70% doanh nghiệp phản đối bắt buộc khớp điện sạch theo giờ trong chuẩn kế toán carbon mới

Bản sửa đổi chuẩn kế toán carbon quốc tế dùng để tính thành tích sử dụng năng lượng tái tạo của doanh nghiệp đang được điều chỉnh lại hướng đi, trước khi bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng. Tâm điểm tranh luận là liệu điện sạch chỉ được tính vào thành tích giảm phát thải khi được sản xuất đúng khung giờ doanh nghiệp tiêu thụ hay không.

Theo Giao thức Khí nhà kính (GHG Protocol) công bố ngày 29 tháng 7, tổ chức này sẽ tách kế toán phát thải điện theo Phạm vi 2 (Scope 2) thành một nhánh riêng, tách khỏi nhánh kế toán tác động và công cụ thị trường (AMI), đồng thời phối hợp cùng Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) để xây dựng một chuẩn kế toán carbon doanh nghiệp hợp nhất. Mốc công bố chuẩn hợp nhất cuối cùng được đặt ra là quý IV năm 2028.

Phạm vi 2 chỉ lượng phát thải gián tiếp phát sinh từ điện, nhiệt hoặc khí lạnh mà doanh nghiệp mua vào. Từ trước đến nay, phần lớn doanh nghiệp dùng chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) khớp theo năm để tính phát thải từ điện tiêu thụ. Cuộc tranh luận lần này xoay quanh việc có nên tiếp tục chấp nhận cách làm đó, hay buộc doanh nghiệp phải khớp chặt chẽ hơn giữa thời điểm tiêu thụ điện, thời điểm phát điện và khu vực lưới điện.

Nếu chuẩn thay đổi, kế hoạch net-zero, hợp đồng mua năng lượng tái tạo và cách hạch toán trên thị trường chứng chỉ của doanh nghiệp cũng sẽ bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có kết quả tham vấn công khai và hướng xem xét tiếp theo được xác nhận, còn tác động định lượng cụ thể lên danh mục doanh nghiệp hay thị trường chứng chỉ vẫn chưa được xác định.

Bản tóm tắt tham vấn công khai về Phạm vi 2 của GHG Protocol cho biết mức ủng hộ việc bắt buộc khớp điện theo khung giờ khá thấp. Trong số 909 người trả lời câu hỏi về khớp theo giờ, chỉ 22% ủng hộ, 7% giữ thái độ trung lập, còn 70% phản đối hoặc ủng hộ ở mức thấp.

Tỷ lệ phản đối chênh lệch rõ theo khu vực: Đông Á ghi nhận 81% phản đối hoặc ủng hộ thấp, Bắc Mỹ 78%, Đông Nam Á 71%. Vì cơ cấu người trả lời khảo sát nghiêng nhiều về doanh nghiệp, hiệp hội ngành và các đơn vị tư vấn, kết quả này được xem là phản ánh mối lo về gánh nặng chi phí của các bên mua điện lớn và giới công nghiệp.

Ngược lại, quy định về trường hợp ngoại lệ nhận được ủng hộ cao hơn nhiều. Trong 748 người trả lời câu hỏi về việc cho phép ngoại lệ với khớp theo giờ, 76% ủng hộ, 9% trung lập, chỉ 14% phản đối hoặc ủng hộ thấp.

Kết quả này cho thấy doanh nghiệp không hẳn phản đối việc nâng độ chính xác trong kế toán phát thải, mà muốn có lộ trình áp dụng từng bước, phù hợp với chi phí thu thập dữ liệu, kiểm chứng và sự khác biệt giữa các thị trường điện theo khu vực. Ở những nơi chưa có đủ dữ liệu điện theo giờ và thông tin lưới điện theo vùng, việc áp cùng một quy tắc cho tất cả vẫn là bài toán khó.

