Nhật Bản tiếp tục yêu cầu Iran mở lại tuyến Hormuz miễn phí

Nhật Bản tiếp tục yêu cầu Iran khôi phục quyền tự do và an toàn đi qua eo biển Hormuz mà không phát sinh thêm chi phí. Đàm phán về điều kiện thông hành tại tuyến đường huyết mạch vận chuyển dầu khí toàn cầu này vẫn đang tiếp diễn, khiến thị trường dầu mỏ và tài sản rủi ro cũng theo dõi sát diễn biến thỏa thuận.

Bộ Ngoại giao Nhật Bản cho biết Ngoại trưởng Motegi Toshimitsu đã điện đàm với Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi vào ngày 28 tháng 7. Ông Motegi nói: “Việc khôi phục sớm quyền tự do và an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz mà không phát sinh thêm chi phí là vấn đề hết sức quan trọng.” Phát biểu này cho thấy Nhật Bản đặt ưu tiên vào việc duy trì nguyên trạng thông hành như trước khủng hoảng.

Thông điệp lần này không phải lập trường ngoại giao mới, mà là sự tái khẳng định quan điểm mà Nhật Bản duy trì từ cuối tháng 4. Trước đó, nước này cũng đã yêu cầu Iran đảm bảo quyền tự do và an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz vào ngày 30 tháng 4 và ngày 1 tháng 6.

Ngày 15 tháng 6, Nhật Bản hoan nghênh việc Mỹ và Iran công bố biên bản ghi nhớ, nhưng vẫn yêu cầu Iran đảm bảo quyền tự do và an toàn đi qua eo biển này. An ninh năng lượng và việc bảo vệ tàu thuyền liên quan đến Nhật Bản được xem là lý do khiến nước này liên tục nêu lại vấn đề trên.

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải hẹp nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman. AP cho biết trước khủng hoảng, khoảng 1/5 lượng dầu thô và khí tự nhiên giao dịch trên toàn cầu đi qua eo biển này.

Điều kiện thông hành tại eo biển không đơn thuần là câu chữ ngoại giao. Cách quy định tuyến đường tàu, thủ tục cấp phép, phí dịch vụ hàng hải và tên gọi các khoản phí thông hành sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận tải biển và kỳ vọng giá năng lượng.

AP đưa tin ngày 6 tháng 8 rằng bản dự thảo thỏa thuận giữa Iran và Oman về eo biển Hormuz đang ở giai đoạn hoàn tất. Theo cùng bài viết, một quan chức phía Mỹ cho biết tuyến đường tạm thời sẽ không bị vướng các rào cản như phê duyệt, cấp phép hay phí, lệ phí thông hành.

Tuy nhiên, Iran chưa thừa nhận vấn đề phí thông hành là một nghị trình đã được xác định. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei nói ngày 10 tháng 8: “Ở giai đoạn đàm phán hiện tại với Oman, chi tiết về phí thông hành chưa được bàn đến.” Phát biểu này cho thấy vấn đề phí vẫn chưa được thống nhất và còn để ngỏ khả năng đàm phán thêm.

Ông Baqaei cũng nói rằng việc nhận đền bù khi cung cấp dịch vụ hàng hải là điều bình thường. Đây được xem là cách để ngỏ dư địa đàm phán về chi phí dịch vụ, hơn là khẳng định chắc chắn sẽ áp phí thông hành.

Reuters đưa tin ngày 28 tháng 7 rằng các quốc gia vùng Vịnh ủng hộ phương án Iran thu “phí tự nguyện” từ tàu thuyền sử dụng eo biển Hormuz. Đây là khái niệm khác với loại phí thông hành bắt buộc áp lên toàn bộ tàu đi qua.

Hiện tại, yêu cầu thông hành miễn phí của Mỹ đang đan xen với các cuộc thảo luận về việc Iran và Oman cùng quản lý eo biển. Mỹ muốn khôi phục trạng thái tàu thuyền đi qua không mất phí như trước khủng hoảng, trong khi Iran vẫn giữ lập luận về quản lý eo biển và đền bù cho dịch vụ hàng hải.

Vấn đề này cũng được phản ánh trên thị trường dự đoán. Trên Polymarket, thị trường dự đoán “Iran có áp phí Hormuz trước ngày 31 tháng 8 hay không” cho thấy xác suất “Có” ở mức 8%, tính đến thời điểm kiểm tra ngày 13.

Thị trường này chỉ ghi nhận kết quả “Có” khi cả tuyên bố chính thức từ chính phủ Iran lẫn việc bắt đầu thu phí trên thực tế đều được xác nhận. Điều này cho thấy giới tham gia thị trường hiện chưa đánh giá cao khả năng Iran sớm áp đặt phí thông hành bắt buộc.

TokenPost trước đó đã đưa tin rằng Iran và Oman đang thảo luận phương thức quản lý việc tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Kể từ đó, đàm phán vẫn tiếp diễn trong khi vấn đề quản lý thông hành và chi phí dịch vụ vẫn chưa được giải quyết.

Trước đó, giá dầu Brent từng tăng 5% chỉ trong một ngày, một phần do lo ngại liên quan đến eo biển Hormuz. Việc thông điệp ngoại giao của Nhật Bản có làm giảm khả năng Iran áp phí thông hành hay không vẫn chưa được xác nhận. Điều có thể khẳng định ở thời điểm hiện tại là Nhật Bản tiếp tục nhắc lại yêu cầu thông hành miễn phí, trong khi các cuộc thảo luận về điều kiện đi qua eo biển giữa Mỹ, Iran và Oman vẫn đang tiếp tục.