Mỹ siết kiểm soát xuất khẩu, Anthropic buộc chặn toàn bộ truy cập Fable 5 và Mythos 5 vì lo ngại an ninh quốc gia

Theo CoinDesk đưa tin ngày 12 (giờ địa phương), công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic đã buộc phải chặn hoàn toàn quyền truy cập vào hai mô hình AI mới *“Fable 5”* và *“Mythos 5”* sau khi nhận được chỉ thị kiểm soát xuất khẩu từ chính phủ Mỹ. Động thái đột ngột này, xuất phát từ lo ngại về *an ninh quốc gia*, đang làm dấy lên tranh luận gay gắt về ranh giới giữa *an toàn AI* và *tự do phát triển công nghệ*.

Theo thông báo của Anthropic, vào lúc 5 giờ 21 phút chiều ngày 12 (giờ miền Đông nước Mỹ), công ty nhận được chỉ thị chính thức từ chính phủ Mỹ yêu cầu siết chặt kiểm soát xuất khẩu đối với hai mô hình *Fable 5* và *Mythos 5*. Nội dung chỉ đạo yêu cầu ngăn chặn mọi **từ truy cập** của người mang quốc tịch nước ngoài đối với hai mô hình này, không chỉ ở ngoài lãnh thổ Mỹ mà cả trong nước Mỹ, bao gồm cả nhân viên Anthropic là người nước ngoài.

Để tuân thủ quy định, Anthropic cho biết đã ngay lập tức chặn toàn bộ quyền truy cập vào hai mô hình nói trên cho tất cả người dùng. Công ty nhấn mạnh các mô hình khác như *Opus 4.8* không bị ảnh hưởng và vẫn hoạt động bình thường. Đại diện Anthropic khẳng định đang “tuân thủ chỉ thị pháp lý của chính phủ và loại bỏ quyền truy cập cho toàn bộ người dùng” theo đúng yêu cầu.

Hai mô hình *Fable 5* và *Mythos 5* mới chỉ được ra mắt vài ngày trước khi bị siết chặt. Cả hai đều được xây dựng trên nền tảng *Mythos Preview*, từng được Anthropic giới thiệu là có khả năng phát hiện hàng nghìn lỗ hổng phần mềm trong các thử nghiệm nội bộ. Chính mức độ mạnh mẽ này được cho là đã thu hút sự chú ý đặc biệt của cơ quan quản lý Mỹ.

Anthropic cho biết chính phủ không cung cấp tài liệu chi tiết về mối đe dọa, mà chỉ đưa ra giải thích bằng lời rằng giới chức lo ngại khả năng *“jailbreak”* – tức là người dùng có thể tìm cách **từ vượt qua cơ chế an toàn** để yêu cầu mô hình hỗ trợ các hành vi nhạy cảm, như phân tích, sửa lỗi hoặc tối ưu mã nguồn trong những hệ thống quan trọng. Công ty mô tả đây là “khả năng *jailbreak* mang tính hạn chế, xoay quanh việc để mô hình đọc một số cơ sở mã cụ thể rồi sửa lỗi”, chứ không phải là sự sụp đổ hoàn toàn của lớp bảo vệ.

Anthropic vì vậy phản đối cách diễn giải rằng hai mô hình này là rủi ro ở mức “*universal jailbreak*” – tức có thể **từ vô hiệu hóa an toàn** trên phạm vi toàn bộ mô hình. Công ty nhấn mạnh họ không đồng ý với quan điểm cho rằng chỉ riêng một khả năng *jailbreak* tiềm tàng, lại trong bối cảnh giới hạn, đã đủ để yêu cầu rút lại mô hình thương mại đang được hàng trăm triệu người dùng truy cập.

*bình luận* Nếu tiêu chuẩn đánh giá rủi ro được đặt ở mức “chỉ cần tồn tại khả năng *jailbreak* hạn chế là đủ để dừng cung cấp mô hình”, như lo ngại của Anthropic, thì hầu như mọi mô hình AI tiên tiến hiện nay đều có thể bị đình chỉ triển khai.

Anthropic cảnh báo rằng nếu tiêu chí này được áp dụng rộng rãi cho toàn ngành, quá trình **từ triển khai các mô hình AI tiên tiến** có thể gần như tê liệt, vì không có hệ thống nào hoàn toàn miễn nhiễm với nguy cơ bị lạm dụng. Công ty hiện cho rằng một phần nguyên nhân của quyết định nói trên đến từ việc chính phủ “hiểu sai” về khả năng thực tế và về mức độ rủi ro của *Fable 5*, và đang tích cực đàm phán nhằm sớm khôi phục quyền truy cập.

Sự kiện này được nhiều chuyên gia xem là ví dụ điển hình cho thấy căng thẳng giữa *an toàn mô hình AI* và *an ninh quốc gia* đang ngày càng gia tăng. Một mặt, chính phủ muốn ngăn chặn kịch bản mô hình AI bị sử dụng để tìm lỗ hổng bảo mật, hỗ trợ tấn công mạng hoặc can thiệp vào hệ thống hạ tầng trọng yếu. Mặt khác, các doanh nghiệp công nghệ lo ngại rằng chỉ một đánh giá rủi ro chưa được kiểm chứng hoặc chưa minh bạch cũng có thể khiến dịch vụ thương mại bị tạm dừng đột ngột, gây thiệt hại tài chính và làm chậm quá trình đổi mới.

*bình luận* Trong bối cảnh **từ AI an toàn**, **từ kiểm soát xuất khẩu** và **từ an ninh quốc gia** ngày càng đan xen, vụ việc Anthropic – *Fable 5* – *Mythos 5* được xem như tín hiệu rằng khung pháp lý đối với các mô hình AI hiệu năng cao sẽ tiếp tục bị siết chặt. Với ngành công nghệ, câu hỏi lúc này không chỉ là làm thế nào để xây dựng mô hình mạnh hơn, mà còn là làm sao thiết kế ngay từ đầu những cơ chế an toàn, kiểm định và minh bạch đủ thuyết phục các nhà quản lý – nếu không, rủi ro bị dừng triển khai ở quy mô lớn như trường hợp *Fable 5* và *Mythos 5* có thể trở thành “chuẩn mới” cho toàn thị trường.