệu, vốn cũng xuất phát từ cùng dòng vốn đầu tư này.

Vấn đề không nằm ở quy mô tiền bạc mà ở việc phân bổ quyền hạn. Pearl Meyer cho biết trong một khảo sát riêng hồi tháng 4, 90% thành viên hội đồng quản trị cho rằng trách nhiệm AI thuộc về cấp C.

Tuy nhiên, câu trả lời trong nội bộ cấp C lại phân tán: 32% cho rằng trách nhiệm thuộc về toàn bộ cấp C, 22% cho rằng thuộc tổ chức thấp hơn một bậc, 27% cho rằng thuộc lãnh đạo từng mảng kinh doanh, và 17% cho rằng thuộc các trưởng bộ phận chức năng. Cấp trên nói trách nhiệm nằm ở cấp C, nhưng chính nội bộ cấp C lại không thống nhất ai là người chịu trách nhiệm.

Harvard Business Review (HBR) hồi tháng 3 năm 2026 minh họa vấn đề này qua trường hợp một công ty bảo hiểm thuộc danh sách Fortune 500. Giám đốc công nghệ thông tin (CIO) cho rằng AI tác nhân (agentic AI) thuộc lĩnh vực của mình, trong khi giám đốc vận hành (COO) cho rằng đó là vấn đề vận hành. Giám đốc tài chính (CFO) lập luận dựa trên việc các quyết định này ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận, còn lãnh đạo phụ trách rủi ro, nhân sự và dữ liệu cũng đều khẳng định quyền sở hữu của mình.

AI không còn là bài toán riêng của bộ phận công nghệ, mà chạm đến quyền hạn về vận hành, tài chính, quản lý rủi ro, nhân sự và dữ liệu cùng lúc. Với các khoản đầu tư công nghệ lớn, việc phê duyệt ngân sách, rà soát bảo mật, quyền truy cập dữ liệu và tái bố trí nhân lực thường diễn ra song song, khiến một bộ phận duy nhất khó có thể chịu trách nhiệm toàn bộ quy trình.

Boston Consulting Group (BCG) khảo sát 625 CEO và thành viên hội đồng quản trị, chỉ ra những điểm hai bên bất đồng về chiến lược AI. 60% CEO cho rằng hội đồng quản trị đang quá nóng vội về tốc độ chuyển đổi AI, trong khi 35% cho rằng hội đồng quản trị đánh giá quá cao phạm vi công việc mà AI có thể thay thế.

Cả hai bên đều đồng ý rằng ban lãnh đạo cần dẫn dắt AI. Nhưng trách nhiệm thực tế lại nghiêng nhiều hơn về phía CEO. Có thể hiểu rằng hội đồng quản trị đưa ra định hướng và tốc độ, còn CEO cùng cấp C phải gánh phần thực thi và rủi ro - một cấu trúc đang dần định hình rõ nét.

Grant Thornton, qua khảo sát tác động AI năm 2026 với 950 lãnh đạo cấp C và quản lý cấp cao, cho biết 48% hội đồng quản trị vẫn chưa thiết lập kỳ vọng về quản trị AI. Cứ 4 hội đồng quản trị thì có 3 đã phê duyệt các khoản đầu tư AI lớn, nhưng chưa đến một nửa đưa rủi ro AI vào cơ chế giám sát thường xuyên.

Phản ứng từ các diễn đàn công khai cũng cho thấy xu hướng tương tự. Open Future Forum, trong báo cáo công bố tháng 8 năm 2026, cho biết tính đến cuối tháng 7, CEO là người có tỷ lệ cao nhất (44%) được xem là người ký duyệt mua sắm AI. Trong số 245 nhà đầu tư được khảo sát, 51% cũng cho rằng CEO đang đảm nhận nhiều hơn các quyết định mua sắm AI tại các công ty trong danh mục đầu tư.

Ngược lại, tỷ lệ trả lời "chưa có người chịu trách nhiệm duy nhất" tăng từ 8% lên 14%. Dù mẫu khảo sát và câu hỏi khác nhau giữa các đơn vị, điểm chung vẫn là: vấn đề không phải có triển khai AI hay không, mà là ai phê duyệt, ai chứng minh hiệu quả và ai chịu trách nhiệm khi thất bại. Nếu cơ cấu này chưa được làm rõ, cách chi tiêu AI chuyển hóa thành hiệu quả tài chính và quản lý rủi ro sẽ tiếp tục khác nhau tùy theo hệ thống quản trị của từng doanh nghiệp.