Meta ra mắt Muse Glimmer, khơi lại tranh cãi về AI mở trọng số

Meta (META) vừa ra mắt mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mở trọng số (open-weight) mang tên Muse Glimmer, đưa chiến lược AI mở của hãng trở lại vị trí trung tâm. Ý tưởng là để người dùng có thể tự tải mô hình về và chạy trực tiếp, nhưng mô hình mạnh hơn của công ty vẫn chỉ được cung cấp qua giao diện lập trình ứng dụng (API) riêng, khiến cân bằng giữa tính mở và quyền kiểm soát trở thành điểm gây tranh cãi.

Theo TechCrunch đưa tin lúc 0h43 ngày 15 (giờ Hàn Quốc) trong podcast "Equity", việc Meta ra mắt Glimmer được nhắc đến cùng bài viết "Tương lai dành cho tất cả mọi người" của Mark Zuckerberg, Giám đốc điều hành (CEO) Meta. Glimmer được giới thiệu là mô hình mở trọng số mà người dùng có thể tải về và chạy trên phần cứng của riêng mình.

Ngược lại, mô hình mạnh hơn của Meta mang tên Muse Spark chỉ được cung cấp qua API riêng của công ty. TechCrunch chỉ ra rằng Meta tuyên bố AI dành cho tất cả mọi người, nhưng quyền truy cập vào các mô hình cốt lõi vẫn nằm trong nền tảng của chính công ty.

Mở trọng số là cách công khai các trọng số mà mô hình tạo ra trong quá trình huấn luyện. Nhà phát triển bên ngoài có thể tải các trọng số này về, chạy trong môi trường riêng hoặc điều chỉnh theo mục đích sử dụng.

Tuy nhiên, mở trọng số không đồng nghĩa với việc công khai toàn bộ dữ liệu huấn luyện, mã nguồn hay quá trình phát triển. Vì vậy, mô hình mở trọng số vẫn được phân biệt với phần mềm mã nguồn mở thông thường.

Trong bài viết công bố ngày 10, Zuckerberg cảnh báo về nguy cơ năng lực AI bị tập trung vào tay một số ít công ty hoặc chính phủ. AP cho biết trong bài viết dài khoảng 6.500 từ này, Zuckerberg đã vẽ ra viễn cảnh mọi người đều sở hữu một trợ lý AI cá nhân.

Zuckerberg viết trong bài: "Sớm thôi, ai cũng sẽ có siêu năng lực để sáng tạo." Theo logic này, cá nhân và nhà phát triển cần được trực tiếp sử dụng AI thì mới có thể giảm bớt sự tập trung quyền lực công nghệ.

Lần ra mắt này gắn với định hướng siêu trí tuệ cá nhân mà Meta từng đề xuất trước đó. Meta nhiều lần khẳng định quan điểm rằng AI không nên bị bó hẹp trong các phòng nghiên cứu lớn hay nền tảng khép kín, mà cần để nhiều người dùng hơn có thể sử dụng trong môi trường của chính họ.

Nhưng chỉ riêng việc ra mắt Glimmer chưa đủ để hoàn thành khẩu hiệu "AI dành cho tất cả mọi người". Meta mở Glimmer, nhưng vẫn duy trì cấu trúc cung cấp Spark qua API.

Với nhà phát triển, sự khác biệt trong cách tiếp cận có thể dẫn tới khác biệt về chi phí và quyền kiểm soát. Chạy mô hình trực tiếp giúp tự quản lý môi trường xử lý dữ liệu và cách điều chỉnh, còn dùng qua API thì đổi lại hiệu năng và sự tiện lợi vận hành, nhưng mức độ phụ thuộc vào nền tảng sẽ tăng lên.

Tranh cãi về tính an toàn cũng chưa dừng lại. Anthony Aguirre, Chủ tịch Future of Life Institute, nói với AP rằng Meta chưa giải quyết thỏa đáng những rủi ro của việc phát triển AI quá nhanh.

Matt Lane, Cố vấn chính sách cấp cao tại Fight for the Future, đồng tình về tầm quan trọng của AI mã nguồn mở, nhưng cho rằng nếu ai cũng dùng hệ thống AI do Meta thiết kế thì lợi ích cuối cùng vẫn có thể dồn về phía Meta. Đây là lời nhắc rằng triển khai mở không đồng nghĩa với phân tán quyền lực.

Với nhà phát triển và startup tại Việt Nam, vấn đề này không chỉ đơn thuần là một sản phẩm mới của hãng công nghệ lớn. Nếu xu hướng tải và sử dụng trực tiếp mô hình AI mở rộng, mức độ phụ thuộc vào API đám mây có thể giảm phần nào, nhưng hiệu năng thực tế, điều kiện cấp phép, chi phí vận hành và trách nhiệm bảo mật vẫn thuộc về người dùng.

Trang tin từng đưa tin trước đó rằng Muse Glimmer có thể chạy trên PC trang bị card đồ họa dành cho người dùng phổ thông. Chiến lược mở trọng số mà Meta đưa ra gắn liền với nhu cầu xử lý các tác vụ dạng AI agent ngay trên thiết bị cá nhân.

Chiến lược mở của Meta còn liên quan tới tranh luận về hạ tầng AI. Trong cùng bài viết, Zuckerberg cho rằng Mỹ và các nước đồng minh cần đẩy nhanh tốc độ xây dựng hạ tầng và nâng công suất năng lượng để duy trì năng lực cạnh tranh. Trước đó, Meta cũng đã công bố quỹ khoảng 1 tỷ USD nhằm hỗ trợ các khu vực lân cận trung tâm dữ liệu.

Muse Glimmer đang là phép thử cho khái niệm "AI phân tán" mà Meta theo đuổi. Việc mở mô hình đã được xác nhận, nhưng cách tiếp cận với mô hình mạnh hơn, việc quản lý an toàn, và điểm cân bằng giữa lợi ích doanh nghiệp với tính mở vẫn là những vấn đề cần tiếp tục theo dõi riêng.

Nguồn xác minh: TechCrunch, AP, Meta AI