Sau đợt tham vấn, GHG Protocol đưa ra hướng xem xét thêm nhiều cách tiếp cận báo cáo dựa trên thị trường, thay vì chỉ áp một phương thức bắt buộc duy nhất. Cùng tài liệu này, Scope 2 và AMI được mô tả là hai nhánh làm việc tách biệt: Scope 2 xử lý độ chính xác của bảng kiểm kê phát thải doanh nghiệp, còn AMI xử lý cách hành động khí hậu và công cụ thị trường của doanh nghiệp được báo cáo thành tác động phát thải thực tế.

Sáng kiến Mục tiêu Giảm phát thải Dựa trên Khoa học (SBTi) cũng đưa vấn đề này vào Chuẩn Net-Zero Doanh nghiệp phiên bản 2.0 (Corporate Net-Zero Standard v2.0) công bố ngày 11 tháng 6, với quy tắc khớp theo vị trí và kế toán theo khung giờ cho Phạm vi 2. Tuy nhiên, khớp theo giờ vẫn là lựa chọn tự nguyện, riêng những đơn vị tiêu thụ điện quy mô lớn được yêu cầu đo lường và báo cáo thành tích điện phát thải thấp bằng quy tắc kế toán theo giờ.

Phản ứng từ phía doanh nghiệp không đồng nhất. Hiệp hội các Bên mua Năng lượng Sạch (CEBA) cho rằng yêu cầu bắt buộc khớp theo giờ cùng điều kiện về khả năng truyền tải điện có thể làm giảm động lực mua năng lượng sạch tự nguyện của doanh nghiệp, nên đề nghị để tùy chọn áp dụng và bảo vệ các hợp đồng đã ký. Một liên minh gồm 66 tổ chức cũng lên tiếng cho rằng khớp theo giờ nên là lựa chọn, không phải nghĩa vụ bắt buộc.

Ngược lại, Green Software Foundation ủng hộ kế toán carbon theo khung giờ trong phản hồi chính thức gửi GHG Protocol. Lập luận của tổ chức này là với ngành hạ tầng số và phần mềm tiêu thụ nhiều điện, dữ liệu theo giờ phản ánh phát thải thực tế chính xác hơn. ENGIE cũng ủng hộ, nhưng đề xuất triển khai khớp theo giờ theo lộ trình dần dần, có ngoại lệ cho tổ chức quy mô nhỏ, bảo vệ hợp đồng hiện hữu và áp dụng theo từng giai đoạn.

Ở phía hạ tầng thị trường, các giải pháp theo dõi và giao dịch điện khớp theo giờ cũng đang mở rộng. Khi một số bên mua điện lớn đòi hỏi quy tắc chặt chẽ hơn, hệ thống mua năng lượng tái tạo, theo dõi chứng chỉ và báo cáo phát thải đang buộc phải thay đổi đồng bộ với nhau.

Với các doanh nghiệp đang đầu tư hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), vấn đề này không đơn thuần là thay đổi câu chữ trong báo cáo môi trường - xã hội - quản trị (ESG), mà liên quan trực tiếp đến chi phí mua điện và đầu tư trung tâm dữ liệu. Nhu cầu điện năng khổng lồ cho hạ tầng AI đã được bàn đến rộng rãi, và TokenPost từng đưa tin về quy mô điện năng cần thiết cho hạ tầng AI và bài toán huy động vốn. Khi chuẩn kế toán carbon trở nên chi tiết hơn, doanh nghiệp sẽ phải giải trình không chỉ đã dùng bao nhiêu điện, mà còn dùng vào lúc nào và mua từ đâu.

Bản sửa đổi lần này chưa phải quy tắc cuối cùng. GHG Protocol cho biết sẽ tiếp tục thảo luận về Scope 2 và AMI, song song với việc phối hợp cùng ISO xây dựng chuẩn kế toán carbon doanh nghiệp hợp nhất. Mốc công bố chuẩn hợp nhất cuối cùng vẫn được giữ ở quý IV năm 2028.

Nguồn tham khảo: GHG Protocol, Bản tóm tắt tham vấn công khai Scope 2, SBTi.