Kalshi bị tố 'thay luật sau trận' khi chỉnh cách trả thưởng kèo Khamenei qua đời, dấy lên lo ngại đạo đức và giao dịch nội gián trên thị trường dự đoán

Theo Cointelegraph đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), đồng sáng lập nền tảng dự đoán Kalshi, Tarek Mansour, đã công bố lý do *“vô hiệu một phần”* các vị thế liên quan đến việc nhà lãnh đạo tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei qua đời, cũng như cách *“điều chỉnh quy tắc thanh toán”*. Kalshi khẳng định đang áp dụng nguyên tắc không cho phép người dùng trực tiếp *“kiếm lời từ cái chết”*, nhưng nhiều nhà giao dịch lại cho rằng nền tảng đã *“hạn chế lợi nhuận”* của họ và làm suy giảm niềm tin vào thị trường dự đoán.

Tranh cãi quanh Kalshi đang chạm đúng điểm nóng: ranh giới đạo đức của *thị trường dự đoán* khi gắn trực tiếp với sinh mạng con người và các sự kiện địa chính trị nhạy cảm.

Theo bài đăng trên X của Mansour, Kalshi không niêm yết các thị trường gắn trực tiếp với “cái chết”. Với các thị trường mà kết quả cuối cùng *có thể* bao gồm kịch bản ai đó qua đời, nền tảng sẽ *thiết kế quy tắc* sao cho “không ai được hưởng lợi trực tiếp từ cái chết”. Phát biểu này được đưa ra ngay sau khi truyền thông nhà nước Iran xác nhận Ayatollah Ali Khamenei đã qua đời vào rạng sáng Chủ nhật, trong bối cảnh trước đó một ngày Israel và Mỹ được cho là đã tiến hành tấn công quân sự.

Trên Kalshi, thị trường dự đoán “Ali Khamenei out as Supreme Leader (Ali Khamenei rời vị trí Lãnh tụ tối cao)” là tâm điểm của tranh cãi. Mansour cho biết nền tảng đã điều chỉnh *cách thanh toán* cho thị trường này: toàn bộ *phí giao dịch* phát sinh trong thị trường sẽ được hoàn trả cho người dùng. Đối với các nhà giao dịch đã mở vị thế *trước khi Khamenei qua đời*, Kalshi sẽ thanh toán dựa trên *“giá khớp lệnh cuối cùng ngay trước khi ông qua đời (last-traded price before his death)”*.

Ngược lại, những người mở vị thế mới *sau khi tin tức qua đời được xác nhận* sẽ không được hưởng toàn bộ chênh lệch giá như thông thường. Thay vào đó, Mansour cho biết nền tảng chỉ bù đắp *khoản chênh lệch* giữa “giá mua cao hơn” tại thời điểm họ tham gia và “giá khớp lệnh cuối cùng trước khi ông qua đời”, nhằm ngăn việc “đón đầu thông tin đã xảy ra” và triệt tiêu động cơ kiếm lời thuần túy từ cái chết.

Phía Kalshi nói thêm với Cointelegraph rằng chính sách cấm “*thị trường cái chết (death markets)*” là “nguyên tắc rõ ràng và đã tồn tại từ lâu”. Nền tảng cho biết đã nhắc lại quy định này vào hôm thứ Bảy, và Mansour khẳng định trong bộ quy tắc của thị trường nói trên cũng có phần “*death carveout*” – điều khoản ngoại lệ liên quan đến sự kiện tử vong.

Tuy vậy, các lý giải này không xoa dịu được cộng đồng. Nhiều người dùng cáo buộc Kalshi “*thay đổi luật chơi sau khi sự kiện đã xảy ra*”, từ đó giới hạn lợi nhuận và làm suy yếu tính công bằng, minh bạch vốn là nền tảng của *thị trường dự đoán*. Một số ý kiến cho rằng dù “*đạo đức*” là lý do được đưa ra, việc *áp quy tắc sau sự kiện* vẫn khiến người dùng cảm thấy họ bị tước mất phần thưởng xứng đáng với rủi ro đã chấp nhận.

Vấn đề cốt lõi không chỉ là đạo đức của việc đặt cược vào sự sống – cái chết, mà còn là câu hỏi: ở mức độ nào thì nền tảng được quyền “tái định nghĩa” kết quả sau khi thị trường đã vận hành.

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, nghi vấn về *giao dịch nội gián* trên các thị trường dự đoán cũng nở rộ. Theo Bloomberg đưa tin ngày 20 tháng 2 (giờ địa phương), trên nền tảng cạnh tranh Polymarket, 6 ví giao dịch đã kiếm ước tính khoảng 1 triệu đô la Mỹ (khoảng 14,7 tỉ đồng) nhờ đặt cược vào kịch bản “Mỹ sẽ tấn công Iran trước cuối tháng”.

Cả 6 ví đều được tạo trong tháng 2 và gần như chỉ tập trung vào các thị trường liên quan đến việc Mỹ tấn công Iran. Một số vị thế còn được mở *vài giờ trước khi những tiếng nổ đầu tiên vang lên tại Tehran*, làm dấy lên nghi vấn rằng họ có thể đã tiếp cận *thông tin mật* trước công chúng. Các nhà điều tra on-chain và giới phân tích blockchain đã nhiều lần đặt câu hỏi về khả năng tồn tại của các đường dây khai thác thông tin tình báo hoặc nguồn tin quân sự để trục lợi trên *thị trường dự đoán on-chain*.

Trước đó, vào tháng 1 cùng năm, Tổng thống Trump thông báo cơ quan chức năng Mỹ đã bắt giữ người bị cáo buộc làm rò rỉ thông tin về kế hoạch đột kích và bắt giữ liên quan tới cựu tổng thống Venezuela Nicolás Maduro. Ngay sau phát biểu này, nền tảng phân tích on-chain Lookonchain đưa ra nhận định rằng “người rò rỉ thông tin” mà Trump đề cập có thể có liên hệ với một nhóm đã đặt *các lệnh cược trúng đích* trên Polymarket đúng trước thời điểm chiến dịch đột kích tại Caracas, làm dày thêm “hồ sơ nghi vấn” về việc sử dụng thông tin mật để kiếm lời.

Vụ tranh cãi về cách Kalshi thanh toán các vị thế liên quan đến cái chết của Khamenei vì thế đang trở thành ví dụ điển hình cho những thách thức mới của *thị trường dự đoán* trong thời kỳ địa chính trị biến động: từ việc *thiết kế quy tắc* sao cho vừa tôn trọng chuẩn mực đạo đức, vừa không phá vỡ kỳ vọng của nhà đầu tư, đến bài toán *niềm tin thị trường* khi thông tin bất cân xứng và nguy cơ giao dịch nội gián ngày càng lớn.

Nếu không có khung quy tắc rõ ràng, được truyền đạt trước và áp dụng nhất quán, các nền tảng dự đoán như Kalshi hay Polymarket rất dễ rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan”: hoặc bị coi là vô cảm trước rủi ro nhân mạng, hoặc bị cáo buộc can thiệp thô bạo vào kết quả để giới hạn lợi nhuận người dùng.