Thuế 50% của Mỹ cận kề, Canada đòi đàm phán trọn gói CUSMA

Thủ tướng Canada Mark Carney tái khẳng định lập trường không chấp nhận một thỏa thuận bất lợi trong đàm phán thương mại với Mỹ, giữa lúc Washington cảnh báo áp thêm thuế 50% lên một số mặt hàng xuất khẩu từ Canada, khiến sức ép quanh các quy tắc thương mại Bắc Mỹ tăng trở lại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (Donald Trump) ngày 20 tháng 7 công bố biện pháp áp thêm thuế 50% lên một số sản phẩm từ Canada. Nhà Trắng cho biết mức thuế này sẽ có hiệu lực từ 13 giờ 1 phút ngày 19 tháng 8 (giờ Hàn Quốc), đồng thời loại trừ năng lượng, kali (potash), một phần mặt hàng thuộc diện điều tra theo Mục 232 Đạo luật Mở rộng Thương mại, thủy sản và khoáng sản thiết yếu.

Phát biểu tại cuộc họp các thủ hiến bang tổ chức ở Charlottetown, ông Carney nói: "Chúng tôi đang tăng cường đàm phán thương mại với Mỹ, và nếu cần thiết, chúng tôi sẽ không ngần ngại bảo vệ lợi ích của mình." Ông cũng cho biết nếu không đạt được thỏa thuận, "mọi phương án đều đang được cân nhắc" liên quan tới các biện pháp đáp trả.

Trọng tâm phát biểu của ông Carney nghiêng về phạm vi đàm phán hơn là khả năng trả đũa ngay lập tức. Chính phủ Canada muốn đạt một thỏa thuận bao trùm toàn bộ CUSMA, tức Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada, thay vì các ngoại lệ theo từng ngành hay thỏa hiệp ngắn hạn.

Văn phòng Thủ tướng Canada trong tuyên bố ngày 20 tháng 7 xác định biện pháp thuế của Mỹ là hành động thương mại đơn phương nhắm thẳng vào CUSMA. Văn phòng này cho biết Canada đã đưa ra đề xuất chi tiết và toàn diện, đồng thời sẵn sàng đẩy mạnh thảo luận trong những tuần tới.

CUSMA là khung thương mại tự do Bắc Mỹ quy định thương mại hàng hóa, quy tắc xuất xứ và thủ tục giải quyết tranh chấp giữa ba nước Mỹ, Mexico và Canada. Nếu chỉ miễn thuế cho một số mặt hàng riêng lẻ, cấu trúc chuỗi cung ứng gắn liền ô tô, nguyên liệu thô và nông sản trong hiệp định vẫn khó được giải quyết trọn vẹn, đây chính là điểm khiến Canada lo ngại.

Theo Reuters, Mỹ đang đàm phán riêng rẽ với Canada và Mexico, trong đó Washington đánh giá đàm phán với Mexico đã đạt tiến triển nhiều hơn. Điều này đồng nghĩa Canada có thể phải chấp nhận những điều kiện khác với Mexico.

Vấn đề gia hạn dài hạn của CUSMA cũng chưa được giải quyết. Sau cuộc họp rà soát chung hồi tháng 7, chính phủ Canada cho biết CUSMA vẫn có hiệu lực đầy đủ đến năm 2036 và có thể được gia hạn thêm 16 năm bất kỳ lúc nào. Tuy nhiên, cùng trong tháng 7, phía Mỹ chưa đồng ý gia hạn 16 năm theo hình thức hiện tại. Cuộc đối đầu thuế quan lần này vì vậy gắn liền với quá trình xác định lại quy tắc thương mại giữa ba nước Bắc Mỹ hơn là một cuộc trả đũa ngắn hạn.

Phản ứng trong nội bộ Canada cũng không đồng nhất. Theo Reuters, Alberta và Saskatchewan đều từ chối các biện pháp như hạn chế xuất khẩu dầu thô, kali hay áp thuế đáp trả. Ngược lại, Ontario và British Columbia yêu cầu phản ứng mạnh tay hơn. Đây là lý do chính quyền ông Carney vừa phải giữ vị thế đàm phán với Mỹ, vừa phải dung hòa lợi ích công nghiệp giữa các bang.

Phản ứng thị trường khá hạn chế. Reuters đưa tin chỉ số S&P/TSX tổng hợp của Canada đóng cửa phiên 21 tháng 7 tăng 408,76 điểm, tương đương 1,2%, lên 35.369,08 điểm. Reuters dẫn nhận định của một số chiến lược gia cho rằng các điều khoản miễn trừ với năng lượng và nguyên liệu thô khác là yếu tố hỗ trợ tâm lý đầu tư. Dù vậy, đây mới chỉ là thời điểm áp dụng và phạm vi miễn trừ được xác nhận, còn kết quả đàm phán vẫn còn bỏ ngỏ.

Trên thị trường Hàn Quốc, vụ việc này được nhìn nhận chủ yếu qua lăng kính chính sách thương mại của Mỹ và biến số chuỗi cung ứng nguyên liệu thô, hơn là tác động trực tiếp tới chứng khoán Canada. Diễn biến này cũng gắn với khả năng hạn chế xuất khẩu dầu khí từng được nhắc tới như một biến số thị trường trước đó, khiến phạm vi miễn trừ năng lượng và khoáng sản thiết yếu tiếp tục là tâm điểm trong bàn luận về chi phí chuỗi cung ứng.

Mức thuế bổ sung 50% của Mỹ dự kiến có hiệu lực từ 13 giờ 1 phút ngày 19 tháng 8 (giờ Hàn Quốc). Trước thời điểm đó, Canada và Mỹ sẽ tiếp tục thảo luận về phạm vi mặt hàng chịu thuế và phạm vi đàm phán CUSMA.