Giảm 24,08% lưu thông, rupee số Ấn Độ vẫn mở rộng thí điểm phúc lợi

Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (Reserve Bank of India, RBI) đang mở rộng chương trình thí điểm rupee kỹ thuật số (e₹) sang lĩnh vực chi trả phúc lợi và thanh toán xuyên biên giới. Đây không phải là bước đẩy mạnh giao dịch tài sản mã hóa tư nhân, mà là phép thử gắn tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) với việc giải ngân trợ cấp của chính phủ và hạ tầng thanh toán.

Theo Reuters, RBI cho biết trong báo cáo thường niên 2025-2026 rằng ngân hàng này có kế hoạch mở rộng rupee kỹ thuật số sang chương trình chuyển lợi ích trực tiếp (Direct Benefit Transfer, DBT), thanh toán bán lẻ trong nước và các thử nghiệm giao dịch xuyên biên giới. Các bang Gujarat, Puducherry và Chandigarh được cho là nơi triển khai thí điểm CBDC gắn với phúc lợi.

Tháng 2/2026, chính phủ Ấn Độ khởi động thí điểm trợ cấp lương thực dựa trên CBDC tại Puducherry, gắn với chương trình Pradhan Mantri Garib Kalyan Anna Yojana (PMGKAY). Khoản trợ cấp được chi trả dưới dạng token rupee kỹ thuật số có thể lập trình, người nhận có thể dùng để mua lương thực tại các cửa hàng giá công bằng (Fair Price Shop, FPS) hoặc điểm bán được cấp phép.

Cách làm này định trước nơi tiêu khoản trợ cấp để hạn chế việc sử dụng sai mục đích. Người nhận trợ cấp qua ví CBDC thay vì tiền mặt, còn token chỉ có thể quy đổi tại các mặt hàng và điểm bán được chỉ định.

Trong thông báo tại Puducherry, chính phủ Ấn Độ cho biết sẽ mở rộng mô hình này sang Chandigarh và Dadra và Nagar Haveli theo từng giai đoạn. Tuy nhiên, báo cáo thường niên của RBI chỉ nêu Gujarat, Puducherry và Chandigarh, nên danh sách địa phương giữa hai nguồn không hoàn toàn trùng khớp.

Rupee kỹ thuật số không phải là tiền mã hóa tư nhân. Đây là phiên bản số của đồng rupee Ấn Độ do RBI phát hành, tức là bản kỹ thuật số của tiền pháp định, khác với Bitcoin(BTC) hay các loại tiền ổn định (stablecoin) được phát hành trên mạng lưới tư nhân.

Theo tài liệu hỏi đáp của RBI, chương trình thí điểm rupee kỹ thuật số bán lẻ đã vận hành theo hình thức giới hạn và có kiểm soát kể từ ngày 1/12/2022. Mục tiêu của thí điểm là kiểm tra công nghệ, cấu trúc, khả năng mở rộng, các trường hợp ứng dụng và mức độ chấp nhận của người dùng.

Điểm mấu chốt của đợt mở rộng lần này không nằm ở sự tiện lợi thanh toán thông thường, mà ở việc chi trả có mục đích cụ thể. Logic đưa ra là nếu khoản trợ cấp của chính phủ chỉ được dùng cho những mặt hàng và điểm bán nhất định, đường đi của khoản chi sẽ được xác nhận rõ ràng hơn.

Chính phủ Ấn Độ cho biết trong thông báo tại Puducherry rằng trợ cấp lương thực dựa trên CBDC có thể giúp tăng tính tức thời, khả năng truy vết và minh bạch. Đây là nỗ lực dùng dữ liệu thanh toán kỹ thuật số để xác nhận ngân sách phúc lợi có đến đúng người nhận và được dùng đúng mục đích hay không.

Dù vậy, các chỉ số về mức độ chấp nhận vẫn chưa mạnh. The Economic Times dẫn báo cáo thường niên của RBI cho biết lượng rupee kỹ thuật số bán lẻ đang lưu thông tính đến cuối tháng 3/2026 đạt 771,66 crore rupee.

Con số này giảm 24,08% so với mức 1.016,46 crore rupee của một năm trước đó. Bên cạnh việc phạm vi thí điểm được mở rộng, giới quan sát đánh giá nhu cầu sử dụng của người dùng phổ thông vẫn còn hạn chế.

RBI cũng đang song song thử nghiệm thanh toán xuyên biên giới. Theo Reuters, RBI đã ký thỏa thuận liên quan đến tài sản kỹ thuật số với Cơ quan Tiền tệ Singapore (Monetary Authority of Singapore, MAS), đồng thời đang thảo luận thí điểm với Singapore và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).

RBI cũng tham gia các cuộc tham vấn đa phương do Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (Bank for International Settlements, BIS) dẫn dắt.

Thanh toán xuyên biên giới dựa trên CBDC thường được xem là cách để giảm chi phí chuyển tiền và rút ngắn thời gian thanh toán. Tuy nhiên, phạm vi ứng dụng thực tế chỉ mở rộng khi các điều kiện như quy định tiền tệ của từng quốc gia, bảo vệ dữ liệu cá nhân và khả năng tương tác giữa các mạng lưới thanh toán được đáp ứng.

Thí điểm rupee kỹ thuật số của Ấn Độ hiện là phép thử kết nối giữa việc giải ngân ngân sách phúc lợi và hạ tầng thanh toán của ngân hàng trung ương. Lịch trình thương mại hóa toàn diện chưa được công bố, và trong phạm vi đã xác nhận, tác động của rupee kỹ thuật số đến thị trường tài sản mã hóa hay thị trường thanh toán tư nhân vẫn cần được theo dõi thêm.

Nguồn xác minh: tài liệu hỏi đáp của RBI, thông báo của Cục Thông tin Báo chí (Press Information Bureau, PIB) chính phủ Ấn Độ, Reuters, The Economic Times.