Nhà Trắng kiểm duyệt AI mờ mịt, thượng nghị sĩ Mỹ lo doanh nghiệp ngả sang mô hình Trung Quốc

Các thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ tại Thượng viện Mỹ cảnh báo rằng cơ chế kiểm duyệt an ninh trí tuệ nhân tạo (AI) thiếu minh bạch của Nhà Trắng có thể vô tình đẩy doanh nghiệp Mỹ tìm đến các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc. Theo các nghị sĩ, nếu thiếu quy tắc rõ ràng và có thể dự đoán trước, doanh nghiệp có thể chọn mô hình Trung Quốc như phương án thay thế để giảm chi phí và rủi ro pháp lý.

Nhà Trắng đã thảo luận với các công ty AI hàng đầu như Google($GOOGL), OpenAI và Anthropic về một cơ chế tự nguyện nhằm kiểm tra rủi ro an ninh mạng của các mô hình AI tiên tiến. Theo Axios đưa tin ngày 5 (giờ Hàn Quốc), khung cơ chế này đã hoàn thiện về cấu trúc, nhưng tiêu chí kiểm duyệt cụ thể, cơ quan phụ trách và thời gian triển khai vẫn chưa được công bố.

Cuộc thảo luận bắt nguồn từ sắc lệnh hành pháp mà Nhà Trắng công bố ngày 2 tháng 6, yêu cầu xây dựng một khung tự nguyện cho phép chính phủ tiếp cận sớm các "mô hình biên mục tiêu" (frontier model) vì mục đích an ninh.

Nhà Trắng khẳng định cơ chế này không phải là hệ thống cấp phép bắt buộc hay phê duyệt trước đối với việc phát triển, công bố hay triển khai mô hình AI. Trước đó, TokenPost từng đưa tin Nhà Trắng đang thúc đẩy cơ chế kiểm duyệt tự nguyện tập trung vào các mô hình AI biên dạng đóng.

Mô hình biên là thuật ngữ chỉ các mô hình AI hiệu năng cao, sở hữu năng lực tối tân. Khung cơ chế đang được bàn thảo loại trừ các mô hình mã nguồn mở, chỉ nhắm đến mô hình dạng đóng có năng lực tối tân và tiềm ẩn rủi ro an ninh quốc gia.

Theo đề xuất, các mô hình thuộc diện kiểm duyệt có thể phải cung cấp cho chính phủ trong tối đa 30 ngày trước khi công bố ra công chúng. Phương án lưu trữ mô hình trong môi trường bảo mật cao và quản lý nhật ký truy cập cũng được đưa ra bàn thảo, nhưng tiêu chí cụ thể để phân biệt thế nào là "tối tân" và thế nào là "rủi ro an ninh quốc gia" vẫn chưa được công khai.

Thượng nghị sĩ Kirsten Gillibrand cùng các nghị sĩ Dân chủ khác cho rằng sự thiếu minh bạch này có thể làm lung lay năng lực cạnh tranh và an ninh kinh tế của ngành AI Mỹ. Lập luận đưa ra là nếu doanh nghiệp phải đối phó với quy tắc thay đổi tùy từng trường hợp, họ sẽ có thêm động lực chọn mô hình mã nguồn mở Trung Quốc để giảm chi phí và rủi ro pháp lý.

Brad Smith, Chủ tịch Microsoft($MSFT), trong cuộc phỏng vấn với Fortune hồi tháng 7 nhận định: "Hiện tại đây là kiểu quản lý không minh bạch, cũng không có quy tắc hoàn chỉnh", đồng thời nói thêm "nếu không có quy tắc, doanh nghiệp không thể lập kế hoạch". Phát biểu của ông cho thấy chính sách AI của Mỹ, vốn theo đuổi song song việc nới lỏng quản lý và kiểm duyệt trước, đang cần một bộ tiêu chí có thể dự đoán được.

Tuy vậy, khó có thể quy hoàn toàn việc doanh nghiệp Mỹ cân nhắc mô hình AI Trung Quốc cho nguyên nhân chính sách rối ren. Nhà nghiên cứu Sam Bresnick tại Đại học Georgetown chỉ ra rằng sức hút cốt lõi của AI Trung Quốc nằm ở chi phí thấp và khả năng tùy chỉnh cao.

Fortune trong bài viết ngày 27 tháng 7 cho biết một số doanh nghiệp vẫn giữ mô hình Mỹ cho các tác vụ nhạy cảm, trong khi dùng mô hình mã nguồn mở Trung Quốc cho công việc phân tích thông thường nhằm chia sẻ chi phí. Mô hình mã nguồn mở công khai mã nguồn và trọng số, cho phép doanh nghiệp tự điều chỉnh và triển khai theo môi trường riêng.

Các mô hình Trung Quốc như DeepSeek, Kimi, Qwen đang gây sức ép lên hệ thống giá cao cấp của các công ty AI Mỹ bằng chiến lược chi phí thấp, triển khai rộng rãi. Giới phân tích cho rằng tiêu chuẩn cạnh tranh trên thị trường mô hình AI đang mở rộng, không chỉ dừng ở hiệu năng mà còn bao gồm chi phí suy luận và quyền kiểm soát triển khai.

Trong nội bộ nước Mỹ, ý kiến cũng phân hóa về cách hạn chế mô hình AI Trung Quốc. Alex Stamos, cựu Giám đốc an ninh của Meta, cho rằng việc hạn chế mô hình Mỹ có thể khiến việc ứng dụng phòng thủ an ninh mạng trở nên khó khăn hơn, đồng thời đẩy các công ty bảo mật và startup sang dùng mô hình Trung Quốc. Ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng cần loại mô hình mã nguồn mở khỏi diện quản lý để duy trì tốc độ đổi mới AI của Mỹ.

Chính phủ Hàn Quốc đã phân bổ 10.100 tỷ won cho ngân sách AI năm 2026, lấy chất bán dẫn, AI vật lý và trung tâm dữ liệu AI làm trục chính sách công nghiệp. Tiêu chuẩn tiếp cận mô hình và kiểm chứng an ninh của Mỹ cũng có thể ảnh hưởng đến cách doanh nghiệp Hàn Quốc sử dụng mô hình toàn cầu cũng như mức độ phụ thuộc vào mã nguồn mở.

Tranh luận lần này không trực tiếp liên quan đến thị trường tiền mã hóa. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận mô hình AI, việc kiểm chứng an ninh mạng và mức độ phụ thuộc mã nguồn mở có liên hệ gián tiếp với hạ tầng blockchain và tự động hóa bảo mật, còn tác động trực tiếp đến thị trường tài sản số vẫn cần được xác nhận thêm.