Mỹ thử nghiệm chứng khoán mã hóa trên hạ tầng thanh toán hiện tại, mở đường cho tích hợp tài chính truyền thống và blockchain

Mỹ thử nghiệm xử lý *từ chứng khoán mã hóa* ngay trên hạ tầng thanh toán hiện tại, đánh dấu bước tiến mới trong việc kết hợp *từ tài chính truyền thống* và *từ blockchain* vào thực tế vận hành.

Theo CoinDesk đưa tin ngày 16 (giờ địa phương), Tập đoàn Lưu ký và Thanh toán Bù trừ Chứng khoán Mỹ DTCC(Depository Trust & Clearing Corporation) lần đầu tiên xử lý thành công *từ giao dịch thực* của *từ chứng khoán mã hóa* trên hệ thống hiện đang dùng cho thị trường. Thí nghiệm này có sự tham gia của hơn 20 định chế lớn Phố Wall, bao gồm JP Morgan, Goldman Sachs, BlackRock, Vanguard…, và không còn dừng ở quy mô “phòng lab” như nhiều thử nghiệm blockchain trước đây.

Trong đợt thử nghiệm, các tài sản như cổ phiếu được mã hóa, quỹ ETF (quỹ hoán đổi danh mục) và trái phiếu Kho bạc Mỹ được đưa lên blockchain dưới dạng token, sau đó dùng trong nhiều nghiệp vụ khác nhau: chuyển giao tài sản đảm bảo, giao dịch repo (hợp đồng mua lại), điều chỉnh ký quỹ, cũng như thanh toán – bù trừ chứng khoán. Điểm đáng chú ý là toàn bộ tài sản gốc đều đang được lưu ký tại bộ phận DTC – trung tâm lưu ký chứng khoán của DTCC – nghĩa là thử nghiệm diễn ra trong *từ môi trường giao dịch thực*, với cấu trúc hạ tầng giống thị trường hiện tại.

Thay vì phát hành loại tài sản số hoàn toàn mới, DTCC áp dụng mô hình “bản sao số” (*digital twin*), tức là tạo bản sao trên blockchain của chứng khoán đã tồn tại trong hệ thống lưu ký truyền thống. Theo mô hình này, quyền sở hữu pháp lý, quyền nhận cổ tức, quyền biểu quyết… vẫn dựa trên chứng khoán gốc; blockchain chỉ đảm nhận vai trò lớp hạ tầng song song để ghi nhận, chuyển nhượng và đối soát. Điều này khác với nhiều *từ chứng khoán mã hóa* trên nền tảng tiền mã hóa, vốn đôi khi chỉ là token mô phỏng giá mà không gắn với đầy đủ quyền lợi pháp lý của cổ đông.

DTCC hiện quản lý khoảng 114.000 tỷ USD tài sản chứng khoán, được xem là một trong những trụ cột của *từ hệ thống tài chính toàn cầu*. Việc tổ chức này trực tiếp triển khai *từ chứng khoán mã hóa* và thử nghiệm ngay trên hạ tầng cốt lõi khiến giới phân tích đánh giá đây là bước chuyển từ “thử nghiệm khép kín” sang giai đoạn “tiền triển khai thị trường”.

Trong nhóm kịch bản sử dụng, JP Morgan đã mã hóa ETF Invesco QQQ rồi dùng làm tài sản đảm bảo để đáp ứng yêu cầu ký quỹ tại trung tâm thanh toán bù trừ của CME Group. Một số sản phẩm ETF quy mô lớn khác như SPDR S&P 500 ETF cũng được đưa vào danh mục thí điểm. Về mặt kỹ thuật, một phần giao dịch được xử lý trên Hyperledger Besu, kết hợp với Canton Network – mạng lưới blockchain được thiết kế cho tổ chức tài chính, cho phép chia sẻ dữ liệu có chọn lọc giữa các bên tham gia nhưng vẫn bảo toàn tính riêng tư theo yêu cầu pháp lý.

Trọng tâm kiểm thử lần này nằm ở câu hỏi: liệu *từ chứng khoán mã hóa* có thực sự nâng hiệu quả luân chuyển tài sản đảm bảo hay không. Nếu chứng khoán trên blockchain có thể chuyển nhượng, cầm cố, giải chấp gần như theo thời gian thực, các tổ chức tài chính có thể tối ưu hóa việc sử dụng tài sản, giảm nhu cầu “dự trữ” tài sản chết, đồng thời giảm rủi ro đối tác trong những thời điểm biến động mạnh.

Mark Wendland, Giám đốc điều hành Canton Strategic Holdings, nhận định thử nghiệm đã “chứng minh được tính khả thi về mặt kỹ thuật”, nhưng cũng lưu ý rằng “chưa thể khẳng định nhu cầu trên toàn ngành đã sẵn sàng”. Nói cách khác, đây vẫn là giai đoạn *proof-of-concept* (chứng minh khái niệm), chưa có nghĩa các ngân hàng và quỹ lớn sẽ lập tức chuyển khối lượng giao dịch khổng lồ của mình lên blockchain.

*bình luận* Nhận định của Wendland phản ánh thực tế: bài toán lớn nhất của *từ chứng khoán mã hóa* không còn nằm ở công nghệ đơn thuần, mà ở câu chuyện tiêu chuẩn chung, khuôn khổ pháp lý và lợi ích thực tế cho từng bên. Nếu không mang lại lợi thế rõ ràng về chi phí, tốc độ, vốn hay kiểm soát rủi ro, các ông lớn Phố Wall khó có động lực thay đổi hệ thống đã vận hành ổn định hàng chục năm.

Dù vậy, xu hướng thị trường đang cho thấy dòng tiền tổ chức không còn đứng ngoài. BlackRock gần đây liên tục ra mắt sản phẩm gắn với *từ tài sản mã hóa* và *từ chứng khoán mã hóa*; phía ngân hàng thì đẩy mạnh xây dựng mạng lưới thanh toán và lưu ký trên blockchain phục vụ khách hàng tổ chức. Theo kế hoạch, DTCC sẽ mở rộng cung cấp dịch vụ *từ chứng khoán mã hóa* từ tháng 10 tới, cho phép các định chế thành viên chuyển đổi một phần chứng khoán sang dạng token để áp dụng trong vận hành hàng ngày.

*bình luận* Khi một “hạ tầng xương sống” như DTCC bắt đầu bước vào giai đoạn triển khai thực tế, *từ chứng khoán mã hóa* nhiều khả năng sẽ dần dịch chuyển từ khái niệm mang tính thử nghiệm sang lớp hạ tầng mới của thị trường vốn. Câu hỏi tiếp theo không còn là “có dùng blockchain hay không”, mà là “dùng blockchain như thế nào để phù hợp với chuẩn mực pháp lý và lợi ích kinh tế” của toàn hệ sinh thái tài chính.