Tranh cãi ‘Bitcoin(BTC) khai thác tại Iran’: Nguy cơ cú sốc hashrate 10 tỷ USD hay chỉ là FUD?

Tranh cãi xoay quanh *“Bitcoin(BTC) khai thác tại Iran”* đang nóng trở lại khi trên X lan truyền nhận định Iran đang vận hành ngành khai thác trị giá *“10 tỷ USD mỗi năm”* và hoạt động này có thể “về 0 chỉ sau một đòn tấn công quân sự”. Theo Cryptopotato đưa tin ngày 27 (giờ địa phương), tranh luận nhanh chóng bùng lên giữa hai luồng quan điểm: một bên lo ngại rủi ro *“hashrate sốc”*, bên còn lại cho rằng đây chỉ là *“FUD”* phóng đại nỗi sợ.

Tranh cãi bắt đầu từ phân tích của nhà phân tích độc lập Shanaka Anslem Perera trên X. Perera cho rằng Iran, nhờ trợ cấp điện, có thể khai thác 1 *Bitcoin(BTC)* với chi phí lý thuyết chỉ khoảng 1.320 USD rồi bán ra ở vùng giá khoảng 68.000 USD, tương đương biên lợi nhuận gộp tới “50 lần”. Ông ước tính khoảng 700.000 máy đào đang tiêu thụ khoảng 2.000 MW điện mỗi ngày, trong đó “một phần đáng kể” gắn với hoạt động của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Theo lập luận này, Iran đang *“tiền mã hóa”* nguồn năng lượng bị cấm vận, dùng *Bitcoin(BTC)* để né hạn chế của hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT.

Nhận định của Perera được củng cố thêm bởi số liệu on-chain. Theo báo cáo ngày 16 tháng 1 của Chainalysis, quy mô hoạt động *tiền mã hóa* xuất phát từ Iran đã vượt 7,78 tỷ USD vào năm 2025. Báo cáo cho biết các địa chỉ được cho là liên quan mạng lưới hậu thuẫn IRGC đã nhận hơn 3 tỷ USD trong năm ngoái, tăng so với mức khoảng 2 tỷ USD năm 2024, và khối lượng giao dịch có xu hướng tăng vọt trong các giai đoạn khủng hoảng quân sự – chính trị.

Tuy nhiên, luồng phản biện xuất hiện ngay lập tức. Nhà phân tích Dasha khẳng định con số 1.320 USD cho mỗi *Bitcoin(BTC)* là “100% tin giả”, bởi giả định áp mức giá điện sinh hoạt – vốn được trợ giá – cho quy mô khai thác công nghiệp là thiếu thực tế trong bối cảnh Iran thường xuyên thiếu điện và cắt điện luân phiên. *bình luận: Tranh luận về chi phí khai thác tại Iran phản ánh điểm mấu chốt: thiếu dữ liệu công khai, các ước tính dễ bị chi phối bởi định kiến chính trị và thiên kiến thị trường.*

Trong khi đó, cộng đồng khai thác và nhà đầu tư lại thiên về quan điểm tác động thực tế đến *mạng lưới Bitcoin(BTC)* là có giới hạn. Thợ đào ZynxBTC nhận định ngay cả khi Iran kiểm soát 5% hashrate toàn cầu (một giả định mà chính anh bác bỏ), việc phần công suất này biến mất cũng không đủ làm tê liệt hệ thống: mạng lưới vẫn tiếp tục vận hành. Lịch sử gần đây từng chứng kiến cú sốc tương tự: đầu năm nay, bão mùa đông nghiêm trọng tại Texas buộc các công ty khai thác lớn tạm ngừng hoạt động, khiến hashrate toàn cầu rơi từ 1,133 ZH/s xuống 690 EH/s chỉ trong vài ngày, song mạng lưới vẫn duy trì ổn định. Trường hợp này thường được viện dẫn để chứng minh cú sốc hashrate ngắn hạn không đồng nghĩa với sự sụp đổ hệ thống.

Perera phản biện rằng cần phân biệt giữa sự cố lưới điện bất ngờ và một chiến dịch quân sự quy mô lớn. Ông cho rằng nếu căng thẳng Trung Đông leo thang thành chiến dịch không kích 7–10 ngày nhắm vào hạ tầng quân sự Iran, sản lượng điện của nước này có thể giảm 30–50%. Với ngành khai thác đòi hỏi điện ổn định 24/7, chỉ một gián đoạn kéo dài vài ngày có thể khiến nhiều cơ sở ngừng hoạt động. Nếu 2–5% hashrate toàn cầu được cho là xuất phát từ Iran rơi về gần “0” trong thời gian ngắn, thời gian tạo khối có thể kéo dài cho đến kỳ điều chỉnh độ khó tiếp theo, kéo theo phí giao dịch tăng vọt trong ngắn hạn. Cryptopotato dẫn nguồn cho biết Mỹ và Israel cùng ngày đã tiến hành các đòn tấn công nhắm vào Iran, càng làm lo ngại về kịch bản này gia tăng.

Ở chiều ngược lại, một số nhà nghiên cứu cho rằng kịch bản Iran là “rất nhỏ” nếu so với các cú sốc từng có. Chuyên gia Furkan Yildirim nhắc lại lệnh cấm khai thác của Trung Quốc năm 2021 từng cuốn phăng hơn một nửa hashrate toàn cầu chỉ trong thời gian ngắn. Dù vậy, *mạng lưới Bitcoin(BTC)* đã nhanh chóng ổn định trở lại nhờ cơ chế điều chỉnh độ khó và làn sóng thợ đào di dời sang các khu vực khác. Theo Yildirim, ngay cả trường hợp lưới điện Iran tê liệt thì xét trên tổng thể hashrate, tác động đó chẳng khác nào “lỗi làm tròn”.

Tâm điểm tranh luận hiện xoay quanh ba câu hỏi: tỷ trọng thật sự của khai thác tại Iran trong tổng hashrate toàn cầu là bao nhiêu, chi phí điện năng thực tế mà các mỏ Iran đang được hưởng là gì, và xác suất kịch bản tấn công quân sự kéo dài đủ lâu để làm tê liệt công suất khai thác là bao lớn. Trong ngắn hạn, rủi ro địa chính trị liên quan Iran có thể tiếp tục làm tăng biến động *hashrate* và phí giao dịch trên *mạng lưới Bitcoin(BTC)*. *bình luận: Với lịch sử nhiều lần hấp thụ cú sốc – từ lệnh cấm khai thác ở Trung Quốc tới thiên tai tại Mỹ – mạng lưới có xu hướng thích nghi thay vì sụp đổ, trong khi thị trường vẫn phải liên tục điều chỉnh giữa tâm lý sợ hãi và dữ liệu thực tế.*

Ở giai đoạn hiện tại, thị trường *Bitcoin(BTC)* có vẻ đang tìm điểm cân bằng giữa nỗi lo về một cú sốc hashrate xuất phát từ Iran và thực tế mạng lưới đã nhiều lần chứng minh khả năng chống chịu trước các cú sốc còn lớn hơn.