Chiến dịch token hóa cổ phiếu SpaceX trên Binance(BNB), Bybit đổ vỡ, hơn 1 tỷ USD ký gửi nhận 0 cổ phiếu

Theo Protos đưa tin ngày 12 (giờ địa phương), chiến dịch bán *“từ”token hóa cổ phiếu“từ”* SpaceX do sàn giao dịch **Binance(BNB)**, ví *Bitget Wallet* và **Bybit** triển khai đã đồng loạt bị hủy, dù trước đó đã thu hút hàng trăm triệu đô la tiền ký gửi từ nhà đầu tư. Vụ việc thêm một lần nữa cho thấy khoảng cách rất lớn giữa kỳ vọng về *“từ”cổ phiếu token hóa“từ”* và khả năng ứng dụng thực tế trên thị trường.

Theo thông tin Protos công bố, chiến dịch được quảng bá gắn với đợt IPO tiềm năng của SpaceX đã chính thức “đổ vỡ” vào ngày 12. Riêng trên **Binance(BNB)**, có tới 27.689 ví tham gia, cam kết tổng cộng khoảng 557 triệu đô la tài sản số để chờ phân bổ cổ phiếu SpaceX. Tuy nhiên, không một nhà đầu tư nào thực sự nhận được *cổ phiếu cơ sở*. Tính chung trên toàn ngành, khách hàng đã gửi gắm hơn 1 tỷ đô la vào các sản phẩm *“từ”token hóa cổ phiếu SpaceX“từ”*, nhưng kết quả cuối cùng chỉ là “0 cổ phiếu” được phân bổ.

*“bình luận”*: Về mặt truyền thông, chiến dịch này đã tạo hiệu ứng FOMO đáng kể trong cộng đồng tiền mã hóa, nhưng diễn biến thực tế cho thấy rủi ro khi dòng tiền phụ thuộc hoàn toàn vào bên trung gian nắm giữ cổ phiếu gốc.

Từ nhiều năm nay, ngành tiền mã hóa vẫn quảng bá tham vọng dùng *“từ”blockchain“từ”* để thay thế hệ thống thanh toán – bù trừ chứng khoán truyền thống vốn bị coi là chậm và chi phí cao. Các sàn cũng nhấn mạnh lợi thế cho nhà đầu tư toàn cầu, đặc biệt là những người khó mở tài khoản tại công ty chứng khoán ở Mỹ hoặc châu Âu, khi có thể tiếp cận *“từ”cổ phiếu Mỹ dưới dạng token“từ”* với thanh khoản 24/7. Tuy vậy, khối lượng giao dịch thực tế của các *“từ”cổ phiếu token hóa“từ”* vẫn rất nhỏ so với thị trường chứng khoán niêm yết, và chưa tạo được tác động rõ rệt lên tài chính truyền thống.

Trung tâm của đợt đổ vỡ lần này là sản phẩm xStocks do Backed Finance phát triển, đơn vị đã được **Kraken** mua lại. Cơ chế của xStocks là phát hành token được cho là “neo” với cổ phiếu cơ sở. Nhưng theo mô tả từ các sàn, xStocks đã không mua đủ, hoặc không thể bàn giao đúng hạn số cổ phiếu SpaceX tương ứng, khiến toàn bộ chuỗi sản phẩm *“từ”token hóa cổ phiếu SpaceX“từ”* bị tê liệt.

Sàn **Bybit** thông báo rằng do xStocks “không thể chuyển giao tài sản cơ sở”, nên việc phân bổ cổ phiếu SpaceX cho người dùng không diễn ra. **Binance(BNB)** cũng đưa ra lý do tương tự, gián tiếp đẩy trách nhiệm sang nhà cung cấp hạ tầng token hóa. Thay vì biến khách ký gửi thành cổ đông gián tiếp của SpaceX, các nền tảng buộc phải hủy chiến dịch và hoàn lại tài sản số cho người tham gia.

*“bình luận”*: Điểm mấu chốt là nhà đầu tư không có khả năng kiểm chứng xStocks thực sự nắm bao nhiêu cổ phiếu cơ sở, trong khi toàn bộ cấu trúc phụ thuộc vào một vài thực thể tập trung – điều đi ngược lại lý tưởng phi tập trung của ngành tiền mã hóa.

Đây không phải là lần đầu *“từ”cổ phiếu token hóa“từ”* gặp thất bại. Năm 2020, giao thức Mirror do Đo Kwon phát triển từng tung ra các “tài sản Mirrored” mô phỏng cổ phiếu Apple, Tesla và nhiều công ty lớn khác. Các token này được quảng bá như cách tiếp cận cổ phiếu Mỹ thông qua blockchain Terra. Tuy nhiên, đến năm 2022, cú sụp đổ của hệ sinh thái Terra – Luna đã gần như xóa sổ dự án. Sau đó, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) chính thức coi các sản phẩm này là *“từ”hoán đổi dựa trên chứng khoán chưa đăng ký“từ”* (unregistered security-based swaps), mở đường cho các hành động pháp lý.

Năm 2021, **Binance(BNB)** cũng từng giới thiệu *“từ”token cổ phiếu“từ”* của Tesla(TSLA), Coinbase(COIN), MicroStrategy(MSTR) – nay đổi tên thành MicroStrategy (MicroStrategy) trong tài liệu tiếng Việt – cho phép người dùng giao dịch các đơn vị nhỏ hơn một cổ phiếu. Sàn FTX, trước khi phá sản, cũng triển khai các sản phẩm tương tự. Nhưng chỉ sau thời gian ngắn, cơ quan quản lý tại nhiều khu vực pháp lý đã đặt dấu hỏi về tính tuân thủ, đặc biệt là vấn đề đăng ký chứng khoán và bảo vệ nhà đầu tư. Trước áp lực đó, các sàn đồng loạt dừng niêm yết dòng sản phẩm này.

*“bình luận”*: Điểm chung của các mô hình trên là đều vướng phải “ngã ba đường” giữa quy định chứng khoán truyền thống và công nghệ blockchain. Khi các token này được coi là chứng khoán hay sản phẩm phái sinh chứng khoán, gánh nặng pháp lý trở nên gần giống, thậm chí nặng hơn so với việc giao dịch cổ phiếu trực tiếp qua công ty chứng khoán.

Vụ SpaceX cho thấy, giữa luận điểm “*“từ”token hóa cổ phiếu là khả thi về mặt kỹ thuật“từ”*” và thực tế vận hành trên thị trường vẫn tồn tại khoảng cách lớn. Về mặt lý thuyết, việc mã hóa quyền sở hữu tài sản tài chính lên blockchain không phải vấn đề khó. Nhưng để kết nối nó với hệ thống lưu ký – thanh toán truyền thống, tuân thủ đầy đủ quy định tại nhiều quốc gia, đồng thời đảm bảo minh bạch về việc nắm giữ tài sản cơ sở, là bài toán phức tạp hơn nhiều.

Đến nay, sau nhiều năm được nhắc đến như một hướng đi chiến lược của ngành, *“từ”token hóa cổ phiếu“từ”* vẫn chưa tạo ra sản phẩm đại chúng, được nhà đầu tư rộng rãi sử dụng và cơ quan quản lý chấp nhận. Những vụ việc như chiến dịch SpaceX mới đây chỉ càng làm nổi bật thực tế rằng, dù khẩu hiệu về *“từ”token hóa tài sản“từ”* vẫn được lặp lại liên tục, thành quả hữu hình mà số đông nhà đầu tư có thể cảm nhận vẫn còn rất hạn chế.